Ξένια Καλογεροπούλου: «Έφτιαχνα φανταστικούς κόσμους με τα παιχνίδια μου από παιδί»

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1936 γεννήθηκε η Ξένια Καλογεροπούλου. Τη συνάντησα λίγες εβδομάδες αφού συμπλήρωσε τα 90 της χρόνια στη Γη. Χρόνια που γέμισε με ρόλους, παραστάσεις, θεατρικά έργα και βιβλία. Ένα από τα πιο γνωστά της θεατρικά έργα για παιδιά, η Ελίζα, ζωντανεύει στη σκηνή του Θεάτρου Πόρτα για 2η συνεχή χρονιά, σε σκηνοθεσία και διασκευή του Θωμά Μοσχόπουλου. Με αυτή την αφορμή βρεθήκαμε να συζητάμε με την Ξένια Καλογεροπούλου ένα πρωινό του Οκτώβρη.

«Θυμάμαι πάρα πολλά και πολύ έντονα από τον παιδικό μου εαυτό», μου λέει όταν της ζητάω να γυρίσει πίσω στα χρόνια που μεγάλωνε στο Παλαιό Ψυχικό. Αναρωτιέμαι τι μπορεί να την ενθουσίαζε και πόση σχέση μπορεί να είχε τελικά με την καλλιτεχνική της πορεία. Η Ξένια Καλογεροπούλου γεννήθηκε με την τέχνη της φαντασίας μέσα της.

«Εγώ έφτιαχνα φανταστικούς κόσμους με τα παιχνίδια μου από παιδί. Είχαμε έναν κήπο ωραίο και κοιτώντας τον φανταζόμουν διάφορα πράγματα. Είχε μια στέρνα που τη φανταζόμουν λίμνη, τα λουλούδια του τα φανταζόμουν ως ξεχωριστά πλάσματα και όλα αυτά», διηγείται.

Η μικρή Ξένια διάβαζε πολύ κι αυτό άνοιξε τα φτερά της φαντασίας της. «Διάβαζα πάρα πολλά βιβλία. Έμαθα να διαβάζω πριν πάω σχολείο ακόμα. Στα γαλλικά έμαθα γιατί μια καλή Γαλλίδα δασκάλα και νονό τον κύριο Κάουφμαν που είχε τις γνωστές εκδόσεις. Είχε πολύ ωραία βιβλία γαλλικά κι έτσι ήμουν χωμένη στα βιβλία. Κι έφτιαχνα και δικές μου ιστορίες. Είχα πολύ πλούσια παιδικά χρόνια από αυτή την πλευρά», σημειώνει.

Και μπορεί τότε να απολάμβανε τη φαντασία της μόνο σαν παιχνίδι, αλλά μεγαλώνοντας άρχισε να φαντάζεται τον εαυτό της να βάζει τους φανταστικούς της κόσμους στο χαρτί και τη σκηνή.

Ξένια Καλογεροπούλου: «Όταν ήμουν στο γυμνάσιο το φανταζόμουν για τον εαυτό μου ότι θα έμπαινα σε αυτόν τον κόσμο. Έγραφα θεατρικά έργα και έπαιζα κιόλας. Ήμουν συμμαθήτρια με τη Μαρίνα Καραγάτση και φτιάχναμε παραστάσεις μαζί».

Λίγο μετά τα 12α γενέθλιά της βρέθηκε για πρώτη φορά να παρακολουθεί θέατρο, καθισμένη στο πλάι του πατέρα της. Η στιγμή που η Ξένια Καλογεροπούλου μαγεύτηκε από το θέατρο, ήταν η ίδια που η οικογενειακή της ζωή άλλαξε για πάντα. Η μαγεία πήγε χέρι- χέρι με τον πόνο.

