Γυναίκα εργαζόμενη στην Ελλάδα το 2026; Μια δικηγόρος περιγράφει την καθόλου ανθηρή πραγματικότητα
- 1 ΜΑΙ 2026
Η Πρωτομαγιά είναι η μέρα που έχουμε συνδέσει περισσότερο από κάθε άλλη με την άνοιξη, τα λουλούδια και τους αγρούς, αλλά αυτή είναι η μία όψη της. Η άλλη είναι αυτή που μιλά για τους αγώνες ανθρώπων για καλύτερες εργασιακές συνθήκες. Αγώνες επίμονους και αιματηρούς. Η Πλατεία Χέιμαρκετ στο Σικάγο έγινε ο τόπος όπου στις 4 Μαΐου 1886 οι εξεγερμένοι εργάτες ενεπλάκησαν με την αστυνομία και η διαδήλωση έληξε με 11 νεκρούς. 3 χρόνια μετά η 1η Μαΐου ορίστηκε ως Παγκόσμια Ημέρα των Εργατών στη μνήμη τους. Ακριβώς 140 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τότε. Και οι αγώνες για καλύτερες εργασιακές συνθήκες μοιάζουν πιο επίκαιροι από ποτέ. Αυτή την Πρωτομαγιά, στρέφουμε το βλέμμα μας στην Ελλάδα του 2026 και πλοηγούμαστε στην πραγματικότητα μίας γυναίκας εργαζόμενης σε μία χώρα όπου στο τοπίο των εργασιακών τίποτα δεν μοιάζει ξεκάθαρο.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για μία γυναίκα εργαζόμενη στην Ελλάδα του 2026; Πόσο μακριά είμαστε από ρυθμίσεις που γίνονται σε άλλες χώρες και αφορούν την κατάργηση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ των φύλων αλλά και την άδεια περιόδου; Και γιατί μοιάζουμε τόσο ανενημέρωτοι σε ό,τι αφορά τα εργασιακά μας δικαιώματα; Ποιο δικαίωμα παραβιάζεται συχνότερα και τι πρέπει να ξέρει μία γυναίκα εργαζόμενη που αποφασίζει να ζητήσει δικαίωση το 2026 στην Ελλάδα; Κάναμε 10 ερωτήσεις στη δικηγόρο Ιωάννα Στεντούμη κι αυτές είναι οι διαφωτιστικές απαντήσεις της.
* Η Ιωάννα Στεντούμη είναι δικηγόρος, με ΠΜΣ στο Ποινικό Δίκαιο και την Εγκληματολογία και εξειδίκευση στα ζητήματα έμφυλης βίας
– Ιωάννα Στεντούμη, ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει μία εργαζόμενη γυναίκα στην Ελλάδα το 2026;
Οι μεγαλύτερες προκλήσεις συνοψίζονται στην έμφυλη ανισότητα, όπως εκδηλώνεται μέσα από τις σεξιστικές συμπεριφορές στο χώρο εργασίας, στο μισθολογικό χάσμα, στην υψηλότερη ανεργία στις γυναίκες και – εφόσον βρουν εργασία – στη δυσκολία διαχείρισης της επαγγελματικής και της προσωπικής ζωής.
Αναφέρει το Παρατηρητήριο για την ισότητα των φύλων, του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ότι η ανεργία στις γυναίκες είναι 20 μονάδες υψηλότερη. Αυτό συνιστά το έμφυλο χάσμα στην απασχόληση, που είναι διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου -ο οποίος κυμαίνεται στο 10,7%.
Οι γυναίκες επίσης υπο αμείβονται σε σχέση με τους άντρες, έχουν μικρότερη εξέλιξη και αντιμετωπίζουν σοβαρότατες παρενοχλήσεις στην εργασία τους.
