3 γυναίκες που κάνουν την επιστήμη cool: Από τη NASA μέχρι το μέλλον του AI

Ξέχνα την εικόνα του μοναχικού επιστήμονα που είναι κλεισμένος σε ένα σκοτεινό εργαστήριο ανάμεσα σε δοκιμαστικούς σωλήνες. Η επιστήμη σήμερα έχει στιλ, έχει δημιουργικότητα, έχει υψηλή στρατηγική και, κυρίως, έχει γυναικείο πρόσωπο. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα για τις Γυναίκες και τα Κορίτσια στην Επιστήμη, μίλησα με 3 γυναίκες που δεν διεκδικούν απλώς χώρο, αλλά ορίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η Victoria Bousis χρησιμοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη και το VR για να μας κάνει πιο «άνθρωπους» μετατρέποντας τους θεατές σε πρωταγωνιστές της ιστορίας. Η Μαριάνθη Φραγκοπούλου, η γυναίκα πίσω από τη HERADO, στέλνει ελληνική τεχνολογία στη NASA και θωρακίζει τη ζωή από την αόρατη ακτινοβολία. Η Λίνα Ντόκου, η «ψυχή» του Greek Women in STEM, αποδεικνύει ότι ο προγραμματισμός και η βιολογία μπορούν να είναι τόσο καλλιτεχνικά εντυπωσιακά όσο ένας πίνακας ζωγραφικής.

3 διαφορετικοί κόσμοι, μία κοινή διαπίστωση: Τα στερεότυπα είναι για εκείνους που φοβούνται το μέλλον. Γιατί, όπως θα διαβάσεις παρακάτω, αν μπορείς να το φανταστείς, μπορείς και να το κάνεις.

Η Victoria Bousis θέλει κάθε κορίτσι να ξέρει πως δεν υπάρχουν όρια σε ό,τι θέλει να αλλάξει

– Victoria Bousis, για πολλά χρόνια η εικόνα της επιστήμονα ήταν ένα κλειστό εργαστήριο. Εσύ όμως, αποδεικνύεις ότι η επιστήμη είναι δημιουργία, στιλ και έμπνευση. Τι είναι αυτό που κάνει τη δική σου δουλειά πραγματικά cool στην καθημερινότητά σου;

Για μένα οτιδήποτε, είτε λέγεται επιστήμη είτε τεχνολογία, σταματά να είναι cool τη στιγμή που δεν ανταποκρίνεται στο υψηλότερο κάλεσμα του: να είναι μεταμορφωτικό, να ενισχύει την ανθρώπινη σύνδεση και να ενδυναμώνει. Η περιέργεια, η δημιουργία και η συνεργασία θα πρέπει να αποτελούν μια δυναμική αντανάκλαση της συλλογικής μας εμπειρίας. Επομένως, το «εργαστήριό» μου είναι ένας ατελείωτος ψηφιακός καμβάς όπου πολλοί άνθρωποι συγκεντρώνονται παγκοσμίως για να δημιουργήσουν μαγικούς εικονικούς κόσμους, βαθιές συναισθηματικές εμπειρίες και να ζωντανέψουν ιστορίες με πνεύμα μετασχηματισμού, αλλαγής και βελτίωσης.

Victoria Bousis: «Το cool factor του να είσαι σκηνοθέτρια και technologist είναι ότι το έργο ταξιδεύει και οι ιστορίες γίνονται διαχρονικές».

Μέσω της τεχνολογίας, οι ιστορίες φτάνουν σε εκατομμύρια πλατφόρμες και συσκευές, διαπερνούν πολιτισμούς και αγγίζουν τις μελλοντικές γενιές. Παραμένουν προσβάσιμες πολύ μετά τη δημιουργία τους. Το έργο είναι αθάνατο – ένα ζωντανό και ψηφιακό αρχείο της ανθρώπινης εμπειρίας. Και, μέσα από κάθε ιστορία, η δημιουργικότητα σπάει τα όρια και οι φωνές συνεχίζουν να ζουν.

Μέσα από αυτές τις δημιουργίες κι εγώ η ίδια ζω πολλές ζωές μέσα σε μία, μέσα από κάθε ιστορία. Χαρακτήρες γεννιούνται από τη φαντασία μου και απελευθερώνονται. Φανταστικοί κόσμοι που δεν υπήρξαν ποτέ παίρνουν ψηφιακή μορφή. Οι λέξεις βρίσκουν τον δρόμο τους προς την καρδιά και αλλάζουν το μυαλό. Στιγμές ξαναβιώνονται διαφορετικά και ανείπωτες ιστορίες βρίσκουν λόγο. Αυτό που ξεκινά ως ιδέα γίνεται κάτι προσωπικό αλλά και συλλογικό: βιώνεται, γίνεται αισθητό, μοιράζεται και προωθείται από άλλους.

