Η Philolog_ina ξέρει ότι η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει από την εξέλιξη αλλά από την απαξίωση

Η Ελένη  Δρακάκη γνωστή σε όλους μας ως philolog_ina δεν «εισέβαλε» απλώς στα social media· αποφάσισε να συναντήσει την ελληνική γλώσσα εκεί που χτυπά η καρδιά της νέας γενιάς. Με άμεσο λόγο, χιούμορ και βαθιά ενσυναίσθηση, μάς εξηγεί γιατί η επικοινωνία προηγείται πάντα της ορθότητας, πώς οι λέξεις που χρησιμοποιούμε κουβαλάνε τα έμφυλα στερεότυπα της κοινωνίας μας και γιατί, τελικά, το να κάνεις λάθος δεν είναι λόγος να πετάξεις το κινητό σου από το παράθυρο, αλλά μια ευκαιρία να μάθεις κάτι νέο.

Πριν συνεχίσεις να διαβάζεις, κράτα αυτό: Σε έναν κόσμο που η γλώσσα συχνά χρησιμοποιείται ως εργαλείο κριτικής η philolog_ina έρχεται να μας θυμίσει το αυτονόητο: η γλώσσα δεν είναι διαγωνισμός, είναι σύνδεση.

– Ελένη, πώς αποφάσισε μια φιλόλογος να εισβάλει στα social media; Πιστεύεις ότι το Instagram μπορεί να γίνει το νέο θρανίο;

Η αλήθεια είναι ότι δεν το είδα ποτέ ως «εισβολή», αλλά ως φυσική συνέχεια της διδασκαλίας. Οι νέοι άνθρωποι ζουν, σκέφτονται και επικοινωνούν στα social media και η γλώσσα όφειλε να τους συναντήσει εκεί. Το Instagram δεν αντικαθιστά το βιβλίο ούτε το σχολείο, αλλά μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα σύγχρονο θρανίο, πιο άμεσο, πιο οπτικό, πιο φιλικό.

Ήθελα, λοιπόν, να παρουσιάσω τη γνώση με τρόπο που να μιλά στη γενιά του σήμερα, σε αυτή τη γενιά που λειτουργεί οπτικά και γρήγορα, ώστε το «βαριέμαι» να μετατραπεί σε «α, αυτό έχει ενδιαφέρον».

– Ποιο είναι το γλωσσικό λάθος που βλέπεις και σε κάνει να θέλεις να πετάξεις το κινητό από το παράθυρο;

Δεν θυμώνω με τα γλωσσικά λάθη γιατί πίσω από κάθε λάθος υπάρχει ένας άνθρωπος που προσπαθεί να επικοινωνήσει και για μένα η επικοινωνία προηγείται πάντα της ορθότητας. Κανένα γλωσσικό λάθος δεν είναι ικανό να με κάνει να πετάξω το κινητό από το παράθυρο, αντίθετα, το παίρνω για να εξηγήσω. Όχι με διάθεση διόρθωσης αλλά με διάθεση μοιράσματος γνώσης.

Όταν ο συνομιλητής νιώθει ότι θα κριθεί, σωπαίνει και όταν νιώθει ασφάλεια, ρωτά! Επομένως, πιστεύω ότι πρέπει να του αφήνουμε χώρο να εκφραστεί χωρίς φόβο.

– Το “philolog_ina” είναι statement. Γιατί οι θηλυκοί όροι φορτίζονται συχνά αρνητικά; Είναι η γλώσσα καθρέφτης των έμφυλων στερεοτύπων;

Η γλώσσα δεν δημιουργεί τα στερεότυπα από μόνη της, αλλά σίγουρα τα κουβαλά.

«Οι θηλυκές καταλήξεις στην Ελλάδα συνδέθηκαν για χρόνια με ειρωνεία ή υποτίμηση, γιατί έτσι αντιμετωπίστηκαν και οι ίδιες οι γυναίκες στους επιστημονικούς και επαγγελματικούς χώρους».

Το philolog_ina ήταν μια συνειδητή επιλογή. Ήθελα να πάρω αυτό το βάρος και να δώσω σε αυτό το όνομα μια σύγχρονη ταυτότητα. Όταν αλλάζει η χρήση, αλλάζει σιγά σιγά και το φορτίο.

