Βρήκαμε τις γυναίκες που μαθαίνουν στους γονείς πώς να μιλάνε στα παιδιά για το σεξ, το πορνό, τον αυνανισμό και τη συναίνεση

Κι ενα μικρό disclaimer, θεωρούμε ότι η Παγκόσμια Ημέρα Οικογένειας είναι μια μέρα που τιμούμε την οικογενειακή ποικιλομορφία, δηλαδή και μονογονεϊκές οικογένειες, τις οικογένειες επιλογής και διαφορετικά μοντέλα οικογενειακής ζωής. Γιατί επιλέξαμε τις Ως Αιδώ;  Γιατί η αστική, μη κερδοσκοπική εταιρεία  θέλει να καλύψει ένα κενό στην ελληνική κοινωνία: την παροχή ποιοτικής ολοκληρωμένης σεξουαλικής εκπαίδευσης online έτσι ώστε τα νεαρά άτομα και οι ενήλικες που τους φροντίζουν να έχουν άμεση και δωρεάν πρόσβαση σε επιστημονικά ακριβείς, ηλικιακά κατάλληλες, και ξεκάθαρες πληροφορίες για την εφηβεία, την αναπαραγωγή, τις σχέσεις, το σεξ και τη σεξουαλικότητα, τη σεξουαλική υγεία και τη σεξουαλική ευημερία. Η γονεϊκότητα έχει πολλές ευθύνες και υποχρεώσεις. 

– Ξέρουν οι γονείς πώς, πότε και τι πρέπει να πουν στα παιδιά τους για το σώμα τους και το σεξ, τη σεξουαλικότητα; 

Όχι πάντα, κι αυτό δεν είναι αδυναμία τους. Πολλοί γονείς νιώθουν αμηχανία ή έλλειψη γνώσης για το πώς να μιλήσουν στα παιδιά τους για τη σεξουαλικότητα. Άλλωστε, και οι ίδιοι στην συντριπτική τους πλειοψηφία δεν είχαν κάποια μορφή σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης: έμαθαν για το σεξ μέσα σε ένα πλαίσιο ντροπής, περιέργειας και μυστικοπάθειας, από μεγαλύτερα αδέρφια ή φίλους, από περιοδικά, από ταινίες πορνό ενώ η όποια κουβέντα με τους γονείς γινόταν στη βάση των κινδύνων που ενέχει το σεξ χωρίς προφύλαξη.

Ακόμη και σήμερα, όμως, υπάρχουν ταμπού και μύθοι που εμποδίζουν την ανοιχτή συζήτηση, και αυτό οφείλεται στην απουσία συστηματικής σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία, στην κοινωνική προκατάληψη γύρω από το σεξ, στην έλλειψη επιμόρφωσης και στη διάδοση παραπληροφόρησης μέσω μη αξιόπιστων πηγών.

Αυτό που ακούμε πιο συχνά είναι: «Γιατί θα πρέπει να μιλήσω όταν ο ίδιος δεν ενδιαφέρεται;» ή «Αν μιλήσω στα παιδιά μου για το σεξ, δεν είναι σαν να τους λέω να το κάνουν;» Κι όμως, έρευνες δείχνουν ακριβώς το αντίθετο: η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση δεν αυξάνει τη σεξουαλική δραστηριότητα. Αντιθέτως, την καθυστερεί, καλλιεργεί δεξιότητες για τη λήψη συνειδητών αποφάσεων και ενισχύει την επικοινωνία παιδιών και γονέων.

«Ένας φόβος των γονέων είναι να μην πουν κάτι λάθος. Αυτός ο φόβος είναι κατανοητός, αλλά η σιωπή έχει μεγαλύτερο κόστος. Το παιδί που δεν παίρνει απαντήσεις από τους γονείς του δεν σταματά να αναρωτιέται. Απλώς ψάχνει αλλού».

Αυτό που χρειάζονται οι γονείς δεν είναι να γίνουν ειδικοί. Χρειάζονται να ξεκινήσουν νωρίς, να απαντούν απλά και φυσικά, να παίρνουν την πρωτοβουλία χωρίς να περιμένουν να ρωτήσει πρώτα το παιδί και να έχουν έτοιμη μια ατάκα για τις δύσκολες στιγμές: «Αυτή είναι μια καλή ερώτηση. Ας μιλήσουμε γι’ αυτό όταν πάμε σπίτι».