– Αν είχες μπροστά σου ένα 15χρονο κορίτσι που διστάζει να ακολουθήσει τον κλάδο της ΑΙ τεχνολογίας επειδή φοβάται, τι θα του έλεγες για να πειστεί ότι η επιστήμη είναι η απόλυτη δύναμη αλλαγής του κόσμου;

Κάποτε άκουσα μια μητέρα να λέει στην κόρη της: «Αυτό που θέλεις να γίνεις, πρέπει πρώτα να μπορείς να το δεις». Αλλά για πολύ καιρό, αυτό το κορίτσι δεν μπορούσε να δει κανέναν που να μοιράζεται την αγάπη του τόσο για την τεχνολογία όσο και για τη δημιουργικότητα. Μετά γνωριστήκαμε και ξαφνικά, μπόρεσε να δει το δικό της μονοπάτι.

Γι’ αυτό η γυναικεία εκπροσώπηση έχει τόσο μεγάλη σημασία. Το πρώτο βήμα είναι να είσαι ορατό πρότυπο, ζωντανή απόδειξη των πραγμάτων που οι νεαρές γυναίκες μπορεί να μην τολμούν ακόμα να πουν δυνατά, ώστε να γνωρίζουν ότι αυτά τα μονοπάτια υπάρχουν.

Το επόμενο βήμα είναι η καθοδήγηση. Όταν δίνεις στα νεαρά κορίτσια την αυτοπεποίθηση, την καθοδήγηση και την ενθάρρυνση να κάνουν αυτό το πρώτο άλμα, τα υπόλοιπα ξεδιπλώνονται. Η επιστήμη και η Τεχνητή Νοημοσύνη ειδικότερα είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που έχουμε για να αλλάξουμε τον κόσμο. Μόλις βοηθήσεις κάποιον να πιστέψει ότι ανήκει σε αυτόν, του έχεις ήδη δώσει φτερά.

Έτσι, σε κάθε κορίτσι που αναρωτιέται αν ανήκει στον χώρο θα πω: μπορείς να γίνεις οτιδήποτε. Δεν υπάρχουν όρια σε αυτό που μπορείς να χτίσεις, να φανταστείς ή να αλλάξεις. Τίποτα δεν είναι πέρα ​​από την εμβέλειά σου, ούτε καν τα ίδια τα αστέρια.

– Ποια είναι κατά τη γνώμη σου η μεγαλύτερη πρόκληση αλλά και η μεγαλύτερη νίκη για μια γυναίκα στην επιστήμη σήμερα; Έχουμε σπάσει τελικά τη γυάλινη οροφή;

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις γυναίκες στην επιστήμη σήμερα είναι ότι καλούνται να ενσαρκώνουν πολλές ιδιότητες. Οι γυναίκες είναι CEOs, ηγέτιδες, μητέρες, σύζυγοι, νοικοκυρές, φίλες και συχνά καλούνται να σηκώσουν το συναισθηματικό και πρακτικό βάρος του σπιτιού και της ανατροφής των παιδιών. Ενώ οι γυναίκες έχουν ενταχθεί πλήρως στο εργατικό δυναμικό και την ηγεσία, ο ρόλος των αντρών δεν εξελίσσεται πάντα με τον ίδιο ρυθμό. Χωρίς αυτή τη μετάβαση σε σχέση με πραγματική συνεργασία, ο κίνδυνος είναι οι γυναίκες να χάσουν τον εαυτό τους στη διαδρομή αυτή, προσπαθώντας να τα ισορροπήσουν όλα.

Όσο για το ποια είναι η μεγαλύτερη νίκη; Οι γυναίκες δεν περιμένουν πλέον πρόσκληση! Ήδη καταλαμβάνουν δωμάτια που κάποτε ήταν κλειστά για εκείνες, κατέχουν θέσεις που κάποτε προορίζονταν για άντρες και λαμβάνουν αποφάσεις που δεν ήταν ποτέ δικές τους πριν. Επομένως, δεν νομίζω ότι η γυάλινη οροφή απλώς καταρρέει μια μέρα. Σπάει σταδιακά με κάθε γενιά γυναικών που κάνει ένα βήμα μπροστά. Και κάθε φορά που το κάνει μία από εμάς, γίνεται ευκολότερο για την επόμενη γενιά να διασχίσει τον ίδιο δρόμο χωρίς εμπόδια.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, αυτή η απίστευτα πολύπλοκη και πολυδιάστατη δύναμη που ονομάζεται «γυναίκα» μπορεί να ηγηθεί, να δημιουργήσει και να καινοτομήσει στα υψηλότερα επίπεδα, διατηρώντας παράλληλα μια αλτρουιστική, ανθρωποκεντρική προοπτική.

