Τα χρόνια: Οι πρωταγωνίστριες της παράστασης στο LadyLike

ΛΙΑ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ
3 ΦΕΒ 2026

Μια αναμέτρηση με τον χρόνο και τη μνήμη, τις μεταμορφώσεις κι όλα τα «πριν και μετά» των γυναικών επιχειρείται τα βράδια στο Θέατρο Θησείον, εκεί που παρουσιάζεται το εμβληματικό έργο της Annie Ernaux Τα χρόνια σε σκηνοθεσία Ακύλλα Καραζήση και Νίκου Χατζόπουλου. Οι πρωταγωνίστριες της παράστασης Τα χρόνια, Αγγελική Στελλάτου, Δέσποινα Κούρτη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου και Κατερίνα Παπανδρέου συνθέτουν επί σκηνής ένα μωσαϊκό φωνών και ηλικιών και αφηγούνται όλες μαζί (και με τον Διαμαντή Αδαμαντίδη) την ιστορία της ίδιας γυναίκας.

Η Annie Ernaux μέσα από Τα χρόνια αφηγείται τη ζωή της από τη μεταπολεμική Γαλλία μέχρι τον 21ο αιώνα. Το προσωπικό της βίωμα γίνεται συλλογική μνήμη και η ζωή της από την παιδική ηλικία μέχρι τη γήρανση γίνεται καθρέφτης των κοινωνικών αλλαγών. Πόσο άλλαξαν τα πράγματα όμως για τις γυναίκες; Το γεγονός ότι το έργο της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ernaux μιλά τόσο βαθιά μέσα μας δείχνει μάλλον ότι κάτι παραμένει κοινό, κάτι παραμένει πάντα επίκαιρο στο κείμενο αυτό που ταξιδεύει στις βιβλιοθήκες αλλά και τις θεατρικές σκηνές της Ευρώπης. Οι πρωταγωνίστριες της παράστασης Τα χρόνια μιλούν στο LadyLike για το δώρο της σύμπραξής τους επί σκηνής, για το κομμάτι του γυναικείου βιώματος που μένει όμοιο από γενιά σε γενιά, για τη σχέση τους με το έργο της Αννί Ερνώ, αλλά και για τα δικά τους χρόνια ως τώρα.

Λίγο πριν ανέβουν για μία ακόμα φορά στη σκηνή για να συνθέσουν μπροστά στα μάτια των θεατών τη συναρπαστική αφήγηση της Annie Ernaux, οι πρωταγωνίστριες της παράστασης Τα χρόνια, απαντούν στις ερωτήσεις μας. Κι όπως κάνουν από τη σκηνή ερμηνεύοντας, έτσι και με τις απαντήσεις τους μας παρασύρουν στον κόσμο τους.

– Ποιο κομμάτι του γυναικείου βιώματος διαπιστώνετε να μένει ίδιο κι απαράλλαχτο από γενιά σε γενιά;

Δέσποινα Κούρτη: Η ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα εξακολουθεί να είναι ζητούμενο, μολονότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια. Οι γυναίκες εξακολουθούν να βρίσκονται σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τους άντρες στον επαγγελματικό και κοινωνικό στίβο τουλάχιστον. Είναι αντρικό το παιχνίδι που κάνει τον κόσμο να γυρίζει.

Αγγελική Στελλάτου: «Το γυναικείο σώμα ως φορέας αμαρτίας, στο δικό μου βλέμμα, είναι το απαράλλαχτο βίωμα εις τους αιώνες των αιώνων. Το σώμα που οφείλει να μην προκαλεί, ενώ ταυτόχρονα οφείλει να στολίζεται για να προκαλεί».

Τα χρόνια πρωταγωνίστριες — Αγγελική Στελλάτου.

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Το πιο κοινό βίωμα για όλες τις γυναίκες, είναι ένα με τη φύση του γυναικείου σώματος. Είναι η εμπειρία της περιόδου. Αυτός ο κοινός πόνος και η ανθεκτικότητα με την οποία τον βιώνουμε. Σε κοινωνικό επίπεδο αποτυπώνεται σε μια βαθιά ριζωμένη ενοχή απέναντι στην επιθυμία αυτού του σώματος, που εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο ελέγχου.

