Η Μαρίνα Κοριολάνο- Λυκουρέζου είναι μια αληθινή καλλιτέχνιδα της ζωής

Η πρακτική της Μαρίνας Κοριολάνο- Λυκουρέζου αναπτύσσεται μαγικά με κεντρικό άξονα το δοχείο ως μορφή και ως έννοια. Μέσα από την κεραμική, διερευνά τα όρια ανάμεσα στο λειτουργικό και το συμβολικό, στο ορατό και το βιωματικό, αναδεικνύοντας τη διαδικασία της δημιουργίας ως μια διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στον έλεγχο και την απώλειά του. Η Μαρίνα που γνωρίζω προσωπικά είναι μια  αληθινή καλλιτέχνιδα της ζωής, μια ειλικρινής γυναίκα και σύντροφος, μια γοητευτική ύπαρξη που σε μαγεύει με αυτά τα υπέροχα μάτια, τα πλούσια κινηματογραφικά μαλλιά, την απαλή φωνή αλλά πάνω από όλα με την τεράστια καρδιά της.

– Πώς έχει επηρεάσει η Αίγινα τη σχέση σας με την ύλη και τη δημιουργία;

Ουσιαστικά! Είμαι παιδί των πόλεων- μεγάλωσα και έζησα μέχρι τα 39 μου μεταξύ Παρισιού, Ρίο ντε Ζανέιρο, Λονδίνου και Αθήνας – στην Αίγινα όμως, δηλαδή πιο κοντά στη φύση, έπιασα την ύλη στα χέρια μου και την ερωτεύτηκα. Η ύλη μου είναι ο πηλός. Στα χέρια μου ο πηλός άρχισε να παίρνει μορφή, να μου «μιλάει», να μου ζητάει να τον «ακούσω». Ένας διάλογος ξεκίνησε, και μέσα από αυτόν ανακάλυψα τη σχέση μου με τη δημιουργία αλλά και τη σχέση μου με τη γη -όταν έπιασα πηλό στα χέρια αισθάνθηκα ό,τι πατάω στη γη. Ο πηλός μου έδωσε ένα σπίτι στη γη που δεν είχα… όπως η θάλασσα μου έχει δώσει σπίτι, όπως ο Γιάννης μού έχει δώσει σπίτι, όπως οι αγαπημένοι μου άνθρωποι μου έχουν δώσει σπίτι. Αυτό επειδή οι χώρες δεν είναι για μένα σπίτι, δεν αισθάνθηκα ποτέ πως ανήκω κάπου συγκεκριμένα. Η Αίγινα, χωρίς αυτή να είναι ο τόπος μου, μου χάρισε τον πηλό και την αλήθεια τού «ανήκω στη γη».

– Η απόφαση να ζείτε και να δημιουργείτε εκτός αστικού κέντρου ήταν συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή; Σας λείπει το άστυ;

Η Αίγινα μάς πρόκυψε. Θέλαμε να φύγουμε από την Αθήνα και κάποια στιγμή, ενώ ψάχναμε για αρκετό καιρό να πάμε αλλού, βρέθηκε ένα σπίτι στην Αίγινα, στην άκρη ενός ήσυχου χωριού. Αρκετά γρήγορα συναντηθήκαμε με την κεραμική, πάλι κατά τύχη – αλλά τελικά καθόλου τύχη δεν ήταν, πιο πολύ σαν κάτι που με περίμενε. Μαζί με την κεραμική ήρθε και η αίσθηση ότι είμαι παιδί της γης, του χώματος στο οποίο πατάω, όπως είπα πριν. Το λέω ξανά διότι ήταν ουσιαστική «ανακάλυψη», και εδώ νιώθω την ανάγκη να μεταφέρω την ευγνωμοσύνη μου για τη δασκάλα μου που μου άνοιξε αυτόν το δρόμο, με την οποία μοιραζόμαστε μια βαθιά κατανόηση για την κοινή μας ύλη, και με την οποία έχω πλέον μία δυνατή φιλία.