«Η πρώτη παράσταση που θυμάμαι να παρακολουθώ ήταν το “Πολύ κακό για το τίποτα”. Ήταν η πρώτη φορά που πήγαινα στο θέατρο και μαγεύτηκα. Ένιωσα πολλά και διάφορα και πολύ έντονα πράγματα. Αλλά συγχρόνως άλλαξε και η ζωή μου από τότε, γιατί πήγα με τον μπαμπά μου στην παράσταση και με μία άλλη κυρία την οποία ερωτεύτηκε πάρα πολύ ο μπαμπάς μου. Πέσανε μαζί αυτά. Ήταν μια φοβερή εμπειρία το να δω θέατρο και μετά να καταλάβω ότι διαλύεται το σπίτι μου. Ήταν λίγο μετά τα γενέθλιά μου που έγινα 12», θα μου πει.

Τη ρωτάω αν συγχώρεσε ποτέ τον πατέρα της και απαντά ότι έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο γι’ αυτή τη σχέση. «Θα βγει από τις εκδόσεις Πατάκη. Το λέω “Ο Λίλος μου” κι είναι όλο για τον μπαμπά μου. Ήταν μια σχέση με πολλές πλευρές», σημειώνει η ίδια. Ο μπαμπάς της, Αδαμάντιος Καλογερόπουλος, ήταν εκείνος που δεν την άφησε να σπουδάσει στο Θέατρο Τέχνης κι έτσι βρέθηκε να σπουδάζει στη Βασιλική Ακαδημία Δραματικής Τέχνης του Λονδίνου. «Αυτό ήταν μια μεγάλη βλακεία. Κάτι που το μετανιώνω ακόμα, αλλά δεν έφταιγα εγώ», λέει.

«Ο ηθοποιός Γιώργος Παππάς, που ήταν θείος μου, ήταν αξιαγάπητος. Ήθελα όμως να πάω στο θέατρο Τέχνης, εκείνος είχε ακούσει κακά πράγματα, τα είπε στον μπαμπά μου και δεν με άφησαν να πάω».

Η ιδέα να σπουδάσει στο Λονδίνο ήρθε από την καλή φίλη της μητέρας της, της ζωγράφου Ίρας Οικονομίδου δηλαδή, της Αμαλίας Φλέμινγκ. «Η Αμαλία αποφάσισε να μας καλέσει στην Αγγλία κι έτσι έγιναν τα πράγματα», σημειώνει.

Η Ξένια Καλογεροπούλου βρέθηκε για πρώτη φορά στη σκηνή στο εξωτερικό, στην Αγγλία, με έναν γαλλικό θίασο. Το 1956 έπαιξε στη Γαλλία και 2 χρόνια μετά επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου εμφανίστηκε πρώτη φορά στη θεατρική ζωή της Αθήνας. Το 1958 έπαιξε πρώτη φορά και στον κινηματογράφο με την ταινία Η κυρά μας η μαμμή.

Μ. Νικολόπουλος/Θέατρο Πόρτα

Απορώ πώς βρέθηκε να ασχολείται με το παιδικό θέατρο, που τόσο καθοριστικό ρόλο έπαιξε κι αυτό στην καριέρα της, ιδίως καθώς όπως είχε δηλώσει η ίδια δεν είχε δει ποτέ ως τότε θέατρο για παιδιά.

Ξένια Καλογεροπούλου: «Είχαμε δικτατορία, ήταν πολύ καταπιεστική η ατμόσφαιρα και μελαγχολική. Και μέσα σ’ αυτό σκέφτηκα να κάνω κάτι πάρα πολύ φρέσκο και ζωντανό. Ήθελα να κάνω θέατρο για παιδιά, χωρίς να έχω δει ποτέ παιδικό θέατρο ως τότε».

«Για μένα στάθηκε αυτή η έμπνευση τότε ως κάτι πολύ σημαντικό. Δεν είχα ιδέα στην αρχή πώς ήθελα να είναι. Διάβασα μερικά έργα για παιδιά για να πάρω ιδέες και μετά είχα δικές μου ιδέες και έκτοτε δεν σταμάτησα να τις γεννώ νομίζω», λέει η Ξένια Καλογεροπούλου που ίδρυσε την Παιδική Σκηνή για να δημιουργήσει το θέατρο για παιδιά εν μέσω της βαριάς ατμόσφαιρας ανελευθερίας της δικτατορίας το 1972.