Κατερίνα Παπανδρέου: Θα απαντήσω με μια φράση της Annie Ernaux: «Αν δε μιλήσω θα νιώθω ένοχη ότι αποσιώπησα την πραγματικότητα των γυναικών. Ότι αποδέχτηκα έναν κόσμο που τον διέπει η ανδρική κυριαρχία».. Δεν έχει να κάνει με ένα μόνο βίωμα συγκεκριμένο. Η αίσθηση αυτή, ενός κόσμου που τον διέπει η ανδρική κυριαρχία, νιώθω ότι μεταφέρεται από σώμα σε σώμα. Ακόμα κι όταν γίνονται βήματα προς τα μπρος, έρχονται κάπου κάπου στιγμές όπου η αίσθηση αυτή μας κατακλύζει. Σαν μια κυτταρική αλήθεια που τρέχει μέσα στις φλέβες μας.

– Ποια ήταν τα συναισθήματά σας όταν διαβάσατε πρώτη φορά Τα χρόνια της Annie Ernaux;

Αγγελική Στελλάτου: Κυρίως τρυφερότητα, που προήλθε από την εξιστόρηση των μικρών στιγμών της ζωής που συνθέτουν την ιστορία του ανθρώπου μέσα στην Ιστορία.

Δήμητρα Βλαγκοπούπου: Αισθάνθηκα μια ανεξήγητη σύνδεση ανάμεσα στη δική της και στη δική μου ζωή. Κι αυτό γιατί η ανεπιτήδευτη γραφή της κατορθώνει -παραμένοντας προσωπική- να αρθρώσει μια συλλογική γυναικεία εμπειρία, που διαπερνά το χρόνο και την Ιστορία. Οι στιγμές που οι λέξεις της γίνονταν εικόνες της ζωής και των αναμνήσεών μου με συγκίνησαν πολύ. Ταυτόχρονα, ένιωθα να με ενσωματώνει μέσα στα κομμάτια της Ιστορίας που προηγήθηκαν της γέννησής μου, συναντήθηκαν με τις αφηγήσεις των γονιών και των παππούδων μου, διέτρεξαν το μεγάλωμά μου και συναντήθηκαν στο παρόν. Ένα νήμα σαν ομφάλιος λώρος με κοινή για όλους μήτρα, την Ιστορία.

Κατερίνα Παπανδρέου: Η ιστορία τρέχει μπροστά. Άλλοτε σαν ρυάκι, άλλοτε σαν ποταμός και άλλοτε σαν χείμαρρος. Κι εμείς θέλουμε δε θέλουμε ακολουθούμε. Κι ενώ με την Ernaux μας χωρίζουν 50 χρόνια έχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε πάνω στην ίδια βάρκα. Κι αυτό είναι μια απάντηση στη μοναξιά.

Δέσποινα Κούρτη: Όταν πρωτοδιάβασα το βιβλίο με κατέκτησε η ειλικρίνεια και το θάρρος της. Η πιο έντονη γεύση που μου άφησε ήταν ότι η ζωή είναι ωραία και αξίζει να τη ζεις όσο πιο κοντά μπορείς στον εαυτό σου και στα πιστεύω σου. Ταυτόχρονα ένιωθα μια βαθιά μελαγχολία για την πορεία της ανθρωπότητας στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Και ενισχύθηκε μέσα μου ένα μεγάλο ερωτηματικό για το μέλλον.

– Η γυναικεία σύμπραξη επί σκηνής με αυτό το κείμενο τι «δώρα» νιώσατε ότι σας πρόσφερε;

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Πράγματι, δώρα. Ασφάλεια, εμπιστοσύνη, μοίρασμα, δύναμη! Αυτή η γυναικεία σύμπραξη επί σκηνής κι έχοντας στα χέρια μας αυτό το υλικό, δημιουργεί έναν συναισθηματικά και πολιτικά κοινό τόπο, μέσα στον οποίο αισθάνομαι ζεστασιά και ελευθερία.

