Άμβλωση, διαζύγιο και κάρτες: 13 πράγματα που οι γυναίκες απαγορευόταν να κάνουν όχι και τόσο παλιά
- 7 ΙΑΝ 2026
Θεωρείς δεδομένο ότι μπορείς να φορέσεις το αγαπημένο σου τζιν, να πας μόνη σου για ψώνια ή να έχεις τον δικό σου τραπεζικό λογαριασμό; Κι όμως, αν ζούσες μόλις πριν από 100 (ή και λιγότερα) χρόνια, η καθημερινότητά σου θα έμοιαζε με σενάριο ταινίας τρόμου.
Μπορεί σήμερα να εξακολουθούμε να μιλάμε για ισότητα φύλων και το φαινόμενο της «γυάλινης οροφής», αλλά τα δικαιώματα που απολαμβάνουμε σήμερα δεν ήταν πάντα εκεί. Πολλές από αυτές τις απαγορεύσεις στην Ελλάδα καταρρίφθηκαν πολύ πιο πρόσφατα από όσο φαντάζεσαι κάποιες μάλιστα μέσα στον 21ο αιώνα. Πάμε να δούμε 13 πράγματα που στο όχι και πολύ μακρινό παρελθόν, ήταν απαγορευμένα για το γυναικείο φύλο.
1. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να ψηφίσουν
Στις ΗΠΑ το δικαίωμα ψήφου ήρθε το 1920. Στην Ελλάδα, η πρώτη φορά που οι γυναίκες ψήφισαν σε δημοτικές εκλογές ήταν το 1934 (και μόνο όσες ήξεραν γράμματα!), ενώ το πλήρες δικαίωμα του «εκλέγειν και εκλέγεσθαι» κατοχυρώθηκε μόλις το 1952. Η πρώτη Ελληνίδα βουλεύτρια, η Ελένη Σκούρα, εξελέγη το 1953.
2. Να έχουν δικό τους τραπεζικό λογαριασμό ή πιστωτική κάρτα
Μέχρι τη δεκαετία του ’60, οι γυναίκες στις ΗΠΑ δεν μπορούσαν να ανοίξουν λογαριασμό χωρίς την υπογραφή του συζύγου ή του πατέρα τους. Στη Μεγάλη Βρετανία, αυτό το δικαίωμα δόθηκε μόλις το 1975. Σκέψου το: μέχρι πριν 50 χρόνια, η οικονομική σου ανεξαρτησία ήταν νομικά αδύνατη.
Στην Ελλάδα, η οικονομική ανεξαρτησία της γυναίκας ήταν νομικά «δεμένη» με τον σύζυγο ή τον πατέρα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’80. Αν και δεν υπήρχε ρητός νόμος που να απαγορεύει σε μια γυναίκα να μπει σε μια τράπεζα, το κοινωνικό και νομικό πλαίσιο καθιστούσε τη διαδικασία σχεδόν αδύνατη χωρίς αντρική συγκατάθεση. Η ημερομηνία-σταθμός είναι το 1983. Μέχρι τότε, ίσχυε ο θεσμός της προίκας και η νομική αντίληψη ότι ο άντρας είναι ο «αρχηγός της οικογένειας» που διαχειρίζεται την περιουσία.
3. Να φορέσουν παντελόνια
Ακούγεται τρελό, αλλά το παντελόνι θεωρούνταν «αντρική περιβολή» και σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ ήταν παράνομο μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Χρειάστηκαν τολμηρές γυναίκες όπως η Coco Chanel και η Marlene Dietrich, για να γίνει το παντελόνι μόδα και, τελικά, σύμβολο ελευθερίας.
4. Να βγουν για ψώνια χωρίς συνοδό
Πάμε πιο πισω στον χρόνο αλλά για την ιστορία και μόνο το συγκεκριμένο κερδίζει μια θέση σε αυτή τη λίστα. Τον 19ο αιώνα, μια γυναίκα που κυκλοφορούσε μόνη της δημόσια θεωρούνταν ύποπτη ή ανήθικη. Η επανάσταση ήρθε με τα πρώτα μεγάλα πολυκαταστήματα (department stores) στα τέλη του 1800, τα οποία σχεδιάστηκαν ως «ασφαλείς χώροι» για να συγκεντρώνονται οι γυναίκες χωρίς άντρα συνοδό.
5. Να πάρουν διαζύγιο εύκολα
Στην Ελλάδα, το συναινετικό διαζύγιο θεσπίστηκε μόλις το 1983 με την ιστορική μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου. Μέχρι τότε, η διαδικασία ήταν δαιδαλώδης και συχνά ταπεινωτική για τη γυναίκα, η οποία έπρεπε να αποδείξει την «υπαιτιότητα» του συζύγου (π.χ. μοιχεία). Η γυναίκα ήταν συχνά εγκλωβισμένη σε κακοποιητικές σχέσεις, καθώς το νομικό πλαίσιο δεν την υποστήριζε. Η θέσπιση του αυτόματου διαζυγίου άλλαξε τις ζωές χιλιάδων Ελληνίδων.
6. Να έχουν δικό τους διαβατήριο (αν ήταν παντρεμένες)
Μέχρι τη δεκαετία του 1920, οι παντρεμένες γυναίκες αναγράφονταν στο διαβατήριο του συζύγου τους ως «σύζυγος του τάδε». Δεν είχαν δική τους νομική ταυτότητα στα ταξίδια. Το δικαίωμα να ταξιδεύουν με το δικό τους όνομα κατοχυρώθηκε επίσημα μόλις το 1937.