Σήμερα η ίδια δεν βλέπει παρά ελάχιστες παραστάσεις, όπως επισημαίνει, άρα δεν μπορεί να έχει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς είναι το παιδικό θέατρο σήμερα. Της λέω πως το δικό της θέατρο για παιδιά υπήρξε μία φοβερή διέξοδος για τα παιδιά της δικής μου γενιάς. «Για μένα ήταν σίγουρα», επισημαίνει. «Όταν κάναμε τον Οσυσσεβάχ, το Σκλαβί, πολύ ιδιαίτερες παραστάσεις που είχαν και μεγάλη απήχηση», μου λέει για τις φορές που το παιδικό θέατρο λειτούργησε ως διέξοδος για εκείνη. «Και τώρα παίζουμε ακόμα μία από τις παλιές μας, την Ελίζα», συμπληρώνει.

Μιλώντας για την Ελίζα, η παράσταση ανεβαίνει ξανά στο Θέατρο Πόρτα, σε διασκευή και σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου. Η Ελίζα, της Ξένιας Καλογεροπούλου, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1989, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή, αγαπήθηκε πολύ από μικρούς και μεγάλους. Η σημασία του έργου, που παραμένει πάντα επίκαιρο, έγκειται στο ότι η κεντρική ηρωίδα του δεν είναι κάποιος ξεχωριστός, σπάνιος ή ιδιαίτερα προικισμένος χαρακτήρας, αλλά μία κοπέλα απλή, με ανθρώπινες δυνάμεις και αδυναμίες, στις οποίες οι μικροί θεατές μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους. Η Ελίζα όμως, καταφέρνει τα ακατόρθωτα, χάρις στη θέληση και την αγάπη, το πείσμα και την επιμονή της, αντιμετωπίζοντας τρομερές δυσκολίες με θάρρος και αισιοδοξία. Μέσα από τις συναρπαστικές περιπέτειες των ηρώων, αναδεικνύεται η σημασία της αγάπης, της ελπίδας, της αντοχής και της δημιουργικής σκέψης.

Φωτογραφία απο την παράσταση «Ελίζα», της Ξένιας Καλογεροπούλου σε σκηνοθεσί και διασκευή του Θωμά Μοσχόπουλου. / Πάτροκλος Σκαφιδάς

«Γεγονός είναι ότι ο Θωμάς (σ.σ. Μοσχόπουλος) την Ελίζα την ανέβασε με άλλο τρόπο απ’ ό,τι είχα κάνει εγώ. Και ο δικός του τρόπος είναι υπέροχος. Εμένα μου άρεσε ο δικός μου αλλά και του Θωμά. Έχω μεγάλη εκτίμηση στη φαντασία και την εμπειρία του». Η Ξένια Καλογεροπούλου είναι η ιδρύτρια της Παιδικής Σκηνής και η Πρόεδρος του Θεάτρου Πόρτα και ο Θωμάς Μοσχόπουλος από το 2014 ο καλλιτεχνικός διευθυντής του. Παραδέχεται ότι ανάμεσά τους υπάρχει μια σχέση ζωής. «Το Θέατρο Πόρτα είναι ο χώρος μας, είναι το σπίτι μας και των δύο», θα τονίσει.

Της ζητάω να θυμηθεί κάτι από τις παιδικές παραστάσεις της ζωής της, μια έντονη ανάμνηση που έχει να κάνει με τα παιδιά που τις παρακολούθησαν και ο νους της γυρίζει πίσω στη δεκαετία του 1970. «Όταν κάναμε την πρώτη παράσταση για παιδιά, το Πινόκιο, ο ηθοποιός που έπαιζε τον Τζεπέτο έλεγε στα παιδιά να κλείσουν τα μάτια και να φανταστούν ότι είναι αληθινά παιδιά για να ζωντανέψει πραγματικά ο πρωταγωνιστής, δηλαδή ο Πινόκιο. Ήταν η πρώτη παράσταση και έκλεισαν όλα τα παιδιά τα μάτια και ξεχάσαμε να τους πούμε να τα ανοίξουν. Και συνεχίσαμε κι αυτά είχαν κλειστά τα μάτια τους», περιγράφει και σχολιάζουμε την τρομερή εμπιστοσύνη που δείχνουν τα παιδιά στο θέατρο. «Σήμερα είναι πιο υποψιασμένα τα παιδιά. Έχουν αλλάξει και οι προσλαμβάνουσες που έχουν και οι πληροφορίες και τα πάντα», συμπληρώνει.