Δέσποινα Κούρτη: Είναι μεγάλη χαρά να παίζω με την Αγγελική, την Δήμητρα, την Κατερίνα και τον Διαμαντή. Η παράσταση βασίζεται στην αφήγηση. Μοιραζόμαστε την αφήγηση της ιστορίας της ζωής της Annie Ernaux. Υπάρχουν περιοχές της παράστασης με μεγάλη ελευθερία και ρίσκο. Το ζητούμενο είναι να παίξουμε καλή μπάλα. Να τζαμάρουμε με ομορφιά. Αυτό για μένα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον υποκριτικά. Μου αρέσει, με ευχαριστεί.

Περιμένω κάθε βράδυ την παράσταση με μια γλυκιά αγωνία. Την ίδια στιγμή στο έργο ανοίγουν κάποια θέματα καθαρά γυναικεία, κάποια από αυτά ιδιαίτερα δύσκολα. Έχει σημασία το ότι τα μοιραζόμαστε τέσσερις γυναίκες. Υπάρχει ένα ιδιαίτερο είδος επικοινωνίας και συνενοχής ανάμεσά μας που ξεπερνά τη δουλειά μας ως ηθοποιών. Υπάρχουν στιγμές που μοιραζόμαστε βλέμματα που τα λένε όλα. Καταλαβαινόμαστε βαθιά και έτσι μπορούμε να στηρίζουμε η μία την άλλη.

Karol Jarek

Κατερίνα Παπανδρέου: Αυτή η γυναικεία σύμπραξη επί σκηνής είναι μια σιωπηλή «συνενοχή». Ένα κλείσιμο ματιού επάνω στη σκηνή. Κάποια βλέμματα, κάποια βήματα, δυο τρεις αδιόρατες κινήσεις την ώρα της παράστασης που δεν χρειάζονται κουβέντα, ούτε ανάλυση. Που δε θα τις καταλάβουν ενδεχομένως καν οι σκηνοθέτες μας. Θα τις ξέρουμε εμείς και θα τις νιώθουμε.

– Τι είναι αυτό που θέλετε ιδανικά να πάρουν μαζί τους οι θεατές φεύγοντας από την παράσταση;

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Θα ήταν όμορφο εάν η παράσταση γίνει η αφορμή να συνδεθούν με δικές τους στιγμές και βιώματα. Εάν νιώσουν ότι και η δική τους προσωπική ιστορία είναι μέρος αυτής της μεγάλης συλλογικής αφήγησης που όλους μας εμπεριέχει και μας ενώνει. Εάν θυμηθούν δικές τους χαμένες λέξεις, αισθήσεις, μνήμες, σκέψεις, κι έστω για λίγο, εάν όλοι μαζί συντονιστούμε σε αυτόν τον κοινό χρόνο που μας διαπερνά.

Δέσποινα Κούρτη: Θα ήθελα καταρχήν οι θεατές να περάσουν καλά. Να μπορέσουμε να τους ταξιδέψουμε, να συναντηθούμε μαζί τους, να αναγνωρίσουν ίσως τον εαυτό τους, την δική τους ζωή στις ιστορίες που αφηγούμαστε. Και ας πάρουν μαζί τους ότι θέλουν. Ο τρόπος που σχετίζεται ο κάθε θεατής με την παράσταση είναι καθαρά προσωπικός. Υπάρχουν διαδρομές που έχουν να κάνουν με το ασυνείδητο, δρόμοι που δεν εξηγούνται, μέσω των οποίων μια παράσταση μπορεί να αγγίξει το κοινό. Αυτού του είδους η αλληλεπίδραση με το κοινό νομίζω με ενδιαφέρει περισσότερο.

Κατερίνα Παπανδρέου: Θα ήθελα φεύγοντας να θελήσουν να διαβάσουν κάτι δικό της. Τα κείμενά της έχουν τέτοια δύναμη που κάποιες στιγμές νιώθω ότι δε χρειάζεται καν να παίξουμε κάτι στη σκηνή, Θα αρκούσε ίσως να τους δώσουμε εκείνη την ώρα το κείμενο και να τους πούμε: «ορίστε, πάρτε το, διαβάστε το».

