Σεξ μετά τα 55: Η μαρτυρία της Μ. και οι απαντήσεις της ειδικού

Το σεξ είναι ζωτική δύναμη, δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει ξεθωριασμένη ανάμνηση στη ζωή μας, ή τουλάχιστον που δεν θα έπρεπε να αφεθεί να γίνει ανάμνηση. Η πραγματικότητα όμως της εμμηνόπαυσης φέρνει εμπόδια που κάποιες φορές απλά δεν γίνεται να προσπεράσεις χωρίς κόπο, όπως είναι η κολπική ξηρότητα και η μείωση της ερωτικής διάθεσης. Το σεξ μπορεί να συνδεθεί με τον πόνο, μπορεί να σε απασχολεί λιγότερο, μπορεί η μία κατάσταση να τροφοδοτεί την άλλη με τρόπο υπόγειο που τελικά σε οδηγεί όλο και περισσότερο προς την αποχή. Ίσως όμως το μεγαλύτερο εμπόδιο να είναι αυτό της άγνοιας.

Η άγνοια σε κάνει να φοβάσαι, να νιώθεις μόνη, να είσαι συνεχώς απροετοίμαστη μπροστά στην αλλαγή. Η εμμηνόπαυση, όπως και το σεξ μετά από αυτή, είναι κεφάλαια που θα ανοίξουν στη ζωή σου, είτε ξέρεις τι να περιμένεις είτε όχι. Αυτή την Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης θα το ανοίξουμε μαζί. Και θα ρίξουμε φως στο βίωμα της Μ. Κ., που μας μιλάει για το πώς βίωσε τη σεξουαλικότητά της και πώς άλλαξε η σεξουαλική της ζωή μετά τα 55, οπότε και μπήκε στην εμμηνόπαυση. Επιπλέον, μιλάμε με τη Μαιευτήρα Γυναικολόγο και Διευθύντρια Τμήματος Αισθητικής Γυναικολογίας ΙΑΣΩ, Δρ. Έφη Ρομποτή και ρωτάμε όσα κι εσύ θέλεις να μάθεις για το σεξ μετά την εμμηνόπαυση.

Η εμπειρία της Μ.Κ.: «Είναι καθαρός πόνος, σαν καυτές βελόνες να σε τρυπούν»

Η Μ.Κ. βίωσε την εμμηνόπαυση στα 55 και σήμερα, στο κατώφλι των 70, μιλά για την εμπειρία της. Γιατί μέχρι τα 60 της ζούσε τις καλύτερες σεξουαλικά ημέρες και νύχτες της; Πώς η σεξουαλική ξηρότητα και η δυσπαρευνία επηρέασαν αυτό το κομμάτι της οικειότητας; Το πώς το σεξ βγήκε τελικά από τη ζωή της θα σου δείξει πόσο πολυπαραγοντικό είναι το ζήτημα, όπως και κάθε τι που αφορά τις πολλές πλευρές των ανθρώπινων σχέσεων.

«Ήμουν 55-56 χρονών και δεν κατάλαβα καμία αλλαγή στην ερωτική ζωή μου, το απόλυτα πρώτο και αιφνιδιαστικό σύμπτωμα ήταν μια ζουμερή σταγόνα ιδρώτα που ένιωσα να κυλάει πίσω απ’ το γόνατο μου κι έπαθα… Ήταν φθινόπωρο, δεν έκανε ζέστη, φορούσα κάτι κοντό», θα πει η Μ.Κ. για το πότε η εμμηνόπαυση τής «χτύπησε» την πόρτα (ή καλύτερα το γόνατο).

«Μετά άρχισαν οι νυχτερινές εφιδρώσεις, όχι κάτι τρομερό αλλά αρκετά ενοχλητικό, και τα ξυπνήματα μέσα στη νύχτα με ελαφριά ταχυκαρδία. Όλα αυτά, σαν παράπλευρες απώλειες ενοχλούσαν τη σεξουαλική μου διάθεση, αλλά όχι κάτι σπουδαίο», συμπληρώνει για το πώς ξεκίνησε η εμμηνόπαυση να «παρεμβαίνει» στη σεξουαλική της ζωή.

Για εκείνη όμως, πέρα από τις μικρές ενοχλήσεις, που ακολουθήθηκαν από μία πολύ μεγαλύτερη που ακούει στο όνομα «ξηρότητα κόλπου», η εμμηνόπαυση και το διάστημα λίγο πριν από αυτή συνδέθηκαν με μία αίσθηση απελευθέρωσης στη σεξουαλικότητά της και στον τρόπο που η ίδια αντιλαμβανόταν το σώμα της.