Η απόφαση δεν ήταν καλλιτεχνική επιλογή. Μία οργανική κίνηση, ένα κύμα ζωής. Μείναμε εκεί, σε αυτό το πρώτο σπίτι, 11 χρόνια. Φύγαμε από εκεί, ήρθαμε πιο κοντά στην πόλη και από τα τέλη του 2023 έχω πλέον δικό μου εργαστήριο κεραμικής, το οποίο δημιουργήθηκε παράλληλα με το Aegina Retreats, το τελευταίο από τα πολλά κοινά πρότζεκτ με τον Γιάννη. Σε αυτά τα χρόνια έπλασα και συνεχίζω να πλάθω, την επιλογή μου να ασχοληθώ με τον πηλό, με τη δημιουργία μέσω της κεραμικής.

 Μαρίνα Κοριολάνο- Λυκουρέζου: «Η πόλη δεν μου λείπει. Αυτά που προσφέρει η πόλη; Ούτε αυτά τελικά…». 

Όταν επισκέπτομαι την Αθήνα, για να δω γονείς και φίλους και να κάνω κάποιες δουλειές, μπορώ και χαίρομαι την πόλη. Και θα πάω σε μία έκθεση, σε μία συναυλία και ενίοτε για ένα ποτό στο αγαπημένο μου Galaxy!

– Πώς εξελίχθηκε η καλλιτεχνική σας σχέση με τον Γιάννη μέσα σε αυτά τα 20 χρόνια;

Από τότε που γνώρισα τον Γιάννη παρακολουθώ την καλλιτεχνική του πορεία… με θαυμασμό και αγάπη και μια βαθιά περιέργεια για το τι είναι αυτό που μας κάνει να δημιουργούμε – μεγάλη ερώτηση με πολλές απαντήσεις, χωρίς συνταγή. Υπάρχει κάτι το πολύ ιδιαίτερο να ζεις και να μοιράζεσαι τη ζωή σου με έναν καλλιτέχνη, ο οποίος είναι και χειροτέχνης, που δεν σταματάει ποτέ να δημιουργεί, να φαντάζεται, να εξερευνάει, να κατεβάζει ιδέες, να παίρνει ρίσκα, να ωριμάζει σε αυτό που κάνει. Ήμουν και είμαι η πρώτη στην οποία δείχνει ό,τι κάνει, και σιγά σιγά κατάλαβα πόσο αυτό με κάνει μέρος αυτής της διαδικασίας. Από μακριά και από κοντά, χωρίς να κάνω κάτι, απλώς επειδή είμαι ο άνθρωπος του, η σύντροφός του, μια ματιά. Ο Γιάννης και η δημιουργική του πορεία με εμπνέουν. Πάντα ήθελα να γράψω όχι τόσο για τη δουλειά του όσο με έμπνευσή αυτήν. Είχα και έχω μεγάλη αγάπη στον γραπτό λόγο.

Όταν ζούσαμε στην Αθήνα, για κάποια χρόνια είχα μια γκαλερί, και επίσης συνεργάστηκα με αρκετούς οργανισμούς και ανθρώπους στην παραγωγή, οργάνωση και στήσιμο εκθέσεων. Ποτέ δεν μου είχε περάσει από το μυαλό πως θα έπιανα κάποια ύλη στα χέρια, ούτε ήταν κάποιο όνειρο ή κάτι που αισθανόμουν πως μου λείπει. Από την άλλη, μεγάλωσα περιτριγυρισμένη από τέχνη και αρκετούς καλλιτέχνες, ενώ σπούδασα ιστορία της τέχνης – οπότε ήταν οικείος χώρος. Μάλλον κάπως φυσικά ήρθε ή ύλη στα χέρια μου ενώ σίγουρα και τα πολλά χρόνια δίπλα στον Γιάννη σίγουρα με μύησαν. Από εκεί που ήμουν αποδέκτης και μία ματιά, όπως προφανώς και μία έμπνευση, έγινα κι εγώ δημιουργός έχοντας τον Γιάννη ως πηγή έμπνευσης, και όσα περνούν μέσα από την αντίληψη μου, συνειδητά και ασυνείδητα.

