Βρήκα μια ομάδα νέων που θέλουν να κάνουν την Αθήνα βιώσιμη, zero-waste και «πράσινη»

Αν η ζωή στην Αθήνα ήταν Ολυμπιακό Άθλημα, θα είχαμε πάρει το χρυσό. Ζούμε σε μια από τις πιο αβίωτες πόλεις του κόσμου και επιβιώνουμε. Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος είναι η τέλεια αφορμή για να μιλήσει κανείς με μια ομάδα που θέλει να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των τοπικών κοινωνιών. 

– Πάμε με τα βασικά, τι είναι το Athens ReShape και ποιοι είστε πίσω από το Athens ReShape;

Το Athens ReShape είναι μια εθελοντική πρωτοβουλία που γεννήθηκε μέσα από το Global Shapers Athens Hub. Το όραμά μας είναι απλό αλλά φιλόδοξο: θέλουμε να δούμε μια Αθήνα βιώσιμη και zero-waste. Η αποστολή μας είναι να δώσουμε στους νέους της πόλης τα εργαλεία και τις γνώσεις για να διεκδικήσουν και να υιοθετήσουν έναν κυκλικό τρόπο ζωής, αλλά και να πιέσουμε για πολιτικές που στηρίζουν την πράσινη μετάβαση. Είμαστε μια ομάδα νέων επαγγελματιών από διαφορετικούς κλάδους, που αποφασίσαμε να σταματήσουμε να γκρινιάζουμε για τα προβλήματα της πόλης και να γίνουμε μέρος της αλλαγής.

– Πώς ακριβώς μοιάζει η κυκλική οικονομία στην πράξη; 

Το μοντέλο οικονομίας στο οποίο ζούμε σήμερα είναι μια γραμμική οικονομία: παίρνουμε μια πρώτη ύλη, φτιάχνουμε ένα προϊόν, το χρησιμοποιούμε και το πετάμε στα σκουπίδια. Αυτό οδηγεί σε υπερκατανάλωση. Η κυκλική οικονομία έρχεται να το αλλάξει αυτό ριζικά.

Athens ReShape: «Στην πράξη, κυκλική οικονομία σημαίνει ότι τίποτα δεν είναι άχρηστο και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι δεν ταυτίζεται με την ανακύκλωση».

Σημαίνει ότι ένα ρούχο μπορεί να επανασχεδιαστεί για να συνεχίσει να φοριέται για  χρόνια ή να μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο (upcycling), ότι τα πλεονάζοντα τρόφιμα από ένα εστιατόριο μπορούν να καταλήξουν σε κάποιον που τα χρειάζεται αντί για τον κάδο, και γενικά ότι όλα τα υλικά των προϊόντων επιστρέφουν συνεχώς στον παραγωγικό κύκλο. Η κυκλική οικονομία πρακτικά μιμείται τη φύση, όπου δεν υπάρχει η έννοια του απορρίμματος.

– Τώρα σοβαρά, μπορεί η Αθήνα να γίνει μια πόλη κυκλικής οικονομίας; Πώς ρε παιδιά;

Αχ, δύσκολη απάντηση, αλλά πιστεύουμε πραγματικά ότι μπορεί και γι’ αυτό άλλωστε είμαστε εδώ. Φυσικά, δεν θα γίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Θα γίνει γειτονιά-γειτονιά, με τη συνεργασία πολιτών, επιχειρήσεων και Δήμου. Η κυκλική οικονομία ξεκινάει με μικρές καθημερινές δράσεις από κάθε πολίτη ξεχωριστά. Όταν ο καθένας σκέφτεται τις αγορές του, βλέπει τις πραγματικές του ανάγκες, επεξεργάζεται τι μπορεί να ξαναχρησιμοποιήσει από την ντουλάπα του και το σπίτι του γενικά, μαθαίνει να ζει πιο κυκλικά και φέρνει την αλλαγη σιγά σιγά.

– Ποιος θα ενημερώσει τους Έλληνες καταναλωτές για τα οφέλη της κυκλικής οικονομίας; Και πώς θα πείσετε κάποια που παίρνει τον βασικό μισθό να μην ψωνίζει από fast fashion μαγαζιά που κατασκευάζουν κάθε προϊόν ώστε να έχει περιορισμένη διάρκεια ζωής;

Αυτή είναι η πιο κρίσιμη ερώτηση. Είναι πολύ δύσκολο να δούμε στην πράξη τα οφέλη της κυκλικής οικονομίας κοιτάζοντας μονο την δική μας οπτική, αν δεν βλέπουμε την συνολική εικόνα του κόσμου. Πρέπει όλοι να αντιληφθούμε ότι πετώντας μερικά αντικείμενα που μόλις χρησιμοποιήσαμε, στην πράξη συμβάλλουμε στο πρόβλημα των χωματερών, οπου συγκεντρώνονται τεράστιες ποσότητες σκουπιδιών καθημερινά. 