Μ.Κ.: «Με σιγουριά η καλύτερη περίοδος στη σεξουαλική μου ζωή ήταν μεταξύ 45- 60. Είχε να κάνει με το ότι ήξερα επιτέλους ότι “μετρούσα” σαν γυναίκα, μου άρεσε η θηλυκότητά μου και είχα την άνεση να ζητώ και να απολαμβάνω την ηδονή της επαφής».

Συναισθηματικά η εμμηνόπαυση «ήταν μόνο απελευθερωτική», θα μου πει. «Ελευθερώθηκα από πολλά στερεότυπα τελειότητας. Με τη σεξουαλικότητά μου ένιωθα τόσο άνετα που είχα κάποιες εξωσυζυγικές σχέσεις (με ένα αλατοπίπερο συναισθήματος) που με διασκέδασαν πολύ. Βλέπε αδρεναλίνη και ζωντάνια».

Ο αγώνας για την αυτοαποδοχή και για τη συμφιλίωση με το σώμα της όπως είναι, είχε προηγηθεί της εμμηνόπαυσης για τη Μ.Κ. Την εποχή που μπήκε η εμμηνόπαυση στη ζωή της κι έφερε νέες αλλαγές την είχε βρει προετοιμασμένη να τις δεχτεί.

«Δεν άλλαξε η εικόνα μου για το σώμα μου. Ήδη μετά τα 50 το είχα αποδεχτεί και αγαπήσει και οι αδιαμφισβήτητες αλλαγές που ήρθαν κυρίως μετά τα 65, δεν με σόκαραν. Τις δέχτηκα όπως ήρθαν», τονίζει.

Κι έπειτα στη ζωή της μπήκε η κολπική ξηρότητα. Οι θεραπείες που της σύστησαν δεν ήταν για εκείνη πρακτικές, ενώ όπως επισημαίνει, ο τρόπος που την αντιμετώπισαν οι άντρες γυναικολόγοι ήταν τραυματική. Η Μ.Κ. έψαχνε έναν τρόπο να συνεχίσει να απολαμβάνει το σώμα της και το σεξ με τον τρόπο που επιθυμούσε και δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη για την κολπική ξηρότητα και τη δυσπαρευνία (τον επίμονο, επαναλαμβανόμενο πόνο πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη σεξουαλική επαφή). Δεν ήταν προετοιμασμένη και για την απαξίωση των συμπτωμάτων της και της δυσκολίας στη διαχείρισή της, από τους ανθρώπους που όφειλαν να την καθοδηγήσουν.

Μ.Κ.: «Δεν ήμουν καθόλου έτοιμη να αντιμετωπίσω την κολπική ξηρότητα, δεν γνώριζα σχεδόν τίποτα».

«Ίσως αν είχα ξεκινήσει συστηματικά από νωρίτερα να ήμουν καλύτερα. Αλλά, είναι και θέμα γιατρού. Βασικά, μάλλον κάπου μπερδεύονται οι ειδικότητες. Το σεξ δεν είναι μόνο γεννητικά όργανα και γέννα, με τα οποία και μόνον ασχολείται ο γυναικολόγος. Είναι και πολλά άλλα που θα έπρεπε να κουβεντιάζονται, αλλά μέσα στην αντρική παντοδυναμία που ζούμε μετράνε τα γνωστά. Θα έπρεπε δηλαδή να πάμε σε σεξολόγο; Μπορεί», εξηγεί όταν τη ρωτώ τι την αιφνιδίασε στην εμμηνόπαυση.

«Η κολπική ξηρότητα επηρεάζει πάρα πολύ τη σεξουαλική ζωή, θα ξεκινήσω απ’ αυτό», σημειώνει η Μ.Κ. «Είναι καθαρός πόνος, σαν καυτές βελόνες να σε τρυπούν εκεί που δεν υπήρχε τίποτα. Και γενικότερα είναι ένα από τα “ασήμαντα” γυναικολογικά προβλήματα που όμως έχει τεράστια σημασία. Οι θεραπείες που μου προτάθηκαν κι εγώ δοκίμασα, ούτε ήταν εύκολο να τις ακολουθήσεις συστηματικά (κολπικές κρέμες- gel με το έμβολο ενώ είσαι νυσταγμένη και βαριέσαι δεν εντάσσονται εύκολα στη βραδινή ρουτίνα) και δεν είχαν και θεαματικό αποτέλεσμα. Οτιδήποτε είχε να κάνει με ορμόνες- οιστρογόνα τα απέφυγα εντελώς, φοβήθηκα», συμπληρώνει.