Μαρίνα Κοριολάνο- Λυκουρέζου:«Όσα βλέπουμε, ακούμε, διαβάζουμε, ό,τι ζούμε είναι και γίνεται μέρος αυτού που κάνουμε και δημιουργούμε».

– Τι αλλάζει όταν μοιράζεστε όχι μόνο τη ζωή; Εχετε βρει τρόπους να «ξεφεύγετε» και ο ένας από τον άλλον διότι φαντάζομαι ότι θα είναι αναγκαίο.

Πολλά! Εδώ και χρόνια, ο Γιάννης και εγώ δουλεύουμε μαζί, άρα έχουμε δημιουργήσει μία «οντότητα» ή μάλλον πολλές. Παιδιά δεν έχουμε, έχουμε όμως τη σχέση μας, τη δουλειά μας ή καλύτερα την εργασία μας, μέσα από την οποία μοιραζόμαστε ένα κοινό πιστεύω παρόλο τις, συχνά, διαφορετικές προσεγγίσεις. Είμαστε πολύ διαφορετικοί, και αυτό είναι πλούτος τελικά διότι αλληλοσυμπληρωνόμαστε. Δεν είναι εύκολο, προφανώς. Καμία σχέση δεν είναι. Αλλά δεν είναι και δύσκολο.

Τα χρόνια και η εμπειρία δείχνουν το δρόμο. Και η καθημερινή, συνειδητή απόφαση τού να είμαστε μαζί. Έχουμε μοίρασμα καθημερινό, τριβή καθημερινή, συμφωνίες, διαφωνίες. Έχουμε δημιουργήσει το κοινό μας σπίτι μαζί και είμαστε και ο ένας η άγκυρα του αλλουνού. Με αγάπη, σεβασμό, θαυμασμό, γέλιο. Και με ανεξαρτησία. Πάντα παίρνουμε και δίνουμε χώρο ο ένας στον άλλον. Από την αρχή του κοινού μας βίου, δεν παύσαμε ποτέ να είμαστε ο Γιάννης και η Μαρίνα, ξεχωριστές οντότητες με κοινά αλλά και διαφορετικά θέλω και ανάγκες. Δεν είναι λίγες οι φορές που μας βλέπουν χώρια και μας ρωτάνε: «που είναι η μαρίνα; που είναι ο γιάννης;»

– Υπάρχει μια συναισθηματική διάσταση στο δοχείο; Είναι κάτι που «κουβαλά» μνήμες ή εμπειρίες; Λειτουργεί συμβολικά για εσάς και με ποιον τρόπο;

Το δοχείο είναι αρχαίο σχήμα. Από πολύ νωρίς ο άνθρωπος φτιάχνει δοχεία. Τα πρώτα ήταν από πηλό και για αιώνες παρέμειναν από πηλό. Ακόμη και σήμερα βρίσκουμε θραύσματα που δηλώνουν αυτή την πραγματικότητα. Εδώ στην Αίγινα, όπου περπατάμε βρίσκουμε μικρά κομμάτια από πήλινα αγγεία κάθε είδους – πάντα θυμάμαι την αρχαιολόγο Λίλα Μαραγκού που έλεγε πως μέσω αυτών των θραυσμάτων παίρνουμε πληροφορίες για τη ζωή των προγόνων μας, τις συνήθειες τους, διαβάζοντας τις κινήσεις των χεριών τους πάνω στην ύλη. Καταλαβαίνουμε πως και γιατί τα φτιάξανε.