Η Μικρή Πόρτα, η παιδική σκηνή της Ξένιας Καλογεροπούλου, υπήρξε μια πρωτοπόρα υπόθεση στο παιδικό θέατρο. Πρωτοπορία που εκφράστηκε και μέσα από το θέατρο για βρέφη που ήρθε πρώτη φορά στα ελληνικά καλλιτεχνικά δρώμενα με πρωτοβουλία της. «Είχε υπέροχη ανταπόκριση. Είπα θα κάνω ένα έργο που ήμουν εγώ το μωρό. Έπαιξα 2 χρόνια και ήταν απόλαυση, μια πάρα πολύ συγκινητική ανάμνηση», σχολιάζει.

Μ. Νικολόπουλος/Θέατρο Πόρτα

Η απόφαση να έχει το δικό της θέατρο είναι «πολύ περίεργη ιστορία», όπως λέει η Ξένια Καλογεροπούλου που ίδρυσε το Θέατρο Πόρτα το 1984. Στη συνέχεια μου τη διηγείται. «Όταν άρχισα τις παραστάσεις για παιδιά, “συγκατοικούσαμε” με άλλους θιάσους. Δεν είχα έναν χώρο δικό μου και ονειρευόμουν να έχω έναν τέτοιο χώρο, αλλά δεν έβλεπα πώς θα τον έφτιαχνα. Κληρονόμησα τότε κάποια λεφτά από τον μπαμπά μου, τα οποία κανονικά αρκούσαν για να πάρω ένα διαμέρισμα. Εγώ δεν ήθελα διαμέρισμα, ήθελα θέατρο. Και μου έλεγαν ότι δεν γίνεται γιατί άλλο ένα διαμέρισμα κι άλλο ένα θέατρο. Έρχεται όμως μια μέρα ένας άνθρωπος και μου λέει “Πουλιέται πολύ φτηνά ένα σινεμά, αλλά πάρα πολύ φτηνά γιατί η κυρία που το έχει είναι μεγάλη και αισθάνεται ότι θα πεθάνει και θέλει να κάνει με τα χρήματα κάτι αγαθοεργίες”. Και πήγα και το πήρα. Το ονειρεύτηκα και ήρθε η ευκαιρία».

Η ίδια δεν δέχτηκε ποτέ αμφισβήτηση λόγω φύλου όταν άρχισε να ασχολείται επιχειρηματικά με τον χώρο του θεάτρου αφενός επειδή ήταν ήδη καταξιωμένη επαγγελματίας στον χώρο, αλλά και γιατί δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο στο θέατρο μια γυναίκα να γίνεται θιασάρχισσα ή να ασχολείται με τη θεατρική παραγωγή. Ο 2ος σύζυγός της, Κωστής Σκαλιόρας, με τον οποίο έμειναν μαζί 37 χρόνια μέχρι τον θάνατό του, ήταν εκείνος με τον οποίο κοιτάχτηκαν βουρκωμένοι όταν βρέθηκαν πρώτη φορά εκείνη πάνω στη σκηνή του δικού της θεάτρου κι εκείνος στην πλατεία.