Ιωάννα Στεντούμη
– Η εργαζόμενη μητέρα ποιες επιπλέον αντιξοότητες και γυάλινες οροφές να αντιμετωπίσει;
Η εργαζόμενη μητέρα δε συναντά καμία κατανόηση πουθενά. Οι ελεύθερες επαγγελματίες ιδίως, καλούμαστε να αποδώσουμε επαγγελματικά ακόμα και την ώρα του μαιευτηρίου.
Ιώννα Στεντούμη: «Πρόσφατη απόφαση δικαστηρίου έκρινε πως η έκτακτη γέννα σε συνθήκες προωρότητας και κινδύνου στο έμβρυο, δεν συνιστά λόγο ανωτέρας βίας για τη δικηγόρο. Δεν υπάρχει χώρος για να θηλάσουμε, δεν υπάρχει προτεραιότητα στις εγκύους και τις λεχώνες».
Στη συνέντευξη για δουλειά ερωτούνται γυναίκες ευθέως αν θέλουν να κάνουν παιδιά και εάν θα ασκήσουν τα σχετικά τους δικαιώματα σε άδειες. Μητέρες και ακόμα περισσότερο, λεχώνες, συχνά εργάζονται παρά το ότι έχουν τυπικά λάβει την άδεια λοχείας και ανατροφής. Επίσης δεν υπάρχουν προβλέψεις προστατευτικές για τις γυναίκες που υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση, ούτε ψυχολογική υποστήριξη, ούτε άδεια (πέραν των 7 ημερών που είναι αστείο), ούτε φυσικά κάποια οικονομική συνδρομή.
Να σημειώσω ότι οι άνεργες γυναίκες κατά 42,9% δηλώνουν ότι έχουν προχωρήσει σε αυτή την επιλογή για να επικεντρωθούν στις οικογενειακές υποχρεώσεις ή στη φροντίδα άλλων μελών του νοικοκυριού. Αυτό δείχνει την πίεση προς την έξοδο από την αγορά εργασίας για κάθε ζήτημα του νοικοκυριού και της φροντίδας, που επιβαρύνει στην πραγματικότητα σχεδόν αποκλειστικά τις γυναίκες.
Γυναίκες σε θέσεις ευθύνης βρίσκονται σε ποσοστό περίπου 20%. Ενδεικτικά να σας αναφέρω πρόσφατο συνέδριο απευθυνόμενο αποκλειστικά σε γυναίκες, για να «μάθουν» οι γυναίκες πώς να αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης – ευθεία διάκριση σε σχέση με τους άντρες που δεν θεωρείται απαραίτητο να προσκομίσουν πιστοποιητικό «επάρκειας» για τη θέση ευθύνης που επιθυμούν να αναλάβουν.
– Φέτος στην Ελλάδα είχαμε την περίπτωση της έκρηξης στο εργοστάσιο στα Τρίκαλα. Ποια είναι γενικότερα η κατάσταση σε σχέση με τις γυναίκες και τα εργατικά ατυχήματα στη χώρα μας και πόσο συχνά οι γυναίκες βρίσκονται εκτεθειμένες σε επικίνδυνες εργασιακές συνθήκες λόγω ανισοτήτων;
Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023, από το σύνολο των 4.847 εργατικών ατυχημάτων μισθωτών, τα 1.618 αφορούσαν γυναίκες.
Όμως, οι γυναίκες εργάζονται σε πολύ μεγαλύτερα ποσοστά ανασφάλιστες και επομένως είναι εκτεθειμένες σε μεγαλύτερους κινδύνους, ενώ τα ατυχήματά τους δεν καταγράφονται ακριβώς λόγω της παράτυπης απασχόλησης. Φυσικά η επισφάλεια στην εργασία αφορά όλα τα άτομα που εργάζονται, με σαφή επίδραση στην σωματική και ψυχική τους υγεία. Επιπλέον, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για εργαζόμενες με «μπλοκάκι» παροχής υπηρεσιών, οπότε και πάλι δεν καταγράφεται ως εργατικό ατύχημα στην πλειοψηφία των περιπτώσεων.
