Jennie’s Law: Ο νόμος που ήρθε από μία γυναικοκτονία για να προστατέψει τα επόμενα θύματα έμφυλης βίας. Εδώ όλα καλά;

Πόσες γυναίκες θα ζούσαν σήμερα αν η προηγούμενη βία είχε αντιμετωπιστεί ως προειδοποίηση και όχι ως ένα «μεμονωμένο περιστατικό»; Η Ιρλανδία κάνει το μεγάλο βήμα και ετοιμάζεται να εισαγάγει ένα δημόσιο Μητρώο Ενδοοικογενειακής Βίας (Domestic Violence Register). Πρόκειται για το Jennie’s Law, έναν πρωτοποριακό νόμο που έρχεται να δώσει στις γυναίκες το δικαίωμα να γνωρίζουν αν ο άνθρωπος που βάζουν στη ζωή τους είναι ένας εν δυνάμει θύτης ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας.

Η γυναικοκτονία πίσω από το Jennie’s Law: Η Jennifer που δεν πρόλαβε να μάθει

Ο νόμος πήρε το όνομά του από την Jennifer Poole. Το 2021, η Jennifer δολοφονήθηκε άγρια από τον τότε σύντροφό της, Gavin Murphy. Αυτό που η ίδια δεν γνώριζε, αλλά το έμαθε με τον πιο τραγικό τρόπο η οικογένειά της, ήταν πως ο Murphy είχε ήδη καταδικαστεί στο παρελθόν για βίαιη επίθεση εναντίον μιας άλλης συντρόφου του.

Από εκείνη τη μέρα, ο αδερφός της Jennifer, Jason Poole, ξεκίνησε έναν πολυετή αγώνα. «Αν αυτός ο νόμος υπήρχε το 2021, η Jennifer θα ήταν ακόμα εδώ μαζί μας. Γιατί το όνομά του θα βρισκόταν σε αυτό το μητρώο», δηλώνει ο ίδιος με μια αφοπλιστική ειλικρίνεια που σου σφίγγει το στομάχι.

Πώς θα λειτουργεί;

Το νομοσχέδιο, που έλαβε την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου από τον Υπουργό Δικαιοσύνης Jim O’Callaghan, προβλέπει τη δημιουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας, την οποία θα διαχειρίζεται η Υπηρεσία Δικαστηρίων της Ιρλανδίας.

• Ποιοι θα μπαίνουν στο μητρώο:

Άτομα που έχουν καταδικαστεί τελεσίδικα για σοβαρά αδικήματα ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας, όπως δολοφονία, βιασμός, σεξουαλική επίθεση, εξαναγκαστικός έλεγχος (coercive control), παρενόχληση και απειλές θανάτου.

• Η διαδικασία:

Ο δικαστής θα έχει τη διακριτική ευχέρεια να δημοσιεύει την καταδικαστική απόφαση online, κάτω από την ειδική ενότητα Domestic Violence Register Judgments.

• Το δικαίωμα της συναίνεσης:

Τα ονόματα των θυτών θα παραμένουν στο μητρώο για 3 χρόνια, όμως απαράβατος όρος για να δημοσιευτεί το όνομα του καταδικασμένου είναι η ρητή συναίνεση του θύματος, ώστε να προστατεύεται η ανωνυμία και η ιδιωτικότητά του.

Από το Clare’s Law στο Jennie’s Law: Η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και το δημόσιο Μητρώο

Αν σου φαίνεται πρωτοποριακό όλο αυτό, πρέπει να ξέρεις ότι η ιδέα δεν είναι καινούργια. Ο στόχος του Jennie’s Law μοιάζει πολύ με το Clare’s Law, έναν νόμο που εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο ήδη από το 2014. Υπάρχει όμως μια εισηγμένη διαφορά στον τρόπο που προστατεύουν κάθε γυναίκα.

Όπως εξήγησε στην τηλεόραση του RTÉ η Δρ Κατερίνα Χατζηματθαίου, Διευθύντρια του Κέντρου Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Essex, το Clare’s Law επιτρέπει στην αστυνομία να μοιράζεται εμπιστευτικά πληροφορίες από το ποινικό μητρώο με άτομα που διατρέχουν κίνδυνο.

«Η αστυνομία μπορεί να προχωρήσει σε μια προληπτική αποκάλυψη. Αν, για παράδειγμα, αντιληφθούν ότι κάποιος αποφυλακίστηκε, ξεκίνησε μια νέα σχέση και ο υπεύθυνος επιτήρησής του το γνωρίζει, οι αρχές ενημερώνουν απευθείας τη νέα σύντροφο ότι ο άνθρωπος αυτός έχει βεβαρημένο ποινικό παρελθόν», αναφέρει η Δρ Χατζηματθαίου.