Χρειάζονται να μάθουν να είναι διαθέσιμοι και να δημιουργούν ένα κλίμα όπου το παιδί νιώθει ότι μπορεί να ρωτήσει οτιδήποτε χωρίς να κριθεί. Δεν υπάρχει «μία μεγάλη κουβέντα» που γίνεται στα 12 και τελειώνει. Υπάρχουν πολλές μικρές, καθημερινές στιγμές, στο αυτοκίνητο, στο τραπέζι, μπροστά στην τηλεόραση, που είναι οι πιο ουσιαστικές ευκαιρίες σεξουαλικής εκπαίδευσης.

– Ποια είναι η πιο δύσκολη ερώτηση που μπορεί να κάνει ένα παιδί για το σεξ;

Τα μικρά παιδιά είναι εκ φύσεως περίεργα. Κάνουν τόσο απλές και πρακτικές ερωτήσεις, σαν να ρωτούν κάτι από τη σκοπιά του μηχανικού, χωρίς καμία συναισθηματική φόρτιση. Άβολες είναι για εμάς τους μεγάλους που αντιμετωπίζουμε τη σεξουαλικότητα ως ταμπού. Αν αιφνιδιαστείτε, διατηρήστε την ψυχραιμία σας.

Ας πούμε στη μέση του σούπερ μάρκετ, μπροστά σε άλλους: «Μαμά, τι είναι αυτό (δείχνοντας στο προφυλακτικό);»

Η δυσκολία δεν είναι η ερώτηση αυτή καθαυτή, αλλά η αιφνιδιαστική φύση της και η αμηχανία που προκαλεί. Δε χρειάζεται να απαντήσουμε με μια πλήρη, επιστημονική εξήγηση εκείνη τη στιγμή αν δεν έχουμε σκεφτεί τι θέλουμε να πούμε. Συγχαρείτε το παιδί για την ωραία ερώτηση. Ρωτήστε το πώς το σκέφτηκε και αν έχει ακούσει κάτι σχετικό για να ξέρετε το πλαίσιο. Και μετά πείτε: «Δώσε μου λίγο χρόνο να σκεφτώ πως να την απαντήσω γιατἰ εμένα η μαμά/μπαμπάς μου δε μου μίλησε ανοιχτά για αυτά τα θέματα, και θέλω να σου απαντήσω όσο καλύτερα μπορώ». Αυτό κρατά ανοιχτή την πόρτα χωρίς να κλείσει η συζήτηση με αμηχανία. Το μόνο που πρέπει να κάνετε είναι να κρατήσετε την υπόσχεσή σας και να επιστρέψετε στο θέμα ως απόδειξη ότι εκτιμάτε τις ερωτήσεις του.

«Κρατήστε τις απαντήσεις σύντομες και απλές. Τα παιδιά αφομοιώνουν μόνο ό,τι χρειάζεται να γνωρίζουν τη δεδομένη στιγμή. Και θυμηθείτε: αυτές οι ερωτήσεις είναι απόδειξη ότι το παιδί σας σάς εμπιστεύεται. Αυτή η εμπιστοσύνη είναι η πιο πολύτιμη πηγή προστασίας που μπορείτε να του χτίσετε».

Το πρόβλημα λοιπον δεν είναι οι δύσκολες ερωτήσεις αλλά το ότι εμείς δεν μεγαλώσαμε σε μια κοινωνία ούτε μια οικογένεια που μιλούσε ανοιχτά και με σεβασμό για τη σεξουαλικότητα. Κάθε «δύσκολη» ερώτηση είναι μια ευκαιρία να γίνουμε διαφορετικοί γονείς από τους δικούς μας. Η δουλειά μας, ως ενήλικες και της Ως Αιδώ είναι να βοηθήσουμε τους γονείς να νιώσουν λίγο πιο άνετα και να τους δώσουμε τις λέξεις  να μιλήσουν για κάτι τόσο φυσικό αλλά και τόσο δύσκολο. 

– Πώς μπορεί να μάθει τι σημαίνει συναίνεση ένα 6χρονο και πώς ένα 14χρονο; 

Η συναίνεση δεν είναι έννοια που ανακαλύπτουμε στην εφηβεία αλλά κάτι που χτίζεται σταδιακά από τα πρώτα χρόνια της ζωής. Σε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας η συναίνεση ξεκινά από τη σωματική αυτονομία: Σκοπός είναι να κατανοήσει ότι το σώμα του τού ανήκει, ότι έχει έλεγχο πάνω σε αυτό κι ότι έχει δικαίωμα να αρνηθεί μια αγκαλιά που δεν θέλει – ακόμη κι αν προέρχεται από ένα αγαπημένο πρόσωπο.