Ας δούμε κάποιους αριθμούς για να καταλάβουμε στην πράξη το πρόβλημα:

• Το φαγητό που απορρίπτεται ετησίως είναι αρκετό για να ταΐσει 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή διπλάσιους από ό,τι υποσιτίζονται. 
• Πάνω από το 80% των απορριμμάτων σήμερα στην Αθήνα καταλήγει σε ταφή στα ΧΥΤΑ. 
• Ο μέσος Αθηναίος πολίτης παράγει 1,4 κιλά απορριμμάτων κάθε μέρα, δηλαδή παράγονται 5000 τόνοι σκουπιδιών την ημέρα.
• Η εκπαίδευση ενός μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να χρειαστεί 700.000 λίτρα νερού και εκλύει όσο διοξείδιο του άνθρακα εκλύουν 5 αυτοκίνητα σε όλη την διάρκεια ζωής τους.

Τώρα ας δούμε το fast fashion.

«Είναι πολύ εύκολο να κάνεις κήρυγμα για το fast fashion έχοντας στο μυαλό σου υπόψιν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις αλλά και τις ηθικές αξίες. Ωστόσο, βλέποντας τις διαφορές στις τιμές σε μία κοινωνία όπου ο πληθωρισμός και η ακρίβεια αυξάνονται κάθε μέρα και οι μισθοί παραμένουν πολύ χαμηλοί, όλα αλλάζουν». 

Γι’ αυτό δεν θα της πούμε «μην ψωνίζεις». Θα δείξουμε εναλλακτικές που συμφέρουν την τσέπη της. Το fast fashion κοστίζει φθηνά στην αγορά του, αλλά επειδή τα ρούχα χαλάνε αμέσως, σε αναγκάζει να ξοδεύεις ξανά και ξανά. Της προτείνουμε το “thrifting” (δεύτερο χέρι) που στην Αθήνα ανθίζει και βρίσκεις απίστευτα ποιοτικά κομμάτια σε εξευτελιστικές τιμές, τις ανταλλαγές ρούχων (clothing swaps) με φίλες, και την τέχνη του να φροντίζουμε και να μεταποιούμε τα ρούχα που ήδη έχουμε. Κυκλική μόδα σημαίνει να εκμεταλλεύεσαι στο έπακρο την ντουλάπα σου, προστατεύοντας ταυτόχρονα το πορτοφόλι σου.

Επίσης, μιας και μας αρέσουν οι αριθμοί, η δημιουργία ενός τζιν παντελονιού απαιτεί 3781 λίτρα νερού και 33,4 κιλά διοξειδίου του άνθρακα. Η βιομηχανία της μόδας ευθύνεται για το 10% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου άνθρακα και για το 20% της παγκόσμιας ρύπανσης νερού.

– Τι πρέπει να κάνει ο Έλληνας καταναλωτής; Πώς η Αθήνα μπορεί να αλλάξει μέσα από τις συνήθειές μας;

Η Αθήνα θα αλλάξει όταν αλλάξουμε τις μικρές, καθημερινές μας αυτοματοποιημένες κινήσεις. Ο Έλληνας καταναλωτής χρειάζεται να περάσει από την κουλτούρα του «αγοράζω-πετάω» στην κουλτούρα του «αξιοποιώ». Μερικά απλά βήματα:

• Πριν πετάξεις φαγητό, σκέψου πώς μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί (εφαρμογές όπως η FoodBag κάνουν θαύματα σε αυτό).
• Δες τις πραγματικές ανάγκες σου και τι πραγματικά χρειάζεσαι πριν αγοράσεις κάτι.
• Δες ποια ρούχα σου ή παλια προϊόντα δεν χρησιμοποιείς πια και μπορείς να τα δωρίσεις σε φίλους σου ή και να τα πουλήσεις σε εφαρμογές second hand.
• Προτίμησε προϊόντα με λιγότερη ή καθόλου πλαστική συσκευασία. Έχε πάντα μια tote bag μαζί σου.
• Επισκεύασε πριν αντικαταστήσεις.

«Η δύναμη του καταναλωτή είναι τεράστια: κάθε φορά που αγοράζεις κάτι, “ψηφίζεις” για το τι είδους αγορά θέλεις να υπάρχει».