Γιατί όμως η Ιρλανδία επιλέγει τώρα το δημόσιο Μητρώο αντί για το βρετανικό μοντέλο; Το Clare’s Law δεν περιλαμβάνει δημόσια λίστα. Και αυτό, σύμφωνα με την εγκληματολόγο, έχει τα δικά του τυφλά σημεία: Ένα νομικά αποδεκτό δημόσιο μητρώο μπορεί να καταγράψει μόνο ονόματα και επίσημες καταδίκες. Δεν μπορεί να αποτυπώσει συμπεριφορές για τις οποίες ο θύτης δεν έχει καταδικαστεί ποτέ, ούτε τις καθημερινές, χειριστικές του πράξεις.

«Αυτό σημαίνει ότι οι πληροφορίες σε ένα δημόσιο μητρώο, μπορεί τελικά να είναι πολύ περιορισμένες για μια γυναίκα που κινδυνεύει και θέλει να καταλάβει για τι είδους συμπεριφορά είναι ικανός ο σύντροφός της», επισημαίνει η Δρ Χατζηματθαίου. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια καταλήγει πως η βρετανική εμπειρία δείχνει ότι αυτού του είδους οι νόμοι λειτουργούν. Η έρευνα αποδεικνύει ότι βοηθούν τις γυναίκες να πάρουν καλύτερες αποφάσεις για την ασφάλειά τους, να μείνουν μακριά από επικίνδυνες σχέσεις ή να τις τερματίσουν εγκαίρως.

Οι «παγίδες» και οι ανησυχίες των οργανώσεων

Παρά τη γενική ικανοποίηση για την ψήφιση του νόμου, οι οργανώσεις που στηρίζουν τα θύματα βίας προειδοποιούν με τη σειρά τους για τα τυφλά σημεία του συστήματος.

Η Marie Louise Lynch, ιδρύτρια της οργάνωσης SISI, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον κανόνα της «κεκλεισμένων των θυρών» διαδικασίας (in-camera rule) στα οικογενειακά δικαστήρια. Όπως εξηγεί, ένας θύτης μπορεί να ομολογήσει βιασμό ή στραγγαλισμό κατά τη διάρκεια μιας δίκης για το διαζύγιο ή την επιμέλεια των παιδιών, αλλά αυτή η ομολογία δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ποινικό δικαστήριο για να καταδικαστεί.

«Το μητρώο εστιάζει μόνο στην ακραία, σωματική βία και βασίζεται σε ένα πολύ μικρό ποσοστό υποθέσεων που φτάνουν σε καταδίκη. Με αυτόν τον τρόπο, το βάρος της προστασίας πέφτει ξανά στους ώμους του θύματος», τονίζει η Lynch.

Παράλληλα, η Michelle Walsh, επικεφαλής του οργανισμού Move Ireland και μέλος της ομάδας εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης (GREVIO), επισημαίνει:

«Η ενδοοικογενειακή βία σπάνια είναι απρόβλεπτη. Μέχρι να φτάσει στο κατώφλι της ποινικής δικαιοσύνης, τα μοτίβα εκφοβισμού και ελέγχου έχουν ήδη παγιωθεί βαθιά. Παρεμβαίνουμε μόνο αφού έχει ήδη προκληθεί σημαντική ζημιά».

Οι αριθμοί μιλούν μόνοι τους

Παρά τις παραπάνω επιφυλάξεις είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το Jennie’s Law εισάγει τη διαφάνεια γύρω καταδικασμένων για ενδοοικογενειακή και έμφυλη βία. Στην Ιρλανδία δηλαδή, συζητούν για το πώς θα θωρακίσουν το δικαστικό σύστημα ώστε καμία γυναίκα να μην ξαναπέσει στα χέρια ενός καταγεγραμμένου κακοποιητή. Εμείς εδώ, εξακολουθούμε να αναλωνόμαστε σε θεωρητικές, πατριαρχικές αναλύσεις για το αν ο όρος «γυναικοκτονία» προκαλεί δήθεν διακρίσεις ανάμεσα στα φύλα.

Οι αριθμοί, όμως, δεν κάνουν διακρίσεις. Μιλούν μόνοι τους, κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται απλώς επειδή είναι γυναίκα, επειδή θεωρήθηκε ιδιοκτησία.

Και ας το ξεκαθαρίσουμε μια για πάντα, για να τελειώνουμε με τα φτηνά επιχειρήματα: κανένας και καμία που απαιτεί νομική αναγνώριση των γυναικοκτονιών δεν θεωρεί τις γυναίκες «αδύναμο φύλο». Είναι όμως θύματα ενός βαθιά ριζωμένου, πατριαρχικού συστήματος που αρνείται να τις προστατεύσει.