Παράλληλα, μαθαίνει ότι υπάρχουν σημεία στο σώμα που είναι ιδιωτικά, ότι υπάρχουν καλά και κακά αγγίγματα και ότι το σώμα μας εκπέμπει προειδοποιητικά σημάδια όταν συμβαίνει κάτι με το οποίο νιώθουμε άβολα, άγχος ή ακόμη και φόβο.

Έτσι, αρχίζει να επεξεργάζεται τις έννοιες του προσωπικού χώρου και των ορίων και να κατανοεί ότι αυτά πρέπει να γίνονται σεβαστά από όλους. Μαθαίνει να ρωτάει «Θέλεις μια αγκαλιά;» και να δέχεται το «Όχι» και να ζητάει και από τους άλλους να κάνουν το ίδιο. Αυτή είναι η πρώτη, πιο ουσιαστική γλώσσα της συναίνεσης.

«Ένα 14χρονο παιδί μπορεί να κατανοήσει τη σύνθετη έννοια της συναίνεσης: ότι το “ναι” στις σχέσεις πρέπει να είναι ξεκάθαρο, ελεύθερο, ενθουσιώδες και ανά πάσα στιγμή ανακλητό». 

Μπορεί να επεξεργαστεί το γιατί η πίεση χειραγωγεί και ακυρώνει τη συναίνεση και γιατί η σιωπή δεν είναι «ναι». Μπορεί να αντιληφθεί την έννοια της θέσης ισχύος και να καταλάβει τη λεπτή γραμμή που χωρίζει τη διεκδίκηση από την παραβίαση. Και ότι αυτοί οι κανόνες ισχύουν για όλες τις σχέσεις, ακόμη και στον ψηφιακό κόσμο: sexting, φωτογραφίες, μηνύματα.

– Ποια είναι η πιο συνηθισμένη ερώτηση που σας κάνουν οι γονείς;

«Πότε είναι η κατάλληλη ηλικία να μιλήσω στο παιδί μου;»: Η απάντησή μας είναι πάντα η ίδια: τώρα. Η σεξουαλική εκπαίδευση δεν είναι μία «μεγάλη κουβέντα» που γίνεται μια φορά στα 12-13. Είναι μια σειρά από μικρές, ηλικιακά κατάλληλες συζητήσεις που ξεκινούν από τη βρεφική ηλικία και εξελίσσονται. Είναι πολύ σημαντικό αυτές οι κουβέντες να αρχίσουν πολύ πριν τους βρουν οι ορμονικές αλλαγές της εφηβείας, και πολύ πριν εκτεθούν σε πορνογραφικό υλικό.Το ζητούμενο δεν είναι η τέλεια απάντηση είναι να είμαστε εκεί.

«Πότε ξεκινάμε;» και «Μήπως είναι πολύ νωρίς;»: Αυτή είναι η ερώτηση που ακούμε πιο συχνά. «Πότε είναι η κατάλληλη ηλικία;» «Περιμένω να ρωτήσει από μόνο του ή ξεκινάω εγώ τη συζήτηση;» «Αν ξεκινήσω εγώ, μήπως του βάζω ιδέες πριν την ώρα του;». Πίσω από όλα αυτά κρύβεται η ίδια ανασφάλεια: ο φόβος να κάνουμε λάθος. Η απάντηση είναι ότι έχετε ήδη ξεκινήσει, ακόμα κι αν δεν έχετε πει λέξη. Από τη στιγμή που γεννιούνται, τα βρέφη μαθαίνουν για τον κόσμο γύρω τους εμπειρικά. Όταν δέχονται τη φροντίδα σας με χάδια και καθησυχαστικά λόγια, μαθαίνουν για εγγύτητα και ασφάλεια. Όταν σεβόμαστε το «όχι» τους, τους μαθαίνουμε σωματική αυτονομία.