«Με στήριζε πάντα ψυχολογικά. Η αγάπη μας δηλαδή. Αλλά δεν συμφωνούσε πάντα με αυτά που έκανα. Ούτε με το θέατρο αυτό που έκλεισα, εκείνος νόμιζε ότι έπρεπε να κάνω ένα μικρό θεατράκι. Συχνά είχαμε άλλες ιδέες, άλλες φορές είχε δίκιο εκείνος, άλλες εγώ. Αλλά αυτό δεν είχε σχέση με την προσωπική μας ζωή, η αγάπη υπερίσχυε», σημειώνει η Ξένια Καλογεροπούλου. Και παρόλο που μαντεύω την απάντηση ρωτάω τι της λείπει περισσότερο από την συντροφικότητα.

Ξένια Καλογεροπούλου: «Ο Κωστής μού λείπει κάθε στιγμή. Δεν υπάρχει περίπτωση να ξεπεραστεί αυτή η απώλεια».

Κι η κουβέντα μας έρχεται στις πολλές της ιδιότητες. Για τους νέους μπορεί να είναι η Ξένια του παιδικού θεάτρου. Για τους παλιούς η Ξένια του κινηματογράφου. «Δεν είμαι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Για τους συναδέλφους είμαι η συνάδελφος Ξένια που κάναμε πολλά μαζί, που παίξαμε κι ανεβάσαμε διάφορα. Γιατί το κοινό εξαρτάται για ποιο κομμάτι του μιλάμε. Άλλοι με βλέπουν έτσι κι άλλοι αλλιώς. Θυμάμαι μια φορά που έπαιζα σε μία παράσταση στο Θέατρο Αμόρε. Ήταν πολύ ωραίο έργο, αλλά δεν ήταν για όλους. Κι ήρθε ένας κύριος και μπήκε ξαφνικά στο καμαρίνι και μου είπε “Δεν ντρέπεστε να παίζετε τέτοια έργα;” γιατί με είχε στο μυαλό του διαφορετικά», σημειώνει η κα Ξένια που τα περιέχει όλα και πρώτα απ’ όλα είναι η Ξένια που ποτέ δεν κουράστηκε και δεν κορέστηκε με την τέχνη της.

Σου έγραψα ήδη ότι στον ελληνικό κινηματογράφο εμφανίστηκε πρώτη φορά το 1958με την ταινία Η Κυρά μας η Μαμή. Το 1964 τιμήθηκε με το βραβείο πρώτου γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ταινία Γάμος αλά ελληνικά. Αναπολεί τη «χρυσή εποχή» του ελληνικού κινηματογράφου; «Πάρα πολλά δεν τα αναπολώ καθόλου και λυπάμαι που τα έκανα κιόλας. Αλλά είναι και πράγματα που τα αγάπησα πάρα πολύ. Σίγουρα υπήρχε άνθιση σε ποσότητα τότε ως προς τις ταινίες, σε ποιότητα δεν ξέρω. Υπάρχουν πράγμα που τα αγάπησα και τα αγαπώ και άλλα που δεν θέλω να τα θυμάμαι», λέει η ίδια.

Παραμένει ενεργή στον κινηματογράφο μέχρι σήμερα. «Πιο πολύ απ’ όλα αγάπησα το Πριν τα μεσάνυχτα, που ήταν πάρα πολύ σπουδαία περίπτωση για μένα. Έζησα κάτι υπέροχο εκεί με τον σκηνοθέτη Richard Linklater, και τους ηθοποιούς και με άλλα πράγματα. Και το πρώτο έργο που έκανα, που ήταν Η κυρά μας η Μαμή, τελικά ήταν ένα πολύ ωραίο έργο. Και λέω τελικά γιατί όταν το γυρίζαμε δεν ήξερα. Αλλά ακόμα το αγαπώ πάρα πολύ», εξηγεί πριν μου πει για την τελευταία της ταινία σε σκηνοθεσία Ελίνας Ψύκου με τίτλο Patrimonial Fears and Other Illusions.

