Η EBU βάζει τέλος στα αποκαλυπτικά πλάνα αθλητριών. Κάποιοι (προφανώς) ένιωσαν φόβο κι απειλή

Επί χρόνια, αυτή η τηλεοπτική πρακτική αντιμετωπιζόταν ως ένα «φυσιολογικό» κομμάτι της μετάδοσης. Μέχρι που η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU), σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Στίβου, αποφάσισε να κάνει το αυτονόητο: να «σηκώσει τον πήχη» της αξιοπρέπειας. Με τη νέα οδηγία-οδηγό «Raising the Bar», η EBU καλεί πλέον σκηνοθέτες, εικονολήπτες και παραγωγούς να σταματήσουν να σεξουαλικοποιούν τις αθλήτριες.

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες διαμορφώθηκαν μετά από feedback κορυφαίων αθλητριών όπως η Holly Bradshaw, η Ivana Španović και η Blanka Vlašić, ζητούν να αποφεύγονται οι λήψεις από χαμηλές γωνίες κάτω ή πίσω από τις αθλήτριες, τα αδικαιολόγητα κοντινά σε συγκεκριμένα μέρη του σώματος και τα επαναληπτικά slow motion που δεν προσθέτουν τίποτα στην αθλητική αφήγηση. Μια σπουδαία, πολιτισμένη και, κυρίως, επαγγελματική εξέλιξη. Σωστά; Νοτ.

Σεξιστές Φίλοι του αθλητισμού που νιώθουν φόβο κι απειλή

Κι όμως, μια σύντομη βόλτα στα social media αρκούσε για να προσγειώσει οποιονδήποτε πίστευε ότι έχουμε ξεπεράσει ορισμένα πράγματα ως κοινωνία. Από τη στιγμή που έγινε γνωστή η είδηση της νέας οδηγίας, κάτω από τα σχετικά posts ξεδιπλώθηκε ένας απίστευτος, σεξιστικός οχετός σχολίων.

Το επιχείρημα-σημαία αυτού του ψηφιακού όχλου; «Μα αφού οι ίδιες επιλέγουν να ντύνονται προκλητικά, τι περιμένουν;».

Ας βάλουμε, λοιπόν, μερικά πράγματα στη θέση τους, με την ψυχραιμία που επιβάλλει η λογική. Η επιλογή της αθλητικής ενδυμασίας δεν γίνεται με προσωπικά κριτήρια. Τα κοντά σορτς, τα στενά κορμάκια και τα crop tops στον στίβο υπόκεινται σε αυστηρούς αθλητικούς κανονισμούς, αλλά κυρίως εξυπηρετούν πράγματα όπως η άνεση, η εργονομία και η κορυφαία δυνατή επίδοση. Στο άλμα επί κοντώ ή στο ύψος, οποιοδήποτε χαλαρό, φαρδύ ύφασμα μπορεί να ακουμπήσει τον πήχη και να ακυρώσει μια προσπάθεια ετών. Στο τρέξιμο, η αεροδυναμική και η ελευθερία κινήσεων κρίνουν τα εκατοστά του δευτερολέπτου. Και τα λοιπά, και τα λοιπά.

Το να συνδέει κανείς τη στολή μιας παγκόσμιας κλάσης αθλήτριας με το δικαίωμα του τηλεοπτικού φακού να τη μετατρέπει σε αντικείμενο του ανδρικού βλέμματος είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ανόητο. Στη χειρότερη, είναι βαθιά σεξιστικό.

Πίσω από τις κάμερες

Πίσω από αυτά τα «πικάντικα» πλάνα, ωστόσο, υπάρχουν άνθρωποι. Η χάλκινη Ολυμπιονίκης Holly Bradshaw αποκάλυψε ότι έχει δεχτεί επανειλημμένα διαδικτυακή παρενόχληση, βλέποντας ακατάλληλα, απομονωμένα βίντεο του εαυτού της σε αργή κίνηση να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Η ίδια περιέγραψε μια εφιαλτική πραγματικότητα: αθλήτριες να φτάνουν σε κορυφαίους αγώνες και, αντί να είναι συγκεντρωμένες στο πώς θα κάνουν το άλμα της ζωής τους, να αγωνιούν για το πού είναι τοποθετημένες οι κάμερες και αν θα εκτεθούν.