Το δοχείο φτιάχνετε, δημιουργείται για να περιέχει… νερό και τροφή. Νερό που κουβαλάμε, συχνά για χιλιόμετρα, από την πηγή στην εστία. Νερό που μαζεύουμε από τη βροχή. Νερό που φέρνουμε από το ποτάμι. Νερό για να ενυδατωθούμε, να δροσιστούμε. Τροφή για να ταΐσουμε την οικογένεια, την κοινότητα. Νερό και τροφή για να ζήσουμε.Το δοχείο που φτιάχνω σήμερα κουβαλάει τις μνήμες αυτές. Οι κινήσεις των χεριών μου και των δαχτύλων μου κουβαλούν τις μνήμες των κινήσεων των προγόνων μας που τις έκαναν πριν από εμένα. Οπότε το σημερινό δοχείο που φτιάχνω τιμά, κατά κάποιο τρόπο, όλα τα προηγούμενα, αρχαία και νέα δοχεία που έχουν δημιουργηθεί, είτε υπάρχουν ολόκληρα, σε θραύσματα ή μόνο ως αποτύπωση μίας μνήμης. Επίσης, το δοχείο είναι το πρώτο σχήμα που θα φτιάξεις όταν πιάσεις πηλό.

Κάπως φυσιολογικά γίνεται αυτή η κίνηση: πιέζεις τη μάζα πηλού που έχεις στα χέρια σου, δημιουργείς ένα πηγάδι και το ανοίγεις δίνοντας βάθος και φαρδαίνοντάς το. Στη συνέχεια μπορείς να δημιουργήσεις το σχήμα με άλλους τρόπους, αλλά η βάση, η αρχή είναι αυτή.Το δοχείο λοιπόν δημιουργείτε για να περιέχει, και πριν μπει το νερό ή η τροφή, περιέχει αέρα. Δεν είναι ποτέ άδειο. Άρα ναι, συμβολίζει τη ζωή.

– Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην πρακτική διάσταση των πραγμάτων, την οργάνωση των σεμιναρίων και άλλα της καθημερινότητας και την καλλιτεχνική έκφραση;

Ισορροπώ, ακριβώς αυτό κάνω. Ισορροπώ σαν σε τεντωμένο σχοινί. Οι ώρες της πρακτικής είναι λιγότερες από αυτό που θα ήθελα και έχω ανάγκη. Εύκολα χάνομαι στις ανάγκες των άλλων μετώπων: οργάνωση, γραφειοκρατία, επικοινωνία, προώθηση, ανάγκες καθημερινότητας όπως καθαριότητα σπιτιού, εργαστηρίου και ξενώνα, ψώνια, μαγείρεμα, βόλτα με το σκυλί, φροντίδα… η λίστα δεν τελειώνει εδώ. Υπάρχει και η διάσταση του μοιράσματος με αγαπημένους ανθρώπους: ένα φαγητό, μία γιορτή, ένα τηλεφώνημα. Υπάρχει και η ανάγκη και χαρά της δικής μου ώρας: ένα βιβλίο, ο κήπος, μία βουτιά στη θάλασσα. Και ο ύπνος. Η επιθυμία μου είναι η μέρα να έχει απ’ όλα και να μην περιμένω το σαββατοκύριακο για να περνάω καλά και να ξεκουράζομαι.

Η ιδανική μέρα έχει και εργασία με χαρά, και χαρά με εργασία. Έχει μοίρασμα και μοναχικότητα. Αυτή την ανάγκη για μοναχικότητα μου την έμαθε, σε μεγάλο βαθμό, ο Γιάννης, και στη συνέχεια η ενασχόληση μου με τον πηλό. Ήμουν πάντα πολύ κοινωνικός άνθρωπος, με μεγάλη ευκολία, ίσως μεγαλύτερη, να δίνω χρόνο στους άλλους παρά στον εαυτό μου (!) Αλλά σίγουρα, όσο μεγαλώνω, έχω όλο και περισσότερο ανάγκη από μοναχικότητα και ώρες πρακτικής. Το αναζητώ. Και μόνο με την πρακτική, και πάλι πρακτική, έρχεται αυτό που μας αρέσει να ονομάζουμε έμπνευση. Για μένα, έχει λειτουργήσει και η επανάληψη ως οδηγός προς νέα κατεύθυνση, ως άνοιγμα προς νέα σχήματα και ιδέες.

