Η Γεωργία Λαλέ έσωσε τη ζωή της με την Τέχνη. Κυριολεκτικά

Η μνήμη του σώματος: Από την Καρολάιν στη Ροζ Σημαία

«Τα σεντόνια έρχονται σε μένα μέσα από ανοιχτά καλέσματα. Η μόνη προϋπόθεση είναι να τα έχουν χρησιμοποιήσει οι γυναίκες και θηλυκότητες μέσα στο χρόνο για να ξεκουραστούν πάνω σε αυτά και να ονειρευτούν έναν κόσμο ισότητας και δικαιοσύνης. Εγώ αυτό το εμπνεύστηκα μετά τη γυναικοκτονία της Καρολάιν με συγκλόνισε το γεγονός ότι αυτή η γυναίκα προετοίμαζε και φρόντιζε τον ίδιο της τον τάφο.

Από προσωπικό βίωμα, πολλές φορές έχω κοιμηθεί κλαίγοντας, έχω ξυπνήσει ιδρωμένη. Με ενδιαφέρει αυτό το βίωμα που έρχεται, η διαφορετική ενέργεια από τις άλλες γυναίκες. Ως καλλιτέχνης πιστεύω ότι τα έργα φτιάχνονται μαζί με την κοινωνία· ο καλλιτέχνης είναι απλά το μέσο».

Γεωργία Λαλέ: «Με τη Ροζ Σημαία δέχτηκα έμφυλη βία από το ίδιο το ελληνικό κράτος και έθεσε τη ζωή μου σε κίνδυνο αφού δέχθηκα από απειλές βιασμού μέχρι ακρωτηριασμού.

«Με σόκαρε το μήνυμα που έστελνε το κράτος, ότι θέλουμε να αποσιωπούμε αυτό το θέμα. Είναι το μήνυμα που λαμβάνουν οι γυναίκες που υποφέρουν στα σπίτια τους. Aπό τη μια σου λένε “γιατί δεν μίλησες;”, από την άλλη σου λένε “δεν με ενδιαφέρει να το ακούσω”. Μέσα από τη λογοκρισία, η Ροζ Σημαία έγινε το ορόσημο έργο για τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία και δημιουργήθηκε μια πολύ ισχυρή κοινότητα γύρω από αυτό».

To αληθινό πρόσωπο της Ελλάδας

«Το “True Blue” ήταν ένα φεστιβάλ με αφορμή την Ημέρα των Γυναικών που το στήριξε ο Δήμος Αθηναίων και ο ΟΠΑΝΔΑ και φιλοξενήθηκε το Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων. Σε αυτό συμμετείχαν οργανώσεις που εξειδικεύονται στη γυναικεία εμπειρία όπως η ΔΙΟΤΙΜΑ, η Red Umbrella Athens, το Action for Women, το Γίνε Άνθρωπος, η ΑΝΑΣΑ, το Women’s Health First, το Project Parenting και η Θετική Φωνή. Το ονόμασα True Blue γιατί το κεντρικό έργο της έκθεσης είναι ένας χάρτης της Ελλάδας φτιαγμένος από σεντόνια. Στην μπροστινή πλευρά βλέπεις τον χάρτη που τον έχω αποδώσει με καρδούλες πάνω σε ένα μπλε σεντόνι, που γράφει και True Blue στην ούγια του.

Όταν είχε γίνει όλο αυτό με τη Ροζ Σημαία, κάποιος έφτιαξε ένα meme το οποίο έλεγε “Pink is the new Blue” (Το ροζ είναι το νέο μπλε). Είναι το μπλε της Ελλάδας, της σημαίας, αλλά και το μπλε της στεναχώριας».

Γεωργία Λαλέ: «Στο πίσω μέρος του έργου “True Blue”, κάθε καρδούλα έχει πάνω στοιχεία μιας γυναικοκτονίας που έγινε από το 2008 μέχρι το 2025. Είναι το “φαίνεσθαι” και το “γίγνεσθαι”. Τι θέλουμε να δείχνουμε προς τα έξω και ποιο είναι το αληθινό μας πρόσωπο».

«Στο έργο μου “Λόλα, μίλα”, χρησιμοποίησα αναφορές από το Αλφαβητάριον του 1955, εικονογραφημένο από τον Κ. Γραμματόπουλο, ανασυνθέτοντας τη γλώσσα και τα σύμβολα ενός παιδικού βιβλίου για να αφηγηθώ μια ιστορία αντίστασης και ελπίδας.