Istock
– Η Ισλανδία μέχρι σήμερα έχει γίνει η μόνη χώρα που έχει υιοθετήσει πολιτικές απαγόρευσης του μισθολογικού χάσματος ανάμεσα στα φύλα. Στην Ελλάδα πόσο μακριά είμαστε από αυτό;
Κατά τη γνώμη μου, είμαστε πολύ μακριά. Οι γυναίκες στην Ελλάδα πασχίζουμε πολύ περισσότερο για αυτονόητα δικαιώματα. Η ασφάλεια στην εργασία είναι ένα από αυτά, όπως και η μισθολογική ισότητα.
Ιωάννα Στεντούμη: «Υπάρχει μία διάχυτη σεξιστική και πατριαρχική αντίληψη στην ελληνική κοινωνία πολύ βαθιά ριζωμένη και αυτό αγγίζει προφανώς και την εργασιακή συνθήκη».
Πολιτική βούληση δεν υπάρχει για έμφυλη ισότητα πέραν της διακηρυκτικής, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα ζητήματα ευρύτερων διακρίσεων στην εργασία αλλά και ασφάλειας των γυναικών.
– Πώς το μισθολογικό χάσμα επηρεάζει τα συνταξιοδοτικά μας δικαιώματα και τι σημαίνει για την ποιότητα ζωής των γυναικών στην Ελλάδα;
Το μισθολογικό χάσμα έχει άμεση επίδραση στα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, καθώς η μείωση της αμοιβής καθ’ όλη τη διάρκεια του εργασιακού βίου, οδηγεί σε σημαντικά μικρότερες συνταξιοδοτικές παροχές.
Αν συνεκτιμήσουμε ότι έχουμε τα τα υψηλότερα γενικά όρια συνταξιοδότησης στην ΕΕ, χωρίς πρόωρες συνταξιοδοτήσεις πλέον, εκτός από ελάχιστες ειδικότερες περιπτώσεις (που υπάρχει και η αντίστοιχη μείωση της σύνταξης) κατανοούμε ότι οι γυναίκες που πλέον είναι ηλικιωμένες, βρίσκονται σε ακόμα πιο ευάλωτη θέση και χωρίς υποστήριξη από θεσμικούς φορείς, επομένως τελείως εκτεθειμένες.
Istock
– Άλλα εργασιακά δικαιώματα όπως η Άδεια Περιόδου που έχει θεσπιστεί στην Ισπανία πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να εφαρμοστεί σε μία χώρα όπως η δική μας;
Η εφαρμογή ενός τέτοιου δικαιώματος θα ήταν δύσκολη, όχι μόνο λόγω της νομοθέτησης, αλλά κυρίως λόγω των πρακτικών και πολιτισμικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ελληνική αγορά εργασίας.
Όπως αναφέρω και πιο πάνω, η ελληνική κοινωνία είναι συντηρητική, σεξιστική, συχνά μισογύνικη και με βαθιά πατριαρχικές αντιλήψεις. Μία τέτοια θέσπιση, θα αντιμετωπίσει ειρωνία και απαξίωση- μην ξεχνάμε ότι ακόμα και η έννοια της συναίνεσης στη σεξουαλική επαφή, εντάχθηκε στο νομικό πλαίσιο μόλις το 2019.
«Εδώ δυσκολευόμαστε να υποχρεώσουμε τους εργοδότες, στην τήρηση της προστασίας της μητρότητας και στη λήψη (και τήρηση) της άδειας λοχείας. Ότι υπάρχουν γυναίκες που πράγματι έως και 5 μέρες τον μήνα σηκώνονται με παυσίπονα για να εργαστούν, δεν έχει απασχολήσει κανένα θεσμικό φορέα έως τώρα».