Victoria Bousis: «Η τεχνολογία που διαμορφώνεται από τις γυναίκες συχνά δίνει προτεραιότητα στην ανθρωπότητα, την κοινότητα και τον αντίκτυπο, έναντι του εγώ ή του τελικού αποτελέσματος».

 

 

 

– Victoria, η δουλειά σου με το “Stay Alive, My Son” και τη χρήση VR/AI μετατρέπει τον θεατή από παθητικό παρατηρητή σε ενεργό κομμάτι της ιστορίας. Πώς η τεχνολογία αιχμής μπορεί να μας κάνει πιο ανθρώπινους και να ενισχύσει την ενσυναίσθησή μας;

Η τεχνολογία δεν είχε ποτέ να κάνει με το θέαμα για μένα. Έχει να κάνει με την εγγύτητα, την παρουσία και τον σκοπό. Στον παραδοσιακό κινηματογράφο, παρατηρούμε μια ιστορία από μια οθόνη. Με την Εικονική Πραγματικότητα (VR), μπαίνουμε μέσα σε αυτήν. Δεν παρακολουθούμε απλώς τη ζωή να ξετυλίγεται, τη ζούμε. Ο θεατής σταματά να είναι παθητικός παρατηρητής και γίνεται ο πρωταγωνιστής, ενσωματώνοντας την εμπειρία ενός άλλου ατόμου, περπατώντας στο πετσί του και νιώθοντας το συναισθηματικό βάρος κάθε δύσκολης στιγμής, κουβαλώντας τις συνέπειες της επιλογής με έναν βαθιά προσωπικό τρόπο.

Αυτή η μετατόπιση, από παρατηρητή σε συμμετέχοντα, αλλάζει στη συνέχεια τον τρόπο λειτουργίας της ενσυναίσθησης. Μας ενεργοποιεί σε νευρολογικό, συναισθηματικό, ακόμη και φυσικό επίπεδο, δημιουργώντας ένα αίσθημα ευθύνης που παραμένει πολύ καιρό μετά την αφαίρεση του headset. Όταν χρησιμοποιείται με σύνεση και ηθική, η τεχνολογία αυτή μας επανασυνδέει με την ανθρώπινη φύση μας. Η ενσυναίσθηση γίνεται βιωματική εμπειρία και η βιωματική εμπειρία οδηγεί στη συμπόνια, η οποία είναι ενσυναίσθηση συν δράση.

Με το Stay Alive, My Son, ο στόχος δεν ήταν ποτέ η καινοτομία για χάρη της καινοτομίας, τα βραβεία ή η τεχνική ικανότητα. Αφορούσε τη δημιουργία χώρου όπου η συμπόνια έγινε το όχημα, και η παγκόσμια αλλαγή πολιτικής για την επανένωση των οικογενειών η αποστολή. Η αληθινή υπόσχεση της καθηλωτικής αφήγησης δεν είναι η απόδραση, αλλά η μεταμόρφωση. Μια αλλαγή της οπτικής γωνίας τόσο βαθιά, που μας κάνει να επιστρέφουμε στην καθημερινότητα αλλαγμένοι και έτοιμοι να ενεργήσουμε ως ήρωες στον πραγματικό μας κόσμο.

– Είσαι σκηνοθέτρια, παραγωγός, αλλά και tech visionary. Πιστεύεις ότι στο μέλλον η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις θετικές επιστήμες και τις τέχνες θα εξαφανιστεί εντελώς; Είναι ο προγραμματισμός η νέα μορφή ποίησης;

Ναι και όχι. Η γραμμή μεταξύ επιστήμης και τέχνης θα εξαφανιστεί αν η τεχνολογία χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο του πραγματικού έργου: η σκέψη, οι άυπνες νύχτες, ο αγώνας να βρεθεί η αθέατη γωνιά που κάνει μια ιστορία μοναδική. Αλλά αυτό δεν θα γίνει αν οι δημιουργοί προστατεύσουν αυτό που αποκαλώ «ανθρώπινη υπογραφή», αυτή την αναντικατάστατη οπτική γωνία και τη μοναδική ανθρώπινη εμπειρία, που κανένας κώδικας δεν μπορεί να αναπαράγει.