Εκεί βλέπουμε το τρίπτυχο “Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια”. Η γιαγιά με το μαντήλι, μια μάσκα χωρίς συναισθήματα. Η μαμά συντηρητική, καταπιεσμένη, με τα χέρια σταυρωμένα. Πήρα λοιπόν την Άννα, το κοριτσάκι με τα όλα της τα στερεότυπα, τη φουστίτσα της, τις πλεξούδες της, την οικειοποιήθηκα και της πρόσθεσα μια αντίσταση. Στο έργο “Εν τούτω νίκα”, η Άννα στηρίζει τη μαμά και τη γιαγιά της και μας κοιτάει κατάματα».

Γεωργία Λαλέ: «Το μήνυμά μου είναι ότι έτσι θα νικήσουμε αν υποστηρίζουμε η μία την άλλη με τις διαφορές και τις αδυναμίες μας».

Η Γεωργία Λαλέ ανάμεσα σε 2 κόσμους

«Νιώθω προσωπική και συλλογική ευθύνη ως Αμερικανίδα πολίτης. Έχω υποχρέωση να παλεύω για θέματα δικαιωμάτων και δημοκρατίας. Στη Νέα Υόρκη βέβαια υπάρχει αξιοκρατία· αν είσαι καλός στη δουλειά σου, δεν τους νοιάζει το επίθετο, η καταγωγή ή η σεξουαλικότητά σου. Επίσης, υπάρχει μεγάλη αλληλεγγύη. Θυμάμαι στο μετρό μια γυναίκα που έκλαιγε γιατί πέθανε ένας δικός της άνθρωπος και δεν μπορούσε να πάει στη χώρα της. Αμέσως γίναμε όλοι μια ομάδα, καθίσαμε κοντά της, της κρατούσαμε τα χέρια, της δίναμε χαρτομάντιλα. Από την άλλη, ο Τραμπισμός είναι επικίνδυνος, φοβάμαι ότι θα μας πάει πίσω ως ανθρωπότητα.

Ακόμα κι αν η τέχνη που αφορά το τραύμα είναι ένα trend, είναι καλοδεχούμενο γιατί ο κόσμος ενημερώνεται και μιλάει. Εγώ δεν το έχω αντιμετωπίσει αρνητικά στην καριέρα μου. Υπάρχουν θετικά και αρνητικά trends. Ένα αρνητικό trend είναι το “trad wife“, το πώς να είσαι η τέλεια νοικοκυρά- ρομπότ».

Γεωργία Λαλέ: «Στις ΗΠΑ βλέπουμε απάνθρωπους νόμους για τις αμβλώσεις με γυναίκες να πεθαίνουν από σηψαιμία. Στην Ελλάδα, ενώ έχουμε το δικαίωμα, υπάρχουν δημόσια νοσοκομεία που αρνούνται την άμβλωση. Οι κίνδυνοι είναι πιο κοντά μας από όσο νομίζουμε».

«Πιστεύω ότι το γυναικείο σώμα είναι από μόνο του πολιτικοποιημένο. Προσπαθώ το ατομικό μου βίωμα να το φέρω στο συλλογικό προσκήνιο, γιατί όλοι έχουμε παρόμοιες εμπειρίες και ανάγκες ανεξαρτήτως φύλου. Θέλω να περάσω το μήνυμα ότι κανένας δεν είναι μόνος του, ακόμα και αν στις πιο σκοτεινές στιγμές νιώθουμε την απόλυτη μοναξιά.

Θυμάμαι μια περίπτωση που μίλησα με μια κοπέλα που την τυραννούσε ο σύντροφός της· βρήκε τη δύναμη να φύγει. Αργότερα συνάντησα τον πατέρα της τυχαία σε ένα ταξί και μου είπε πως δεν ήξερε τίποτα. Τα θύματα δεν μιλάνε. Κι εγώ όταν ήμουν σε έναν κακοποιητικό γάμο, οι γονείς μου δεν ήξεραν τίποτα· τους μιλούσα με το χαμόγελο».