«Παίζουν πολύ καλοί ηθοποιοί και είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον το σενάριο και εξαιρετικός ο ρόλος μου. Ελπίζω να προλάβω γιατί τώρα πια έκλεισα και τα 90 κι έχω μια ανησυχία αν θα καταφέρω να τα προλάβω όλα αυτά», σημειώνει η Ξένια Καλογεροπούλου. Όσο για το από που αντλεί δύναμη και διάθεση να συνεχίζει την πορεία της, παρά τα προβλήματα όρασης και τα κινητικά προβλήματα που αντιμετωπίζει, η ίδια θα εξηγήσει ότι είναι ανάγκη της να παραμένει ενεργή. «Έχω ανάγκη να ασχολούμαι με κάτι που με ενδιαφέρει. Τώρα με την ταινία αυτή είμαι πολύ τυχερή που μου την πρότειναν γιατί είχα καιρό να κάνω σινεμά. Ήρθε σαν δώρο αυτό και πολύ χαίρομαι», επισημαίνει.

Το μεγαλύτερό της κέρδος είναι το ίδιο το θέατρο, η τέχνη και οι ανθρώπινες σχέσεις. Μου αποκαλύπτει ότι η σκέψη να γίνει το Θέατρο Πόρτα ίδρυμα, εξακολουθεί να υπάρχει στο μυαλό και στα σχέδια της ίδιας και του Θωμά Μοσχόπουλου.

Ξένια Καλογεροπούλου: «Όταν φτιάχνεις κάτι με κάποιους ανθρώπους που ταιριάζεις, μετά λες “κρίμα είναι αυτό το θέατρο να χαθεί, να γίνει σούπερ μάρκετ και να μην συνεχίσει την πορεία του”».

«Καλά η σχέση μου με τον Θωμά ήταν μια μεγάλη τύχη να βρεθούμε μαζί και να ταιριάζουμε τόσο. Αλλά και με τον Σταμάτη Φασουλή είχα μια πολύ στενή σχέση και την έχω ακόμα και τώρα που δεν δουλεύουμε μαζί. Υπήρχαν άνθρωποι με τους οποίους απέκτησα σημαντικές σχέσεις στον χώρο», τονίζει.

Κλείνοντας, της ζητάω να μου πει τι είναι αυτό που κατά την εμπειρία της κερδίζουν τα παιδιά από το θέατρο. Τι είναι αυτό που πρέπει να συνεχίσουν να κερδίζουν. Τι είναι αυτό που αξίζει να τα φέρει στην πόρτα του Θεάτρου Πόρτα, να παρακολουθήσουν την Ελίζα και τις περιπέτειές της το 2026.

«Όταν τα παιδιά επικοινωνούν βαθιά με κάτι, αυτό μπορεί να τα επηρεάσει υπέροχα. Κι έχω δει μέσα στα χρόνια ορισμένα παιδιά στα οποία το θέατρο είχε μεγάλη απήχηση», θα πει η Ξένια Καλογεροπούλου. Και στο Θέατρο Πόρτα, οι άνθρωποι γνωρίζουν πώς να επικοινωνούν με τα παιδιά, ακολουθώντας το δικό της όραμα για κάτι φρέσκο και απελευθερωτικό από την κατήφεια του 70. Αυτό το όραμα συνεχίζει να ανεβάζει στα φτερά του τα παιδιά και να πετούν ψηλά και μακριά στον κόσμο της φαντασίας. Και πόσο μοιάζει αυτή η φαντασία με τον κήπο της μικρής Ξένιας στο Παλαιό Ψυχικό. Πόσο μοιάζει με το κήπο κάθε μικρής Ξένιας εκεί έξω. Την ευχαριστούμε και θα την ευχαριστούμε πάντα για το θέατρο των παιδικών μας χρόνων, κι αυτό των παιδιών μας και των εγγονιών μας και και και. Ραντεβού στο παιδικό θέατρο.

Ελίζα, για 2η χρονιά στο Θέατρο Πόρτα. / Πάτροκλος Σκαφιδάς

Info: Ελίζα (2ος χρόνος) της Ξένιας Καλογεροπούλου. Διασκευή / Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος. Παραστάσεις: κάθε Σάββατο στις 15:00 και Κυριακή στις 11:30 και πρωινές ώρες τις καθημερινές για σχολεία.

Εισιτήρια εδώ.