Η φράση που δεν πρέπει να πεις ΠΟΤΕ σε έναν άνθρωπο που περνάει δύσκολα

Πρόκειται για τη φράση: «Είσαι τόσο δυνατή/ός» (ή «είσαι βράχος»).Παρά τις καλές μας προθέσεις, οι κλινικοί ψυχολόγοι και οι ερευνητές της συμπεριφοράς επισημαίνουν ότι αυτή η πρόταση λειτουργεί ως ένας μηχανισμός τοξικής θετικότητας, δημιουργώντας σοβαρές παρενέργειες στην ψυχική υγεία του ατόμου που υποφέρει.

Ο μηχανισμός της τοξικής θετικότητας: Γιατί η ψυχολογία απορρίπτει αυτή τη φράση

Σύμφωνα με την κλινική ψυχολογία, η φράση «είσαι τόσο δυνατή/ός» δημιουργεί 3 βασικά ψυχολογικά εμπόδια:

1. Σύγχυση μεταξύ «ανθεκτικότητας» και «συναισθηματικής καταστολής»

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι συχνά συγχέουμε συστηματικά τη συναισθηματική ανθεκτικότητα με την επίδειξη ισχύος. Όταν επιβραβεύεις κάποια/ον επειδή δείχνει δυνατή/ός, ο εγκέφαλός του εισπράττει το εξής μήνυμα: «Μπράβο που δεν κλαις, μπράβο που κρατιέσαι».

Αυτό ενθαρρύνει την καταστολή του πένθους, η οποία επιστημονικά συνδέεται με αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) και μακροπρόθεσμα ψυχοσωματικά συμπτώματα.

2. Ακύρωση της πραγματικότητας

Οι ψυχολόγοι εξηγούν επίσης ότι η συγκεκριμένη φράση αποτελεί μια μορφή «συναισθηματικής ατασθαλίας». Προβάλλει μια εικόνα για το άτομο που δεν έχει καμία σχέση με την εσωτερική του βιωματική εμπειρία. Εκείνη/ος που υποφέρει δεν «επιλέγει» να είναι δυνατή/ός. Απλώς προσπαθεί να επιβιώσει.

Το να του λες πόσο δυνατή/ός είναι, ακυρώνει την αίσθηση αδυναμίας που νιώθει εσωτερικά, κάνοντάς την/τον να αισθάνεται απομονωμένη/ος.

3. Πίεση για διατήρηση «προσωπείου»

Όταν κάποια/ος λαμβάνει το «κομπλιμέντο» ότι είναι «βράχος», νιώθει την κοινωνική πίεση να διατηρήσει αυτή την εικόνα. Φοβάται να ζητήσει βοήθεια, να λυγίσει ή να δείξει ευάλωτος, θεωρώντας ότι αν το κάνει, θα «απογοητεύσει» το περιβάλλον του.

Γιατί επιμένουμε να λέμε τη συγκεκριμένη φράση σε έναν άνθρωπο που περνάει δύσκολα;

Γιατί η πλειοψηφία των ανθρώπων καταφεύγει σε αυτή τη φράση; Η συμπεριφορική επιστήμη δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση: Τη λέμε για να διαχειριστούμε το δικό μας άγχος.

Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον πόνο του άλλου, ενεργοποιείται το δικό μας υπαρξιακό άγχος («Πώς θα το διαχειριζόμουν εγώ αν συνέβαινε σε μένα;»). Βλέποντας τον άλλον να παραμένει λειτουργικός, «πιανόμαστε» από αυτή την εικόνα και τη βαφτίζουμε «δύναμη». Με αυτόν τον τρόπο καθησυχάζουμε τον εαυτό μας, αποφεύγοντας παράλληλα τη δύσκολη διαδικασία να καθίσουμε δίπλα σε ένα βαρύ, άβολο συναίσθημα.

Τι να πεις σε κάποια/ον που περνά δύσκολα;

Η σύγχρονη ψυχοθεραπεία προτείνει την «ενεργητική παρουσία» και τη συναισθηματική επιβεβαίωση (validation) αντί για γενικεύσεις και κλισέ:

• Επιβεβαίωσε το συναίσθημα:

Αντί για: «Είσαι δυνατή/ός, θα το ξεπεράσεις».
Πες: «Είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθεις συντετριμμένος/η αυτή τη στιγμή. Είναι μια φρικτή κατάσταση».

• Δώσε την «άδεια» για ευάλωτη συμπεριφορά:

Πες: «Δεν χρειάζεται να δείχνεις δυνατός/ή μπροστά μου. Μπορείς να είσαι όσο ευάλωτος/η νιώθεις».

• Παραδέξου τα όρια της γλώσσας:

Πες: «Δεν υπάρχουν λόγια που μπορούν να φτιάξουν αυτό που ζεις. Είμαι όμως εδώ μαζί σου».

• Εστίασε στο «τώρα»:

Αντί για ένα γενικό «Πώς είσαι;», ρώτα: «Πώς είσαι αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή;». Αυτή η μικρή προσθήκη περιορίζει το βάρος της ερώτησης και δείχνει πραγματικό ενδιαφέρον για το παρόν.

Τι να θυμάσαι

Η πραγματική στήριξη δεν απαιτεί «σουπερήρωες». Απαιτεί από εμάς τη γενναιότητα να σταθούμε δίπλα στον πόνο του ανθρώπου μας, χωρίς να προσπαθούμε να τον «διορθώσουμε» ή να τον ωραιοποιήσουμε