«Πώς το λέω;»: «Προσπαθώ να μην το κάνω ζήτημα, αλλά η ίδια νιώθω άβολα», «Πώς να μην του μεταφέρω τις αγκυλώσεις μου;». Αυτές οι ερωτήσεις αποκαλύπτουν κάτι πολύ σημαντικό: πολλοί γονείς έχουν επίγνωση των δικών τους αναστολών. Ξέρουν ότι κουβαλούν δυσκολίες από τη δική τους ανατροφή και δεν θέλουν να τις κληροδοτήσουν. Αυτή η επίγνωση είναι ήδη μισή δουλειά.

«Τι κάνω όταν δεν θέλει να ακούσει;»: «Ο γιος μου 12,5 ετών μου λέει “ξέρω ξέρω” και αποφεύγει κάθε συζήτηση». «Πώς μιλάω σε παιδί που αηδιάζει με το θέμα;». Αυτό είναι από τα πιο δύσκολα σενάρια και από τα πιο συνηθισμένα. Η απόρριψη του εφήβου δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται τη συζήτηση. Σημαίνει ότι χρειάζεται διαφορετικό τρόπο εισόδου σε αυτή.

«Πώς χειρίζομαι συγκεκριμένα θέματα;»: Εδώ οι ερωτήσεις γίνονται συγκεκριμένες: «Η 5χρονη κόρη μου αυνανίζεται για να κοιμηθεί. Τι κάνω;» «Πώς μιλάω στον γιο μου για το πορνό χωρίς να τον τρομάξω;» «Πώς εξηγώ την ομοφυλοφιλία σε παιδί 7 ετών;» «Μέχρι πότε μπορώ να κάνω μπάνιο με την κόρη μου;»

– Πώς λέμε σε ένα παιδί ότι η σεξουαλικότητα είναι κοινωνική κατασκευή αν οι γονείς έχουν αντίρρηση και δεν ξέρουν τι σημαίνει συμπερίληψη; 

Αυτή είναι μια από τις πιο ρεαλιστικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε. Η σεξουαλική εκπαίδευση δεν γίνεται στο κενό αλλά μέσα σε οικογένειες, κοινότητες και πολιτισμούς που φέρουν τις δικές τους αξίες.

«Η προσέγγισή μας δεν είναι να πούμε στους γονείς τι να πιστεύουν. Είναι να τους δώσουμε τη γνώση και τα εργαλεία ώστε να μπορούν να μιλήσουν στα παιδιά τους με ειλικρίνεια, με σεβασμό και με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, ακόμη κι αν ηθικά έχουν αντίθετη άποψη». 

Ένας γονέας που δεν αποδέχεται τη ρευστότητα του φύλου μπορεί ωστόσο να διδάξει στο παιδί του να σέβεται τους συμμαθητές του που είναι διαφορετικοί και να τους αποδέχεται όπως είναι. Αυτό είναι αρκετά για να αρχίσουμε. Το σχολείο έχει ρόλο συμπληρωματικό: να παρέχει πληροφόρηση βασισμένη στην επιστήμη, να δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον για όλα τα παιδιά, να καλωσορίζει ερωτήσεις και να ενισχύει την κριτική σκέψη. Δεν αντικαθιστά την οικογένεια – αντίθετα, τη συνοδεύει και πολλές φορές συμπληρώνει τις ελλείψεις της.

Και εδώ βρίσκεται ένα σημαντικό όριο που αξίζει να ονομάσουμε ξεκάθαρα: το κάθε άτομο έχει δικαίωμα να πιστεύει ό,τι θέλει αλλά η συμπεριφορά του δεν μπορεί να γίνεται επιβλαβής για άλλους ανθρώπους. Ως γονείς οφείλουμε να διδάξουμε στα παιδιά μας τον σεβασμό στον Εαυτό και στους Άλλους. Ως επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά έχουμε καθήκον να δημιουργούμε ένα περιβάλλον ανεκτικότητας, συμπερίληψης και σύνδεσης που όλα τα παιδιά θα μπορούν να νιώθουν ότι χωράνε.