Η Γεωργία Λαλέ θέλει να ξέρεις ότι δεν είσαι μόνη

«Αυτό για το οποίο παλεύω είναι να διεκδικήσω την παιδικότητα και την ανεμελιά που είχα σαν μικρό κοριτσάκι. Αυτό θέλω να περάσω και στις άλλες γυναίκες. Γιατί εμείς, όταν βγαίνουμε ραντεβού από το ίντερνετ, πρέπει να φοβόμαστε μη μας σκοτώσουν, ενώ οι άντρες φοβούνται μήπως δεν είμαστε τόσο όμορφες όσο στις φωτογραφίες. Ήμουν κι εγώ σε έναν γάμο- φυλακή για 8 χρόνια από τα 25 μέχρι τα 33 μου. Είναι παγίδα να νομίζεις ότι αυτό αφορά κάποια άλλη».

Γεωργία Λαλέ: «Όταν έφτιαχνα τη Ροζ Σημαία, δεν είχα συνειδητοποιήσει καν ότι ήμουν σε έναν κακοποιητικό γάμο. Θεωρούσα ότι δεν μπορεί εγώ, η “μορφωμένη” και “ενημερωμένη”, να έχω πέσει σε μια τέτοια παγίδα. Καμία δεν είναι αλώβητη».

 «Αν είχα τη δύναμη να αφήσω μια φράση σε κάθε ελληνικό σπίτι, αυτή θα ήταν το “δεν είσαι μόνη”. Σαν τα παλιά κεντήματα που έλεγαν “καλημέρα” στον τοίχο.

Σε όσους αμφισβητούν ή δεν δέχονται τον όρο γυναικοκτονία θα έλεγα ότι είναι ένα θεσμικό φαινόμενο που αντιμετωπίζεται με πρόληψη. Όπως με πρόληψη αντιμετωπίζονται οι πυρκαγιές το καλοκαίρι, τα ατυχήματα των τρένων, οι πνιγμοί των προσφύγων. Γιατί δεν υπάρχει πρόληψη; Γιατί δεν ενδιαφέρονται. Αν λοιπόν ο όρος θεσμοθετηθεί, τότε την ευθύνη για τη δολοφονία της Κυριακής Γρίβα δεν την έχει μόνο αυτός που τη μαχαίρωσε, αλλά και οι αστυνομικοί που δεν παρείχαν βοήθεια ακριβώς επειδή ήταν γυναίκα».

Γεωργία Λαλέ: «Το κράτος δεν θέλει να παίρνει ευθύνες. Προσπαθούν να παρουσιάσουν τη γυναικοκτονία ως μια προσωπική, ατομική υπόθεση, ενώ είναι έγκλημα κοινωνικό.

«Σε μια κοινωνία του μέλλοντος, όπου το φύλο θα είναι φάσμα και θα αντιμετωπιζόμαστε όλοι ως άνθρωποι, θα μιλάμε για ανθρωποκτονίες. Σήμερα όμως, που ζούμε στην πατριαρχία, μιλάμε για γυναικοκτονίες».

Γεωργία Λαλέ, τελικά η τέχνη θα σώσει τον κόσμο;

«Η τέχνη είναι κάτι μαγικό, πιο ψηλό από εμάς. Εγώ ένιωθα πολύ μικρή απέναντι στα ίδια μου τα έργα· αναρωτιέμαι καμιά φορά πώς τα σκέφτηκα. Η τέχνη με έχει σώσει ξανά και ξανά.

Γεωργία Λαλέ: «Όταν ο πρώην σύζυγός μου με έβαλε να διαλέξω ανάμεσα σε αυτόν και την τέχνη μου, σχεδόν κινηματογραφικά κοίταξα μία το έργο μου, μία αυτόν. Διάλεξα την τέχνη».

«Αν πρέπει να διαλέξω ανάμεσα σε μια σχέση και τη δημιουργία, θα πω την τέχνη.

Εναποθέτω την ελπίδα μου στα παιδιά και στους νέους ανθρώπους. Στην performance μου “Δάκρυα για σένα και για μένα” στα πλαίσια του του WOW Athens 2026, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, έκοβα κρεμμύδια και έδινα στον κόσμο ένα μπολάκι λέγοντας “σου εύχομαι αυτά να είναι τα τελευταία δάκρυα που θα ρίξεις”. Ένα κοριτσάκι 4 χρονών μου είπε “κλαίω όταν τσακώνονται οι γονείς μου”. Προσπαθώ να μην προετοιμάζομαι πολύ στις performances, θέλω αυθορμητισμό, να χτίζω το έργο μαζί με τους θεατές. Όμως η ειλικρίνεια αυτού του παιδιού με συγκλόνισε. Κατάφερα να της πω ότι και οι γονείς είναι παιδιά σε σώματα μεγάλων και κάνουν λάθη».