Μ.Κ.: «Να τονίσω ότι η εμπειρία μου από άντρες γυναικολόγους που το αντιμετώπισαν με στιλ “ε, βάλε μωρέ εκεί μια κρεμούλα” ήταν τραυματική. Άλλαξα και βρήκα γυναίκα, η οποία τουλάχιστον με κουβέντιασε με κάποια ενσυναίσθηση».

Για τη Μ.Κ. δεν ήταν τόσο η έλλειψη σεξουαλικής διάθεσης που συνέβαλε στο να βγει το σεξ από την εξίσωση της ζωής της, ούτε η έλλειψη της ελεύθερης από ταμπού επικοινωνίας γι’ αυτό καθώς όπως λέει «ισχύει» ότι μεγαλώνοντας επικοινωνείς ευκολότερα τις επιθυμίες σου, αλλά άλλοι παράγοντες, όπως θα πει. Απολαμβάνει όμως μέχρι σήμερα την οικειότητα με άλλη μορφή.

«Προσωπικά ήμουν μια ιδιαίτερη περίπτωση. Το σεξ αφαιρέθηκε βίαια απ’ τη ζωή μου, μετά από μια σειρά χρονικών συμπτώσεων. Αρχή εμμηνόπαυσης-ξηρότητα-πόνος, οικογενειακά θέματα υγείας, Covid, αλλαγή κατοικίας και συνύπαρξη με ηλικιωμένους γονείς, έντονα προβλήματα σχέσεων με το σύζυγο που άρχισε τη σταθερή χρήση αλκοόλ. Έτσι, η όποια διέγερση και όρεξη για σεξ από μεριάς μου, πήγε περίπατο. Πέρασε καιρός, τα προβλήματα εξομαλύνθηκαν αρκετά, αλλά η κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη. Έκτοτε αρνήθηκα την επαφή με τη μορφή της διείσδυσης. Υπάρχει πάντα το χάδι το οποίο απολαμβάνω, με ευχαριστεί ότι είμαι ακόμα επιθυμητή, αλλά ως εκεί», περιγράφει.

Η Μ.Κ. θα ήθελε να μπορεί να μιλήσει στις γυναίκες που βρίσκονται εκεί όπου βρέθηκε η ίδια στα 55-56 της χρόνια όταν η εμμηνόπαυση μπήκε στη ζωή της. Και μέσα από τη δική της εξομολόγηση, την «εξομολόγηση μιας boomer» όπως μού τη λέει, μοιράζεται μαζί αυτό που θα ήθελε να τους πει:

«Σε μια φίλη που ατενίζει αυτό το όμορφο σούρουπο της θηλυκότητας θα έλεγα:

Τι περίπου να περιμένει, χωρίς βέβαια να είναι απόλυτο, τη συμπτώματα ποικίλουν και να μην τα φοβάται.

Θα την ενθάρρυνα να αναζητάει την ηδονή, να φροντίζει να της είναι απαραίτητη (μέσα απ’ την οικειότητα και το χόρτασμα του μυαλού) και η διέγερση και ο λυτρωτικός σπασμός, για πάντα.

Να γελάει με όλες αυτές τις κωμικές “πτωτικές” μεταμορφώσεις στο σώμα της.

Τέλος, να χαρεί την ολοκληρωτική επιτέλους απελευθέρωση από τον φασισμό της αιώνιας νεότητας- τελειότητας- υπεροχότητας κλπ. Ο δρόμος είναι ο ίδιος για όλες. Σας αγαπώ κορίτσια μου».

Ρωτήσαμε την ειδικό, Δρ. Έφη Ρομποτή, όσα θες να μάθεις κι εσύ για το σεξ μετά την εμμηνόπαυση

– Ποιες είναι οι πιο συχνές αλλαγές που παρατηρούν οι γυναίκες στη σεξουαλική τους ζωή μετά την εμμηνόπαυση;

Οι δύο βασικές αλλαγές είναι ο πόνος και η κάθετη πτώση της επιθυμίας και συνήθως τροφοδοτούν το ένα το άλλο.