– Ποιο είναι το εργασιακό δικαίωμα των γυναικών που παραβιάζεται συχνότερα σύμφωνα με την εμπειρία σας;
Το δικαίωμα στην ίση μεταχείριση και στην αποφυγή των διακρίσεων παραβιάζεται συχνότερα. Αυτό εκδηλώνεται σε πολλαπλά επίπεδα – όπως ήδη έχω αναφέρει, το πιο σημαντικό είναι το μισθολογικό χάσμα αλλά και η παρενόχληση:
Από έρευνα του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας για τη σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας, που έγινε σε ένα δείγμα 1058 γυναικών και 462 ανδρών εργαζομένων τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, προέκυψε ότι ένα 60% αυτών των γυναικών δηλώνουν ότι βίωσαν την εμπειρία της σεξουαλικής παρενόχλησης και 79,1% των γυναικών και 74,2% των ανδρών ότι γνωρίζουν περιστατικά αυτής της μορφής της βίας με θύματα γυναίκες και δράστες κατά κανόνα τους προϊσταμένους τους. Ωστόσο η έρευνα εμφανίζει ένα σημαντικό ποσοστό δραστών της σεξουαλικής παρενόχλησης που ήσαν συνάδελφοι (39,5%), πελάτες (36,4%) ακόμη και ιεραρχικά κατώτεροι (21,6%) των θυμάτων.
Δείχνει επίσης ότι πολλά περιστατικά συνδέονται με το χώρο των ΜΜΕ (84,6%), των ελεύθερων επαγγελμάτων (70,1%), των τραπεζών (64,1%), της ιδιωτικής εκπαίδευσης (62,5%) και των νοσοκομείων (60,8%).
Επιπλέον, το 70% των καταγγελιών διακρίσεων και άνισης μεταχείρισης στον Συνήγορο του Πολίτη το 2024 αφορούσε το φύλο.
– Τι πρέπει να ξέρει μία γυναίκα που καταφεύγει στη δικαιοσύνη για να δικαιωθεί για παραβίαση των δικαιωμάτων της στην εργασία και πιθανώς δεν φαντάζεται;
Εκτός από το ότι η δικαστική οδός είναι χρονοβόρα (τουλάχιστον 2-3 χρόνια) και κοστοβόρα (2 ή 3 μισθοί συχνά), μια γυναίκα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για το ψυχολογικό βάρος της διαδικασίας που κατά τη γνώμη μου, είναι το χειρότερο.
Η δευτερογενής θυματοποίηση και ο επανατραυματισμός, είναι πολύ συχνά σε όλες τις περιπτώσεις με έμφυλο πρόσημο. Μπαίνει στο κάδρο το θύμα και όχι ο θύτης, ενώ μάλιστα στις περιπτώσεις της παρενόχλησης υπάρχει από το νόμο αντιστροφή του βάρους απόδειξης, δηλαδή ο καταγγελλόμενος οφείλει να αποδείξει ότι η συμπεριφορά του δεν ήταν ταπεινωτική/ μειωτική/ παρενοχλητική. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν πάρα πολλά στερεότυπα που επιδρούν κατά την τελική κρίση, όπως και ερωτήσεις πολύ προσωπικές που δεν αφορούν το περιεχόμενο της καταγγελίας αλλά σκοπό έχουν την αποδόμηση της προσωπικότητας του θύματος.
Από άλλη έρευνα, του ΚΕΘΙ, προέκυψε ότι οι δράστες τις πιο πολλές φορές ήταν παντρεμένοι, με μέσο όρο ηλικίας το 45ο έτος, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και ιεραρχικά ανώτεροι από το θύμα (προϊστάμενοι ή διευθυντές).
Ιωάννα Στεντούμη: «Η πλειονότητα των θυμάτων δεν καταγγέλλει το περιστατικό της παρενόχλησης και αντιδρά ζητώντας από τον δράστη να τη σταματήσει ή εγκαταλείπει την εργασία. Οι γυναίκες αυτές δεν μιλούν για το περιστατικό παρά μόνο σε πρόσωπα της οικογένειάς τους ή του κύκλου των φίλων τους».