– Το νερό φαίνεται να είναι κοινός άξονας της έκθεσης. Τι συμβολίζει για εσάς;

Το νερό είναι ζωή. Είναι κίνηση. Είναι δροσιά. Για μένα νερό είναι και θάλασσα – νερό που με αγκαλιάζει, με κρατάει στην επιφάνεια, με κολυμπάει.
Το νερό είναι παντού, κι εάν δεν είναι, τότε υπάρχει πρόβλημα, ξηρασία, ανομβρία. Χωρίς νερό, ο πηλός δεν δουλεύεται. Ούτε και με υπερβολικό νερό. Θέμα ισορροπίας είναι, πάλι. Το πόσο νερό έχει ο πηλός καθοδηγεί τι μπορώ να κάνω με αυτό, πως μπορώ να το δουλέψω, να του δώσω σχήμα. Για να κρατήσει το σχήμα πρέπει να εξατμίζεται το νερό, μέχρι που ο πηλός δεν έχει πια καμία ευκαμψία. Τότε είναι έτοιμο για ψήσιμο, όπου θα χάσει και τις τελευταίες σταγόνες υγρασίας που περιέχει ώστε να μπορεί να συγκρατεί νερό χωρίς να σπάσει. Πλάθοντας το πηλό αφαιρούμε το νερό που θέλουμε μετά να συγκρατήσουμε.

Η πορεία του νερού στη δημιουργική διαδικασία του Γιάννη έχει τελικά μία παρόμοια κατεύθυνση και λειτουργία: μόλις κάτσει στην επιφάνεια αρχίζει και εξατμίζεται, δίνοντας σχήμα στα χρώματα και ματιέρες. Το νερό ανοίγει διάλογο με τον Γιάννη και την ίδια τη δημιουργική διαδικασία. Μέσα από την αγάπη του Γιάννη για νερό, το αστείρευτο ενδιαφέρον του για αυτό και ατελείωτη περιέργεια και μελέτη, απέκτησα και εγώ μία πιο οξεία συνείδηση για το νερό, τις διαστάσεις του, τη σημασία του. Κάτι που μου χαρίζει μεγαλύτερο βάθος στην αντιμετώπιση της ύλης, του πηλού, της ζωής.Το νερό είναι βασικός οδηγός τελικά όχι μόνο στη πρακτική του Γιάννη αλλά και στη δική μου. Όταν έχεις αποδεχθεί το νερό ως οδηγό, τότε δεν μπορείς παρά να ακολουθήσεις την κίνηση που σου προτείνει, να δεχτείς το τυχαίο ως μέρος του αποτελέσματος στο οποίο θα φτάσεις, και ό,τι το τέλος του έργου θα έρθει, ίσως χωρίς να το αποφασίσουμε εμείς οι ίδιοι.

– Νιώθετε ότι τα έργα σας «συνομιλούν» μεταξύ τους μέσα στον εκθεσιακό χώρο;

Τα έργα μας συνομιλούν από τη δημιουργία τους, μάλλον και ένα βήμα πριν. Συνομιλούν πριν συναντηθούν στον ίδιο χώρο, αρχικά στο εργαστήριο μας. Συνομιλούν ως ιδέα χωρίς να το καταλάβουμε… έτσι μάλιστα έγινε και η πρώτη μας κοινή έκθεση το καλοκαίρι του 2024 στην Πάτμο. Για τη φετινή μας έκθεση αποφασίσαμε να συνομιλήσουμε γύρω από το νερό και μέσω του νερού. Το ερώτημα και το στοίχημα είναι το πως θα επικοινωνήσουμε αυτή τη συνομιλία, αυτό το διάλογο σε τρίτους στο χώρο της έκθεσης. Θα ακουστεί από άλλους; Θα πουν τα έργα, μαζί, μία ή πολλές άλλες ιστορίες;

– Τι θα θέλατε να «πάρει» μαζί του ο επισκέπτης φεύγοντας;

Μία μικρή συγκίνηση, μία στιγμή ανάτασης, μία ανάσα.