Η Ivana Španović συμπλήρωσε πως αυτή η διαρκής πίεση και η αίσθηση της έκθεσης έχουν σοβαρές, μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των αθλητριών.

Όταν το ίδιο το μέσο που υποτίθεται ότι προβάλλει το ταλέντο και τα χρόνια της σκληρής σου δουλειάς σε υποβιβάζει σε «θέαμα» για οφθαλμόλουτρο, το πρόβλημα δεν είναι της αθλήτριας. Είναι του μέσου.

Διαφορά στον πόντο

Και επειδή θέλω να είμαι ειλικρινής μαζί σου, μαθαίνοντας για τον νέο κανονισμό της EBU σκέφτηκα: «Και με τους άνδρες αθλητές δεν γίνεται το ίδιο;». Και κάπου εκεί συνειδητοποίησα για άλλη μια φορά το μέγεθος της κανονικοποίησης πατριαρχικών δεδομένων.

Πράγματι, και για τους άνδρες αθλητές θα μπορούσε και θα έπρεπε να ισχύει το ίδιο. Κι εκείνοι φορούν στενά ρούχα που βοηθούν στην επίδοσή τους, και εκείνων τα σώματα είναι προϊόντα υπεράνθρωπης προσπάθειας, και σε εκείνους μπορεί καμιά φορά ο φακός να ζουμάρει σε επίμαχα σημεία. Όμως, ας μην παίζουμε κρυφτούλι κι ας μην αρχίσουμε να μετράμε πόντους σεξισμού. 

Η σεξουαλικοποίηση του γυναικείου σώματος έχει κανονικοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό, που έχει γίνει σχεδόν αόρατη. Έχει ενσωματωθεί στην κουλτούρα μας ως «ψυχαγωγία».

Γι’ αυτό και οποιαδήποτε αλλαγή προς μια πιο ισότιμη, επαγγελματική και αξιοπρεπή κατεύθυνση κινητοποιεί ακαριαία τα αντανακλαστικά μιας μερίδας αντρών. Είναι οι ίδιοι που νιώθουν «φόβο και απειλή» όταν χάνουν το άτυπο, ιστορικό τους δικαίωμα να καταναλώνουν το γυναικείο σώμα με τους δικούς τους όρους, ακόμα και την ώρα που αυτό το σώμα γράφει ιστορία στον παγκόσμιο αθλητισμό.

 

 

 

Η ομορφιά της κίνησης, όχι της έκθεσης

Όπως πολύ σωστά επισήμανε η Blanka Vlašić, η τηλεοπτική κάλυψη του στίβου μπορεί να είναι συγκλονιστική χωρίς να είναι χυδαία. Υπάρχουν δεκάδες δημιουργικοί τρόποι, εντυπωσιακά γραφικά, αεροπλάνα και πανοραμικές λήψεις που μπορούν να αναδείξουν την τεχνική ακρίβεια, τη δύναμη του διασκελισμού και την ομορφιά της ανθρώπινης κίνησης.

Η νέα οδηγία της EBU δεν είναι λογοκρισία, ούτε «πολιτική ορθότητα που πήγε πολύ μακριά». Είναι η αρχή μιας απαραίτητης συζήτησης για τον σεβασμό του γυναικείου σώματος και στον αθλητισμό.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, αυτές οι γυναίκες βρίσκονται εκεί για να ξεπεράσουν τα όριά τους και να μας εμπνεύσουν. Και το μόνο που ζητούν είναι να κοιτάμε αυτή την προσπάθειά τους.