– Οι γονείς των έφηβων παιδιών σήμερα φοβούνται τις συνέπειες του sexting. Τι πρέπει να μάθουν οι ίδιοι για να μεταφέρουν τη γνώση στα παιδιά τους;

Οι γονείς χρειάζεται να κατανοήσουν ότι το sexting δεν είναι «ακραίο φαινόμενο» ούτε αποκλειστικά πρόβλημα «του παιδιού τους». Είναι μια κοινωνική πραγματικότητα που αποτελεί  μέρος της ψηφιακής ζωής πολλών εφήβων. Όσο κι αν ανησυχούν, δεν μπορούν να απομονώσουν τα παιδιά τους από τον ψηφιακό κόσμο στον οποίο μεγαλώνουν. Γι΄ αυτό, είναι καλύτερο να φύγουν από την απαγόρευση, που από μόνη της δεν λειτουργεί, και να ανοίξουν ένα πεδίο συζήτησης χωρίς κρίση και πανικό. Σκοπός είναι να μεταφέρουν στα παιδιά τους τρία βασικά μηνύματα. 

«Πρώτον: Όταν στέλνεις μια φωτογραφία, παύεις πια να έχεις τον έλεγχό της. Για αυτό πριν στείλεις κάτι, ρώτα τον εαυτό σου: “θα ένιωθα καλά, αν αυτή τη φωτογραφία την έβλεπε η γιαγιά μου;/ όλη μου η τάξη;”. Αν δεν απαντήσεις θετικά, μην τη στείλεις. Το ότι νιώθεις ασφάλεια με κάποιον σήμερα, δεν σημαίνει ότι θα νιώθεις έτσι και σε 6 μήνες από τώρα». 

Δεύτερον: Αν δέχεσαι πίεση από κάποιον να στείλεις μια πολύ προσωπική φωτογραφία, στάσου και αναλογίσου πως νιώθεις με αυτήν την πίεση: αφουγκράσου το σώμα και τις σκέψεις σου – συνήθως το σώμα έχει ένταση και οι σκέψεις σου διακατέχονται από άγχος. Αυτό δεν είναι «κανονικό» γιατί η συμπεριφορά που δέχεσαι δεν είναι κανονική. Είναι παραβιαστική συμπεριφορά και έχει όνομα: λέγεται σεξουαλική παρενόχληση. Και δεν φταις εσύ γι αυτήν.

Τρίτον, και πιο σημαντικό: αν βρεθείς σε δύσκολη θέση, μπορείς να έρθεις σε μένα χωρίς να σε κρίνω. Αυτό το τελευταίο είναι το πιο δύσκολο για τους γονείς να πουν — και το πιο κρίσιμο για το παιδί να ακούσει.

– Τι πληροφορίες χρειάζεται ένα 4χρονο παιδί σχετικά με το σώμα του;

Στην προσχολική ηλικία το παιδί πρέπει να γνωρίζει:

• Τις επιστημονικές λέξεις για τα αναπαραγωγικά του όργανα: αιδοίο, πέος, όρχεις, κόλπος, μήτρα. Χωρίς ντροπή, χωρίς παρατσούκλια και ευφημισμούς. Είναι απλά μέρη του σώματός του και το σώμα του είναι υπέροχο όπως ακριβώς είναι!
• Ότι η αναπαραγωγή γίνεται όταν ένα σπερματοζωάριο ενώνεται με ένα ωάριο.
• Ότι τα μωρά μεγαλώνουν στη μήτρα και όχι στο στομάχι, και ότι συνήθως γεννιούνται από τον κόλπο.
• Ότι το σώμα του του ανήκει και είναι άξιο σεβασμού. 
• Ποια σημεία στο σώμα του είναι ιδιωτικά. 
• Τι είναι καλό και τι κακό άγγιγμα. 
• Τη διαφορά ανάμεσα στις εκπλήξεις και τα μυστικά. 
• Και ότι αν κάτι το κάνει να νιώσει άβολα, μπορεί να πει «σταμάτα», να απομακρυνθεί και να μιλήσει σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεται.

Αυτές δεν είναι σεξουαλικές πληροφορίες που «πονηρεύουν» τα παιδιά. Είναι πληροφορίες για το σώμα και τις λειτουργίες του που εξοπλίζουν τα παιδιά με τη γνώση και τις δεξιότητες να μπορούν να το προσέχουν, να το φροντίζουν και να το προστατεύουν. 