– Ως γυναίκα καλλιτέχνης νιώσατε ότι χρειαζόταν να αγωνιστείτε περισσότερο για να «ακουστείτε», να κερδίσετε χώρο, να υπάρξετε;

Δέσποινα Κούρτη: Εξακολουθώ να νιώθω ότι ως γυναίκα χρειάζεται να αγωνιστώ περισσότερο για να βρω καταρχήν δουλειά.

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: «Έχω βρεθεί σε πιο πατριαρχικά περιβάλλοντα που χρειάστηκε να αγωνιστώ πολύ περισσότερο, έστω και σιωπηλά, για να υπάρξω καλλιτεχνικά μ’ έναν πιο ισότιμο τρόπο. Δεν είναι εύκολο στην πράξη να επιτευχθεί, ίσως γιατί σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζεται η ευθεία σύγκρουση και το να γίνεις δυσάρεστος».

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Είναι κάτι που όσο μεγαλώνω παλεύω να μην διαπραγματεύομαι, αλλά αναγνωρίζω πως σε τέτοια σοβαρά κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα που πλήττουν και τον χώρο της τέχνης, χρειάζεται χρόνος και επιμονή. Το σίγουρο είναι ότι κάθε μικρός ή μεγάλος προσωπικός αγώνας, έχει τεράστια αξία και μας κάνει πιο δυνατές.

Κατερίνα Παπανδρέου: Δεν θα το έλεγα. Θα ήταν ψέμα αν πω ότι έχω νιώσει κάτι τέτοιο δουλεύοντας ως ηθοποιός. Παρ’ όλα αυτά έχοντας παίξει και πέρυσι σε μια παράσταση που είχε ως επίκεντρο τη γυναίκα και τα βιώματά της (Στο Σώμα της στο Εθνικό Θέατρο), παρατηρώ σίγουρα ότι το γυναικείο σώμα και το γυναικείο βίωμα έχει ανάγκη να ουρλιάξει στη σκηνή.

– Υπήρχαν γεγονότα στη ζωή σας που να ήταν μεταμορφωτικά, να χώρισαν τη ζωή σας σε πριν και μετά και ποιο ήταν το πιο ισχυρό από αυτά;

Δέσποινα Κούρτη: Ναι υπήρξε ένα τέτοιο γεγονός, αλλά είναι πολύ προσωπικό. Δεν θα ήθελα να μιλήσω γι’ αυτό.

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Η ενασχόλησή μου με την τέχνη μεταμόρφωσε, και εξακολουθεί να το κάνει, τη ζωή μου. Και αυτό γιατί συναντήθηκα περισσότερο από ποτέ με την επιθυμία μου και έτσι συνδέθηκα βαθύτερα με την ύπαρξή μου και κατ’ επέκταση μ’ έναν τελείως διαφορετικό -πιο προσωπικό- τρόπο με τους άλλους, τον κόσμο γύρω μου, τη στιγμή αλλά και την εποχή μου.

Κατερίνα Παπανδρέου: «Το πέρασμά μου μέσα από το τούνελ της νευρικής ανορεξίας χώρισε την πρώτη νιότη μου σε πριν και μετά. Και η γέννηση της κόρης μου πριν 3 χρόνια είναι ξεκάθαρα η μεγαλύτερη τομή. Ο κόσμος μου πριν και ο κόσμος μας μετά».

– Το κομμάτι της «αορατότητας» που επιβάλλεται από την κοινωνία στις γυναίκες στη μέση ηλικία και έπειτα, πόσο σας επηρεάζει και πώς αντιστέκεστε σε αυτό και τα άλλα βαθιά ριζωμένα στερεότυπα για το φύλο μας;

Δέσποινα Κούρτη: Ναι αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα που ειδικά στη δουλειά μας αγγίζει πολύ περισσότερο τις γυναίκες, αλλά θεωρώ ότι γενικότερα επηρεάζει και τους άντρες. Αντιστέκομαι; Ναι μάλλον… Κάνω ό, τι μπορώ. Κάνω πεισματικά πράγματα που μου αρέσουν και που τα πιστεύω. Σχεδόν σε όλη μου τη ζωή νιώθω ότι έχω μέσα μου ένα φωνακλάδικο παιδί που με τραβάει από το μανίκι και εγώ το ακούω και το ακολουθώ.