Έφη Ρομποτή: «Σε βιολογικό επίπεδο, η πτώση των οιστρογόνων προκαλεί αυτό που ιατρικά ονομάζουμε Ουρογεννητικό Σύνδρομο της Εμμηνόπαυσης (GSM). Ο κολπικός βλεννογόνος χάνει το κολλαγόνο και το πάχος του, η φυσική λίπανση καθυστερεί ή εκλείπει και η ελαστικότητα μειώνεται. Έτσι, η επαφή γίνεται από άβολη έως ειλικρινά επώδυνη (δυσπαρευνία)».

Ταυτόχρονα, έχουμε και τη μείωση των ανδρογόνων (της τεστοστερόνης και της DHEA), που επηρεάζει τόσο την κεντρική ερωτική επιθυμία στον εγκέφαλο όσο και την αιμάτωση και την αισθητικότητα στην κλειτορίδα. Όταν λοιπόν συνδυάζεται η μειωμένη ορμή με την σύνδεση της ερωτικής επαφής με τον πόνο, η σεξουαλική ζωή μπαίνει σε αναγκαστική αδράνεια.

– Πόσο ενημερωμένες είναι για αυτές τις αλλαγές και τη σεξουαλική τους ζωή μετά π.χ. τα 55–60; Πόσο ελεύθερα μιλάνε γι’ αυτό με τον γιατρό τους;

Υπάρχει τεράστιο κενό ενημέρωσης και ένας διπλός τοίχος σιωπής.

Πολλές γυναίκες στα 55 ή και νωρίτερα θεωρούν εσφαλμένα ότι η σεξουαλική τους ζωή «έληξε φυσιολογικά» λόγω ηλικίας, αποδεχόμενες την αποχή ως αναπόφευκτη φθορά. Στο ιατρείο, σπάνια θα το φέρει πρώτη η γυναίκα στο τραπέζι· ντρέπεται, νιώθει ότι είναι δικό της πρόβλημα ή φοβάται ότι ο γιατρός θα το θεωρήσει δευτερεύον μπροστά στην υπέρταση ή την οστεοπενία.

Κι εδώ, υπάρχει ευθύνη και από τη δική μας πλευρά: αν ο/η γιατρός δεν ρωτήσει ευθέως, «πώς πάει η σεξουαλική σου ζωή, πονάς στην επαφή;», το θέμα μένει κρυμμένο. Μόλις όμως ανοίξεις εσύ την πόρτα, η ανακούφιση στο βλέμμα τους είναι συγκλονιστική.

– Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν για την κολπική ξηρότητα κ.λπ. και πόσο πρακτικές είναι;

Έφη Ρομποτή: «Εδώ θέλω να είμαι κατηγορηματική: δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποφέρει καμία γυναίκα σήμερα. Οι λύσεις χωρίζονται σε απλές καθημερινές και σε ιατρικές, και είναι εξαιρετικά πρακτικές».

• Μη ορμονικές (Βασική φροντίδα): Εξειδικευμένο ενέσιμο υαλουρονικό οξύ για τον κόλπο ή και τα μεγάλα χείλη μία φορά τον χρόνο (για διαρκή ενυδάτωση του ιστού), το γυναικολογικό laser και καλής ποιότητας λιπαντικά (με βάση το νερό) κατά την επαφή.

• Τοπικά Οιστρογόνα (Η σωστή λύση): Κρέμες, κολπικά υπόθετα ή δισκία χαμηλής δόσης. Επαναφέρουν το πάχος του βλεννογόνου, την ελαστικότητα και το σωστό pH. Είναι εξαιρετικά ασφαλή, δρουν τοπικά, δεν έχουν συστηματική απορρόφηση και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μακροχρόνια χωρίς φόβο.

• Συστηματική Ορμονική Θεραπεία (MHT): Η συστηματική αγωγή αλλάζει κυριολεκτικά τους όρους του παιχνιδιού.

– Όταν το σεξ γίνεται επώδυνη διαδικασία, πόσο πιθανό είναι σε σχέση με την εμπειρία σας να συνεχίσει να το προσπαθεί μία γυναίκα;

Στην αρχή σχεδόν όλες προσπαθούν. Προσπαθούν από ενοχές, από αγάπη για τον σύντροφο, από φόβο μήπως κλονιστεί η σχέση τους, «σφίγγοντας τα δόντια».

Έφη Ρομποτή: «Ο εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να μας προστατεύει από τον πόνο. Όταν η ερωτική πράξη συνδέεται επανειλημμένα με κάψιμο, σχίσιμο ή ενόχληση για μέρες μετά, το σώμα αντιδρά αντανακλαστικά: οι μύες του πυελικού εδάφους σφίγγουν ακούσια και η επιθυμία εξαφανίζεται εντελώς ως μηχανισμός άμυνας».