Για τους γονείς που αναρωτιούνται από πού να ξεκινήσουν, ένα εξαιρετικό εργαλείο είναι το «Παίζω με τον Φρίξο»,  ένα ελληνικό εκπαιδευτικό παιχνίδι σχεδιασμένο ειδικά για παιδιά προσχολικής ηλικίας, που εισάγει με παιγνιώδη τρόπο τις έννοιες της σωματικής αυτονομίας, των ιδιωτικών μερών του σώματος και των ορίων. Μέσα από τον χαρακτήρα του Φρίξου, τα παιδιά μαθαίνουν αυτές τις κρίσιμες έννοιες με ασφάλεια, χαρά και χωρίς άγχος, και οι γονείς αποκτούν μια φυσική αφορμή για συζήτηση.

– Πότε πρέπει να μιλήσουμε για το πορνό σε ένα παιδί; Σε ποια ηλικία;

Νωρίτερα από όσο νομίζετε, και σίγουρα πριν το παιδί το συναντήσει μόνο του. Έρευνες δείχνουν ότι η μέση ηλικία πρώτης έκθεσης στην πορνογραφία στην Ευρώπη είναι περίπου τα 11 χρόνια. Πολλά παιδιά τη συναντούν τυχαία, χωρίς να την αναζητούν.

«Με ένα παιδί 9–10 ετών μπορούμε να ξεκινήσουμε με ένα απλό μήνυμα: “Μπορεί να συναντήσεις εικόνες ή βίντεο στο διαδίκτυο που δείχνουν ανθρώπους χωρίς ρούχα ή σε σεξουαλικές πράξεις. Αυτό λέγεται πορνογραφία. Δεν είναι για παιδιά. Αν το δεις, δεν χρειάζεται να ντραπείς, απλώς κλείσε το και πες μου”».

 

Με έναν έφηβο χρειαζεται βαθύτερη συζήτηση για το τι είναι η πορνογραφία και όλα τα λάθος μηνύματα που περνάει για το σεξ και τη σεξουαλικότητα στην πραγματική ζωή. Χωρίς διάθεση ηθικού διδάγματος, χρειάζεται να τονίσουμε ότι η πορνογραφία είναι μια βιομηχανία που υπάρχει εδώ και πάρα πολλά χρόνια κι ότι δεν αναπαριστά με πραγματικούς όρους μια σεξουαλική σχέση. Είναι μια κινηματογραφική παραγωγή, με σκηνοθεσία, ηθοποιούς, κόστος και στόχο το κέρδος. Τα σώματα είναι επεξεργασμένα, οι αντιδράσεις είναι υπερβολικές, οι έμφυλοι ρόλοι αποτυπωνονται διαστρεβλωμένοι, η συναίνεση συχνά απουσιάζει, παρακάμπτεται ή παραποιείται.

 

Η πορνογραφία απευθύνεται σε ενήλικες που έχουν γνωρίσει το σεξ στην πραγματική του διάσταση και αναζητούν κάτι διαφορετικό. Ο/η έφηβος/η, όμως, που μαθαίνει για το σεξ από την πορνογραφία αποκτά λάθος δεδομένα για ένα πεδίο που ακόμη δεν έχει ανακαλύψει στην πραγματική ζωή κι έτσι αναπτύσσει λανθασμένες προσδοκίες για το σώμα το δικό του/της και των άλλων, για τη σεξουαλική διέγερση και πράξη, για τη συναίνεση, για τις σχέσεις. Σαν να βλέπεις κάτι μέσα από έναν παραμορφωτικό καθρέφτη και να καλείσαι να καταλάβεις την πραγματική του διάσταση. 

Η ανακάλυψη του ερωτισμού και το παιχνίδι της σεξουαλικότητας μπορούν να είναι μέρος μιας πολύ όμορφης εξερεύνησης η οποία μας φέρνει σε επαφή με πρωτόγνωρα συναισθήματα. Είναι κρίμα αυτή η διαδικασία να «μολύνεται» με στερεότυπα και στρεβλώσεις που απογυμνώνουν το σεξ από τον ερωτισμό που τον συνοδεύει και το παρουσιάζουν ως performance.

– Πότε και γιατί δημιουργήσατε το Ως Αιδώ, ποιο γεγονός στάθηκε αφορμή και γιατί πιστεύετε ότι η Ολοκληρωμένη Σεξουαλική Εκπαίδευση (Comprehensive Sexuality Education) δεν διδάσκεται επαρκώς και συστηματικά στα σχολεία;

Η σεξουαλική εκπαίδευση δεν διδάσκεται συστηματικά στα ελληνικά σχολεία γιατί εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ταμπού, από το κράτος, από πολλούς γονείς και από την ίδια την κοινωνία. Υπάρχει μια διαδεδομένη πεποίθηση ότι η σεξουαλική εκπαίδευση «μαθαίνει πράγματα στα παιδιά πριν την ώρα τους». 

Στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίθετο: η πληροφόρηση προστατεύει. Τα παιδιά που έχουν πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη, ηλικιακά κατάλληλη σεξουαλική αγωγή είναι πιο ικανά να αναγνωρίσουν και να αναφέρουν περιστατικά κακοποίησης, να θέτουν όρια και να διαμορφώνουν υγιείς σχέσεις. Υπάρχουν αξιόπιστες πολυετείς μελέτες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και άλλους αναγνωρισμένους οργανισμούς που αποδεικνύουν ότι η ΟΣΕ είναι μία ισχυρή και αποτελεσματική παιδαγωγική μέθοδος για την πρόληψη της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης και της έμφυλης βίας και για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευεξίας παιδιών και εφήβων.

Το πρόβλημα στη χώρα μας είναι δομικό και βαθιά πολιτικό καθώς δεν υπάρχει υποχρεωτικό, συνεκτικό πλαίσιο ΟΣΕ στο ελληνικό σχολείο, ούτε και η πολιτική βούληση για αυτό από καμία κυβέρνηση μέχρι τώρα. 

Η αμφιθυμία της Πολιτείας ως προς την ΟΣΕ αποτυπώνεται και στην ένδεια των σύγχρονων παιδαγωγικών παρεμβάσεων και εργαλείων που υιοθετούνται από το ΙΕΠ, παρά τις προτάσεις από οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών – πολλές από αυτές αναγνωρισμένες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Με απλά λόγια, τα συντηρητικά αντανακλαστικά της ελληνικής κοινωνίας και το πολιτικό κόστος που συνεπάγονται μπαίνουν πάνω από το  επιστημονικά αποδεδειγμένο όφελος για την ψυχική υγεία των παιδιών μας.

Αυτό που υπάρχει τώρα είναι αποσπασματικό και εξαρτάται αποκλειστικά από την ευαισθησία του/της κάθε εκπαιδευτικού. Ο/η εκπαιδευτικός που θέλει να κάνει καλά αυτή τη δουλειά σήμερα το κάνει κολυμπώντας αντίθετα στο ρεύμα, συχνά χωρίς θεσμική κάλυψη, ακόμα κι όταν χρησιμοποιεί υλικό εγκεκριμένο από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής. Η αμφιθυμία της Πολιτείας απέναντι στην ΟΣΕ είναι ορατή και το κόστος αυτής της αμφιθυμίας το πληρώνουν τα παιδιά.

Η αφορμή για την ίδρυση της Ως Αιδώ δεν ήταν ένα συγκεκριμένο γεγονός αλλά η συσσώρευση χιλιάδων μικρών γεγονότων. Ως κλινικές ψυχολόγοι, βλέπαμε καθημερινά τις συνέπειες της έλλειψης σεξουαλικής εκπαίδευσης. Παιδιά που δεν ξέρουν τα σωστά ονόματα των μερών του σώματός τους. Έφηβοι που μαθαίνουν για το σεξ από την πορνογραφία. Νεαρά άτομα που μετανιώνουν για τις πρώτες τους σεξουαλικές εμπειρίες. Γονείς που θέλουν να μιλήσουν στα παιδιά τους αλλά νιώθουν εντελώς άοπλοι.

«Κάποια στιγμή σταματήσαμε να λέμε “κάποιος πρέπει να κάνει κάτι” και αρχίσαμε να λέμε “ως εδώ, εμείς θα κάνουμε κάτι”». 

Το 2022 ιδρύσαμε την Ως Αιδώ με έναν στόχο: να δημιουργήσουμε ελληνικό, δωρεάν, επιστημονικά τεκμηριωμένο υλικό σεξουαλικής εκπαίδευσης που να μπορεί να φτάσει σε κάθε παιδί, γονέα και εκπαιδευτικό, ανεξαρτήτως τόπου διαμονής, εισοδήματος ή ευαισθησίας του σχολείου τους.

«Το όνομα δεν είναι τυχαίο. Η αιδώς στην αρχαιότητα δεν ήταν ντροπή — ήταν το αίσθημα του σεβασμού, η συνείδηση των ορίων. Αυτό ακριβώς θέλουμε να χτίσουμε».