Δέσποινα Κούρτη: «Κάποια από τα στερεότυπα για το φύλο μας, φοβάμαι ότι είναι τόσο βαθιά που ίσως υποσυνείδητα εξακολουθούν να με καταπιέζουν. Όμως τα περισσότερα είναι τουλάχιστον ανόητα».

Η ίδια η πραγματικότητα, η σύγχρονη ζωή τα έχουν ξεπεράσει προ πολλού. Οπότε σε γενικές γραμμές σκέφτομαι και πράττω σαν να μην υπάρχουν, τα αγνοώ εντελώς. Και ευτυχώς το στενό μου περιβάλλον, οικογενειακό, φιλικό και επαγγελματικό στη συντριπτική του πλειοψηφία κάνει ακριβώς το ίδιο.

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Ζούμε σε μια κοινωνία που ταυτίζει την αξία της γυναίκας με την νεότητα και υπογείως θέτει στο περιθώριο τη γυναίκα της μέσης ηλικίας, καθιστώντας την το δυνατόν αόρατη, αφού πλέον δεν εκπληρώνει τις προσδοκίες της. Έχοντας πραγματώσει τους ρόλους της συζύγου και μητέρας που καλείται στερεοτυπικά να υπηρετήσει, εντός μιας πατριαρχικά δομημένης κοινωνίας, οι εμπειρίες και η γνώση που φέρει η ύπαρξή της και αποτυπώνονται πια στο σώμα και την εικόνα της, καθρεφτίζουν μια αλήθεια που είναι ανεπιθύμητη, θέτει ερωτήματα και ζητά απαντήσεις. Και σε αυτά, η σημερινή κοινωνία αποφεύγει να λογοδοτήσει και να αναλάβει τις ευθύνες της.

Προτιμά λοιπόν να μη βλέπει, να περιθωριοποιεί και να σιωπά. Με επηρεάζει γιατί μου θυμίζει τον βαθμό στον οποίο οι γυναίκες μαθαίνουμε να αυτολογοκρινόμαστε, να συνθηκολογούμε και να υποτασσόμαστε εντέλει, παραχωρώντας τον χώρο που μας αναλογεί και πνίγοντας τη φωνή μας. Αντιστέκομαι επιλέγοντας την ορατότητα, διεκδικώντας το χώρο και τη θέση που επιθυμώ να έχω, με τους δικούς μου όρους. Με το να αφουγκράζομαι, να μιλώ, να δημιουργώ και να καλλιεργώ ειλικρινείς σχέσεις.

Κατερίνα Παπανδρέου: Σε όποιο τέτοιο στερεότυπο νιώθω να έρχεται κατά πάνω μου, απαντάω διεκδικώντας την ευτυχία μου.

– Τα δικά σας «χρόνια» ως τώρα ποιες 5 λέξεις θα τα περιέγραφαν;

Αγγελική Στελλάτου: Οι δικές μου 5 λέξεις: Χορός, θάλασσα, έρωτες, ταχύτητα, φόβος.

Δέσποινα Κούρτη: 5 λέξεις; Είναι πολύ λίγες… Έστω. Αγάπη, καλοκαίρια, θέατρο, τρέξιμο, Αργύρης. (Τρέξιμο: Μην πάει το μυαλό σας στον αθλητισμό. Το άλλο, το γνωστό, αυτό που κάνουμε όλοι…).

Δήμητρα Βλαγκοπούλου: Περιέργεια, μάθηση, τόλμη, πίστη, αγάπη.

Κατερίνα Παπανδρέου: Ευαισθησία, δύναμη, διεκδίκηση, ευτυχία, εμπιστοσύνη.

Karol Jarek

Info: «Τα χρόνια», της Annie Ereaux, κάθε Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00 στο Θέατρο Θησείον. Εισιτήρια εδώ.

Συντελεστές