-Πρέπει η γλώσσα να ακολουθεί τις κοινωνικές αλλαγές ή όλα ξεκινούν από εμάς;

Η γλώσσα και η κοινωνία εξελίσσονται μαζί. Οι καταλήξεις από μόνες τους δεν σπάνε στερεότυπα, αλλά ούτε και οι άνθρωποι μπορούν να αγνοήσουν τη δύναμη της λέξης. Όταν αρχίζουμε να ονοματίζουμε διαφορετικά την πραγματικότητα, τότε αρχίζουμε και να τη βλέπουμε αλλιώς. Είναι μια αμφίδρομη σχέση.

-«Σαν» ή «ως»; «Καταρχάς» ή «καταρχήν»; Ποιο είναι το κόλπο σου;

Δεν πιστεύω στην αποστήθιση κανόνων. Πιστεύω στο νόημα. Αν καταλάβεις τι θέλεις να πεις, η σωστή λέξη έρχεται πιο εύκολα. Το δικό μου κόλπο είναι απλό: μικρά παραδείγματα από την καθημερινότητα και λίγο χιούμορ. Ο εγκέφαλος θυμάται καλύτερα ό,τι του φαίνεται οικείο.

– Υπάρχει λάθος που έχει γίνει «σωστό»; Έχει νόημα να είμαστε «γλωσσικοί αστυνόμοι»;

Υπάρχουν τύποι που έχουν επικρατήσει τόσο πολύ, ώστε δύσκολα τους αμφισβητούμε, πια. Ο ρόλος του φιλολόγου δεν είναι να αστυνομεύει, αλλά να εξηγεί. Όταν ξέρουμε τον κανόνα, μπορούμε συνειδητά να τον ακολουθήσουμε ή να τον παρακάμψουμε. Ωστόσο, άλλο η εξέλιξη κι άλλο η προχειρότητα. Σε αυτό χρειάζεται διάκριση.

– «Οι νέοι δεν ξέρουν ελληνικά»; «Τα greeklish κατέστρεψαν τη γλώσσα»;

Κάθε γενιά κατηγορεί την επόμενη για γλωσσική «παρακμή». Οι νέοι σήμερα ξέρουν απλώς άλλα ελληνικά, πιο γρήγορα, πιο υβριδικά, πιο ψηφιακά. Τα greeklish δεν κατέστρεψαν τη γλώσσα, απλώς κάλυψαν μια τεχνολογική ανάγκη της εποχής τους. Το ζητούμενο είναι να μάθουμε στα παιδιά πότε χρειάζεται ο κάθε κώδικας.

«Η ελληνική γλώσσα έχει επιβιώσει αιώνες αλλαγών. Δεν κινδυνεύει από την εξέλιξη, αλλά από την απαξίωση Και εδώ έχουμε όλοι ευθύνη»

– Η πιο όμορφη ελληνική λέξη;

Θα πω τη λέξη «φιλότιμο» γιατί κουβαλά ένα σύνολο αξιών: αξιοπρέπεια, ευθύνη, γενναιοδωρία. Δεν είναι μόνο λέξη, αλλά ολόκληρη στάση ζωής.

– Πώς αντιδρούν οι φίλοι σου όταν κάνουν λάθος μπροστά σου;

Εκτός δουλειάς, κλείνω συνειδητά τα αυτιά μου σε γλωσσικά λάθη. Η γλώσσα χρειάζεται χώρο για να ειπωθεί ελεύθερα. Αν διορθώνουμε διαρκώς, χάνεται η χαρά της επικοινωνίας. Η γλώσσα δεν είναι διαγωνισμός, είναι κοινωνικό εργαλείο. Αν δεν με ρωτήσουν, δεν διορθώνω.

– Αν η ελληνική γλώσσα ήταν γυναίκα, τι χαρακτήρας θα ήταν και τι θα μας έλεγε σήμερα;

«Αν η ελληνική γλώσσα ήταν γυναίκα θα ήταν δυναμική, βαθιά συναισθηματική και απίστευτα ανθεκτική».

Πολυδιάστατη, απαιτητική, αλλά και γενναιόδωρη. Θα μας έλεγε να μη τη φοβόμαστε και να τη χρησιμοποιούμε χωρίς άγχος τελειότητας, όχι για να εντυπωσιάζουμε, αλλά για να συνδεόμαστε.

Ίσως να μας θύμιζε ότι η πραγματική ομορφιά της δεν κρύβεται στην αυστηρότητα, αλλά στη ζωντάνια της.