Αναπόφευκτα, η γυναίκα αρχίζει να αποφεύγει ακόμη και το απλό χάδι, φοβούμενη ότι θα οδηγήσει σε σεξ. Δεν φταίει η σχέση· είναι καθαρά βιολογική αποφυγή του πόνου.

– Ποια είναι τα σημεία- κλειδί για τη διατήρηση μιας υγιούς σεξουαλικής ζωής μετά την εμμηνόπαυση;

• Μηδενική ανοχή στον πόνο: Αν πονάς, σταματάς και απευθύνεσαι στον γιατρό σου. Το σεξ δεν είναι καθήκον, είναι απόλαυση.
• Γνώση των θεραπειών για την αποκατάσταση της βιολογίας: Δεν περιμένουμε να «φτιάξει μόνο του». Το Ουρογεννητικό Σύνδρομο της Εμμηνόπαυσης είναι προοδευτική κατάσταση· αν δεν γίνει θεραπεία οι ιστοί, δεν θα αυτοϊαθουν. Όλα τα κύτταρα του οργανισμού διψούν για τις ορμόνες που έχασαν.
• Επαναπροσδιορισμός της πράξης: Μεγαλύτερη έμφαση στα προκαταρκτικά, άφθονο λιπαντικό χωρίς καμία ενοχή.

– Μπορούν να κάνουν κάτι προληπτικά στην περίοδο της περιεμμηνόπαυσης;

Ασφαλώς και μάλιστα εκεί κρίνεται όλο το παιχνίδι. Το μεγαλύτερο λάθος είναι να περιμένουμε να σταματήσει οριστικά η περίοδος για να ασχοληθούμε. Η περιεμμηνόπαυση είναι το απόλυτο βιολογικό «παράθυρο ευκαιρίας», και η πρόληψη συνοψίζεται σε 4 ξεκάθαρες κινήσεις:

1. Δράσε στο πρώτο «καμπανάκι» (Μην περιμένεις την ατροφία):
Αν γύρω στα 40-45 παρατηρήσεις έστω και ανεπαίσθητη μείωση της φυσικής λίπανσης, μικρό τσούξιμο μετά την επαφή ή αλλαγή στις συνήθεις εκκρίσεις, μην το προσπερνάς. Ο ιστός που χάνει οιστρογόνα λεπταίνει αθόρυβα. Η προληπτική χρήση τοπικού υαλουρονικού οξέος ή χαμηλής δόσης τοπικών οιστρογόνων κρατά τον κολπικό βλεννογόνο ενυδατωμένο και ελαστικό πριν εγκατασταθεί ο πόνος.

2. Μάθε να χαλαρώνεις το πυελικό έδαφος (Όχι μόνο Kegel):
Όλες οι γυναίκες έχουν ακούσει για συσφίξεις, αλλά σχεδόν καμία για διάταση. Όταν μια γυναίκα αρχίζει να πονάει έστω και ελάχιστα, σφίγγει ασυνείδητα τους μυς της λεκάνης. Αυτή η υπερτονία στραγγαλίζει την αιμάτωση και κάνει την επαφή ακόμα πιο επώδυνη.

3. Θυμήσου ότι η σεξουαλική υγεία είναι αγγειακή υγεία:
Η κλειτορίδα και ο κόλπος εξαρτώνται από το ίδιο ακριβώς δίκτυο μικροαγγείων που τροφοδοτεί την καρδιά. Προπόνηση με αντιστάσεις (βάρη) 2–3 φορές την εβδομάδα, έλεγχος της ινσουλινοαντίστασης, ποιοτικός ύπνος και διακοπή του καπνίσματος. Ό,τι προστατεύει το ενδοθήλιο των αγγείων σου, προστατεύει άμεσα τη λίπανση, τη ροή του αίματος και την αισθητικότητα στα γεννητικά όργανα.

4. Άνοιξε νωρίς τη συζήτηση για τη Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (MHT):
Δεν χρειάζεται να υποφέρεις για να δικαιούσαι θεραπεία. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες είναι σαφείς: όταν η υποκατάσταση ξεκινά μέσα στην περιεμμηνόπαυση ή στην πρώτη δεκαετία μετά την τελευταία περίοδο, προστατεύει προληπτικά τον εγκέφαλο, τα οστά, τα αγγεία και διατηρεί το ουρογεννητικό σύστημα λειτουργικό, αποτρέποντας χρόνιες καταστάσεις που αργότερα αντιμετωπίζονται πολύ πιο δύσκολα.