– Τι σας διδάσκει η κεραμική για τον χρόνο και την υπομονή;

Η ενασχόληση με τον πηλό και την κεραμική διδάσκουν υπομονή. Ο χρόνος χάνεται, άρα δεν υπάρχει όταν είμαι στο εργαστήριο. Είναι μια διαλογιστική διαδικασία μέσα στην οποία χάνομαι. Από την άλλη, με το χρόνο, ο πηλός αλλάζει, οπότε ζητάει την απόλυτη προσοχή και παρουσία μου. Το χάσιμο που αναφέρω δεν είναι απόλυτο. Εάν δεν είμαι απόλυτη παρούσα κατά τη διάρκεια της δημιουργικής διαδικασίας, αυτό θα φανεί στο τελικό αποτέλεσμα. Κάθε κίνηση είναι οργανική αλλά και μία συνειδητή απόφαση. Ο πηλός, για να μιλήσει πρέπει να ακουστεί. Εάν βιάζεσαι, το πιθανότερο είναι να γίνουν λάθη. Εάν αργείς, στεγνώνει και μπορεί να «σπάσει» στα χέρια σου.

Μαρίνα Κοριολάνο- Λυκουρέζου: «Ο πηλός συγχωρεί πολλά, συγχρόνως έχει μνήμη».

Αλλά και να στεγνώσει τελείως, τον ανακυκλώνεις, τον επαναφέρεις σε μορφή υγρή ώστε να μπορείς να τον δουλέψεις ξανά. Όσο δεν ψηθεί, δεν χάνεται η δυνατότητα να πλάθεται. Το πόσο νερό έχει ο πηλός σου σου επιτρέπει να τον πλάθεις, να τον σχηματοποιείς πιο εύκολα ή δύσκολα, πιο γρήγορα ή αργά, αλλά επίσης να τον δουλεύεις σε στάδια. Ο πηλός με επαναφέρει στην πραγματικότητα του κύκλου και του ρυθμού της ζωής.

– Πότε νιώθετε ότι ένα έργο έχει ολοκληρωθεί;

Δεν είμαι σίγουρη εάν αυτή η ερώτηση έχει ξεκάθαρη απάντηση. Κάποια κομμάτια ίσως να μην τελειώνουν ποτέ, ή να μην μπορούμε εμείς να διακρίνουμε εάν έχουν ολοκληρωθεί. Απλώς παίρνουμε την απόφαση για πρακτικούς λόγους. Κάποια έργα έχουν πολύ ξεκάθαρη ταυτότητα οπότε βρίσκουν το τελικό τους σχήμα μέσα στα χέρια και τις κινήσεις μου. Στα κομμάτια μου, ψάχνω μία αρμονία την οποία όταν την βρω και την αναγνωρίσω, τότε μπορώ να σταματήσω και να πω «μέχρι εδώ». Αλλά όπως είπα και πριν, εφόσον έχουμε δεχτεί τη σημασία του νερού, ξέρουμε επίσης πως το νερό μπορεί και αποφασίζει για εμάς. Αρκεί να μπορούμε να ακούσουμε τι μας λέει.

“Whispering Water”- Μαρίνα Κοριολάνο- Λυκουρέζου
Εγκαίνια: Πέμπτη 16 Απριλίου 19.00 – 22.30
Διάρκεια έκθεσης: 16-25 Απριλίου 2026
Chili Art Gallery
Δημοφώντος 13-15
Θησείο 11851, Αθήνα