7. Να πάρουν παυσίπονα στον τοκετό
Στις αρχές του 1900, πολλοί γιατροί πίστευαν ότι ο πόνος της γέννας ήταν φυσιολογικός και απαραίτητος για το δέσιμο μητέρας-παιδιού. Οι γυναίκες έπρεπε να παλέψουν σκληρά για το δικαίωμα στην αναισθησία (το λεγόμενο “twilight sleep“), το οποίο άρχισε να διαδίδεται μετά το 1914.
8. Να έχουν πρόσβαση σε αντισύλληψη
Η Margaret Sanger συνελήφθη το 1916 γιατί άνοιξε την πρώτη κλινική αντισύλληψης στις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, οι γυναίκες έπρεπε να περιμένουν μέχρι τη δεκαετία του ’80 για να γίνει η ενημέρωση και η πρόσβαση στην αντισύλληψη ένα πλήρες και προστατευμένο δικαίωμα.
9. Να καταγγείλουν βιασμό εντός γάμου
Αυτό είναι ίσως το πιο σοκαριστικό: Στις περισσότερες χώρες ο βιασμός εντός γάμου δεν αναγνωριζόταν ως έγκλημα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η γυναίκα θεωρούνταν «ιδιοκτησία» και η συναίνεση θεωρούνταν δεδομένη λόγω του γάμου. Σε χώρες όπως η Ελλάδα ο βιασμός εντός γάμου ποινικοποιήθηκε ρητά το 2006 (με τον νόμο 3500/2006 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας), υπάρχουν ακόμη δεκάδες κράτη όπου η νομοθεσία είτε εξαιρεί ρητά τον σύζυγο από την κατηγορία του βιασμού, είτε δεν διαθέτει κανένα πλαίσιο προστασίας.
10. Να καταγγείλουν σεξουαλική παρενόχληση στη δουλειά
Πριν από το κίνημα #MeToo, υπήρχε το απόλυτο κενό. Μέχρι το 1977, οι γυναίκες στις ΗΠΑ δεν είχαν νομικό πάτημα να μηνύσουν κάποιον για παρενόχληση στον εργασιακό χώρο.
11. Να συμμετάσχουν σε όλα τα ολυμπιακά αθλήματα
Στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1896, οι γυναίκες αθλήτριες δεν επιτρέπονταν καν. Το 1900 συμμετείχαν μόλις στο 3% των αθλημάτων. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να δούμε γυναίκες σε «σκληρά» αθλήματα όπως ο μαραθώνιος (μόλις το 1984).
12. Να καπνίσουν σε δημόσιο χώρο
Το 1908 στη Νέα Υόρκη, ψηφίστηκε νόμος που απαγόρευε στις γυναίκες να καπνίζουν σε δημόσιους χώρους (εστιατόρια, καφέ). Για τους άντρες, φυσικά, δεν ίσχυε τίποτα παρόμοιο. Ο νόμος καταρρίφθηκε γρήγορα, αλλά το κοινωνικό στίγμα παρέμεινε για χρόνια.
13. Να αποφασίσουν για μια άμβλωση
Μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες, η άμβλωση στην Ελλάδα ήταν παράνομη και αποτελούσε ποινικό αδίκημα. Οι γυναίκες κατέφευγαν σε επικίνδυνες, παράνομες μεθόδους που συχνά έθεταν τη ζωή τους σε κίνδυνο. Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1986 (Νόμος 1609/1986), όταν η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου νομιμοποίησε την τεχνητή διακοπή της κύησης. Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις της Εκκλησίας εκείνη την εποχή, η Ελλάδα απέκτησε ένα από τα πιο προοδευτικά νομοθετικά πλαίσια στην Ευρώπη, αναγνωρίζοντας ότι η γυναίκα έχει τον τελικό λόγο για το σώμα και τη ζωή της.
Γιατί πρέπει να τα ξέρεις αυτά;
Στα γυναικεία δικαιώματα, όπως και σε κάθε άλλη διεκδίκηση δικαιωμάτων, η πρόοδος δεν είναι ποτέ δεδομένη. Στην Ελλάδα, οι μεγάλες αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο (κατάργηση προίκας, ισότητα συζύγων) έγιναν μόλις το 1983. Μια χρονολογία που δεν είναι «αρχαία ιστορία» και αποτελεί απόδειξη και υπενθύμιση των δικαιωμάτων που διεκδίκησαν και κέρδισαν οι γυναίκες.
Παρά τα άλματα προόδου, το 2026 βρίσκει τα γυναικεία δικαιώματα σε μια κρίσιμη καμπή παγκοσμίως. Ενώ σε χώρες όπως η Γαλλία το δικαίωμα στην άμβλωση κατοχυρώθηκε πρόσφατα στο Σύνταγμα, σε άλλες περιοχές βιώνουμε μια τρομακτική οπισθοδρόμηση. Στο Αφγανιστάν, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί ξανά από την εκπαίδευση και τη δημόσια ζωή, θυμίζοντας τις σκοτεινότερες εποχές της ιστορίας. Την ίδια στιγμή, στις ΗΠΑ, η κατάργηση της προστασίας των αμβλώσεων σε πολλές πολιτείες έχει δημιουργήσει ένα νέο κύμα αγώνων, αποδεικνύοντας ότι δικαιώματα που θεωρούσαμε δεδομένα μπορούν να απειληθούν ανά πάσα στιγμή.
Η ανισότητα στις αμοιβές (gender pay gap) παραμένει παγκόσμιο αγκάθι, ενώ η έμφυλη βία εντείνεται, υπενθυμίζοντας μας ότι η ισότητα δεν είναι ένας προορισμός που φτάσαμε, αλλά μια καθημερινή διεκδίκηση που μας αφορά όλες, από την Ελλάδα μέχρι την άλλη άκρη του πλανήτη.
Και μπορεί να έχουμε έρθει πολύ μακριά, αλλά ο δρόμος για την πλήρη ισότητα των φύλων είναι ακόμα μακρύς.