Σίγουρα θα πρέπει να κρατήσει αποδείξεις, αν τυχόν υπάρχουν (μηνύματα και κλήσεις σε άσχετες ώρες, φωτογραφίες, επικοινωνίες) ακόμα και αν δεν έχει σκοπό να καταγγείλει εκείνη τη στιγμή.
Istock
– Η αρχή της ισότητας στην απασχόληση και την εργασία είναι νομικά κατοχυρωμένη. Στην πράξη βλέπετε να ισχύει; Τι άλλο χρειάζεται για να την εξασφαλίσουμε;
Η αρχή της ισότητας είναι νομικά κατοχυρωμένη, αλλά στην πράξη δεν εφαρμόζεται ελλείψει πολιτικής βούλησης για παύση της εκμετάλλευσης των εργαζομένων γυναικών, ιδίως των πλέον ευάλωτων εξ αυτών: Αν όλα αυτά που περιγράφω, αφορούν μία μέση ελληνίδα, σκεφτείτε τι συμβαίνει σε μία μετανάστρια, μία ανασφάλιστη, μία ψυχικά ευάλωτη εργαζόμενη, ένα ανάπηρο άτομο, ένα άτομο χωρίς σχέση εργασίας.
«Υπάρχουν ελεγκτικοί μηχανισμοί; Όχι. Η επιθεώρηση εργασίας έχει ελάχιστους/ες εργαζόμενους/ες. Ακόμα και για ζητήματα επιβίωσης των εργαζομένων, για σοβαρές δηλαδή παραβιάσεις ασφαλείας, δεν υπάρχει έλεγχος. Αναλογιστείτε τι συμβαίνει με τα υπόλοιπα δικαιώματα».
Εξάλλου υπάρχουν νομοθετικά κενά που αφήνουν το περιθώριο διακρίσεων, ενώ από την άλλη, δεν υπάρχουν μέτρα πρόληψης, όπως είναι η πληροφόρηση, η επιμόρφωση και οι υποστηρικτικές δομές για τα θύματα αλλά και δομές για καταγγελία εντός των οργανισμών, ιδιωτικών και δημόσιων.
Για να εξασφαλιστεί η ισότητα στην πράξη, χρειάζονται:
- Πολιτική βούληση για άρση των ανισοτήτων, κοινωνικών, ταξικών και έμφυλων.
- Θέσπιση μέτρων για την άμεση εξάλειψη του μισθολογικού χάσματος.
- Ενίσχυση των πολιτικών για την υποστήριξη των ευθυνών φροντίδας, οι οποίες επιβαρύνουν δυσανάλογα τις γυναίκες.
- Αντιμετώπιση των στερεοτυπικών αντιλήψεων που εμποδίζουν την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών και οδηγούν σε σεξιστικές πρακτικές και διακρίσεις.
- Ελεγκτικοί μηχανισμοί με το κατάλληλο προσωπικό.
- Εξειδικευμένο προσωπικό σε έμφυλα ζητήματα σε όλες τις δομές εργασίας, ώστε να μπορούν άμεσα να καταγγέλλουν τα θύματα και να προστατεύονται.
– Γιατί είμαστε τόσο λίγο ενημερωμένες για τα εργασιακά μας δικαιώματα;
Το ερώτημα είναι αν μπορούμε, ακόμα και όταν υπάρχει ενημέρωση, να ασκήσουμε τα δικαιώματά μας. Είναι θέμα ανισομέρειας στην εξουσία των μερών, που δεν την ανατρέπει η πολιτεία – το αν μπορεί να διεκδικήσει η εργαζόμενη τα δικαιώματά της.
Αλλά και η ανεπαρκής ενημέρωση, αυτή είναι αποτέλεσμα των δομικών ανισοτήτων και του υπερβολικού φόρτου εργασίας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, της ανασφάλειας στην εργασία και της πίεσης των εργοδοτών – χωρίς την προστασία του κράτους – προς την κατεύθυνση της παραίτησης από τα δικαιώματά μας.