 

– Μήπως δεν φταίει ο καταναλωτής αλλά οι μεγάλες βιομηχανίες που ρυπαίνουν το περιβάλλον; Αυτές δεν πρέπει να γίνουν πιο πράσινες;

Προφανώς, οι μεγάλες βιομηχανίες έχουν την κύρια ευθύνη για τη ρύπανση και πρέπει να υποχρεωθούν νομικά και θεσμικά να γίνουν πράσινες, να μειώσουν το αποτύπωμά τους και να σχεδιάζουν προϊόντα που διαρκούν. Η αλήθεια είναι ότι η ευθύνη των καταναλωτών είναι πολύ μικρότερη από αυτή των επιχειρήσεων, αλλά όχι αμελητέα. Όμως, οι βιομηχανίες παράγουν αυτό που εμείς ζητάμε. Όταν το καταναλωτικό κοινό γυρίζει την πλάτη σε μη βιώσιμες πρακτικές, οι εταιρείες αναγκάζονται να αλλάξουν για να επιβιώσουν. Είναι όλο μια αλυσίδα. Με τις πράξεις μας στηρίζουμε τις επιχειρήσεις και τις πρακτικές τους.

– Τι δράσεις κάνατε με το Kilo Shop και τα Mystery Parcels και γιατί; 

Το Circular Economy Fair ήταν η μεγάλη μας γιορτή για τη βιωσιμότητα και το πρώτο flagship event του Athens ReShape. Πραγματοποιήθηκε στις 10 Μαΐου 2026 στο Impact Hub Athens και είχε την τεράστια τιμή να τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων, αλλά και να αποτελεί επίσημο satellite event της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα. Ο στόχος μας ήταν να αποδείξουμε ότι η κυκλική οικονομία δεν είναι μια αφηρημένη θεωρία, αλλά ένας τρόπος ζωής γεμάτος δημιουργικότητα, στυλ και συνεργασία.

Με το Kilo Shop και το Art & Industry στήσαμε ένα denim workshop όπου μεταμορφώσαμε παλιά τζιν σε νέα, μοδάτα κομμάτια, ενώ δώσαμε δεύτερη ευκαιρία σε ξεχασμένα αντικείμενα μέσω ενός Mystery Parcels Bazaar. Ήταν μια μέρα γεμάτη ενέργεια, όπου εκατοντάδες Αθηναίοι έγιναν μέρος της αλλαγής και απέδειξαν ότι η αλλαγή ξεκινάει από τη γειτονιά μας.

– Μπορούμε να ανακυκλώσουμε όλα τα απόβλητά μας; Κι αρκεί μόνο η ανακύκλωση; 

Όχι, σίγουρα δεν μπορούμε να ανακυκλώσουμε τα πάντα, και σίγουρα η ανακύκλωση δεν αρκεί. Η ανακύκλωση, όπως αναφέραμε, είναι η τελευταία γραμμή άμυνας στην κυκλική οικονομία. Το να καταναλώνουμε αλόγιστα πλαστικά μιας χρήσης με τη δικαιολογία «έλα μωρέ, θα το ανακυκλώσω» είναι πλέον ξεπερασμένο. Εκτός του ότι στην πράξη μεγάλο μέρος των απορριμμάτων στην πράξη δεν ανακυκλώνεται, η προτεραιότητα είναι η Μείωση (Reduce) και η Επαναχρησιμοποίηση (Reuse). Πρέπει να σταματήσουμε την αλόγιστη χρήση πριν καν δημιουργηθεί κάποιο προϊόν.

– Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να οικοδομήσει μια κυκλική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία έως το 2050. Είναι ουτοπικό αυτό; 

Αν το δούμε με τα σημερινά δεδομένα, φαντάζει εξαιρετικά δύσκολο, αλλά δεν είναι ουτοπικό. Είναι ο μοναδικός δρόμος για την επιβίωσή μας. Η τεχνολογία υπάρχει, οι πόροι υπάρχουν, αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση και η αλλαγή της κοινωνικής κουλτούρας. Το 2050 δεν είναι τόσο μακριά, και οι βάσεις μπαίνουν τώρα, από πρωτοβουλίες της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών. Αν δεν πιστεύαμε ότι μπορεί να γίνει πραγματικότητα, δεν θα ήμασταν εδώ σήμερα με το Athens ReShape.

Μιλήσαμε με τα κύρια μέλη της ομάδας:  Founders: Σουζάνα Μιχαηλίδη & Στέφανος Παππά. Social Media & PR Coordinator: Γιώργος Βελώνιας-Μπελώνιας. Event Coordinator: Εύη Παπαδοπούλου. Volunteers Coordinator: Ελένη Μαύρου. Civic Action Proposal Coordinator: Αντώνης Μπίκας.