Από πολλές απόψεις, γινόμαστε καλύτεροι ποιητές και τα prompts είναι απλώς ένα νέο εργαλείο. Μεταφέρει λογική και αλγόριθμους, αλλά όταν γράφεται με πρόθεση και επαναλαμβάνεται με σκέψη, ρίχνει φως σε τυφλά σημεία και ζωντανεύει τη φαντασία. Με λίγα μόνο prompts, δημιουργούνται ολόκληροι κόσμοι: χαρακτήρες τίθενται σε κίνηση, συναισθήματα διαμορφώνονται, ακόμη και μουσική συντίθεται. Παραδοσιακά εμπόδια όπως μεγάλα κόστη, χρονοδιαγράμματα, καθορισμένες τοποθεσίες και τεράστια συνεργεία που κάποτε εμπόδιζαν την έκφρασή νέων φωνών, τώρα τις ενδυναμώνουν.

Στον πυρήνα αυτής της επιτάχυνσης της Τεχνητής Νοημοσύνης βρίσκεται η πρόθεση και ο άνθρωπος. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τη συγγραφή, γίνεται συνδημιουργός. Το μέλλον ανήκει σε υβριδικούς στοχαστές: δημιουργούς που κατανοούν την αφήγηση και είναι τεχνολογικά έξυπνοι με τα εργαλεία, χρησιμοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη όχι για να αντικαταστήσουν την τέχνη ή τους καλλιτέχνες, αλλά για να επεκτείνουν την εμβέλεια, το βάθος και την ανθρωπιά τους.

– Ποιο είναι το πιο βαρετό ή άκυρο κλισέ που ακούς ακόμα για τις γυναίκες στον κλάδο σου και πώς απαντάς;

Victoria Bousis: «Το πιο ξεπερασμένο κλισέ που ακούω ακόμα είναι ότι οι γυναίκες στην τεχνολογία ή την επιστήμη είναι συναισθηματικές ή δεν μπορούν να αντέξουν την πίεση και επομένως λιγότερο αντικειμενικές ή ικανές να ηγηθούν».

Έχω καθίσει σε δωμάτια όπου αυτή η ταμπέλα χρησιμοποιήθηκε για να αμφισβητηθεί έμμεσα η εξουσία, το ένστικτο ή ηγεσία, ενώ τα ίδια χαρακτηριστικά στους άντρες ονομάζονταν «όραμα» ή «πεποίθηση».

Η απάντησή μου είναι απλή: το συναίσθημα δεν είναι το αντίθετο της νοημοσύνης, είναι πληροφορίες από ανθρώπους για ανθρώπους. Είναι ο τρόπος με τον οποίο κατανοείς τον αντίκτυπο, τις συνέπειες και το ανθρώπινο κόστος. Μερικές από τις πιο σημαντικές αποφάσεις που έχω δει να λαμβάνονται είναι από γυναίκες, ακριβώς επειδή μπορούσαν να συνδυάσουν τη λογική και την ενσυναίσθηση.

Η εμπειρία με έχει διδάξει το εξής: το μέλλον δεν χτίζεται από εκείνους που δεν έχουν συναισθήματα. Χτίζεται από εκείνους που νιώθουν βαθιά και ενεργούν αποφασιστικά. Και αυτό δεν είναι αδυναμία. Αυτό είναι δύναμη.

Η Μαριάνθη Φραγκοπούλου ξέρει ότι η πυρηνική φυσική δεν είναι ένα απλό flex

– Μαριάνθη Φραγκοπούλου, τι είναι αυτό που κάνει τη δική σου δουλειά πραγματικά cool στην καθημερινότητά σου;

Το πραγματικά cool στη δική μου καθημερινότητα είναι η αίσθηση της απόλυτης ευθύνης και της καινοτομίας. Στη HERADO, δεν σχεδιάζουμε απλώς θεωρητικά μοντέλα, αναπτύσσουμε συστήματα που αποτελούν την «αόρατη ασπίδα» για τον άνθρωπο και την τεχνολογία. Το να βλέπεις έναν αισθητήρα που γεννήθηκε στο εργαστήριό μας να τοποθετείται σε έναν δορυφόρο, σε ένα drone ή ακόμα και στην ποδιά ενός γιατρού την ώρα του χειρουργείου, προσφέροντας real-time προστασία, είναι συγκλονιστικό.

Μαριάνθη Φραγκοπούλου: «Το cool είναι η ανακάλυψη: να βρίσκεις λύσεις εκεί που οι άλλοι βλέπουν αδιέξοδα και να συνειδητοποιείς ότι τα όρια της επιστήμης μετατοπίζονται με τη δική σου συμβολή, έχοντας άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια και την επιβίωση της ανθρώπινης ζωής».

– Το να βλέπεις την τεχνολογία που δημιούργησες εδώ, στην Ελλάδα, να επιλέγεται από τη NASA και να ταξιδεύει στη Σελήνη, είναι το απόλυτο flex. Πώς διαχειρίζεσαι το συναίσθημα ότι το μυαλό σου βρίσκεται κυριολεκτικά εκτός πλανήτη αυτή τη στιγμή;

Είναι ένα συναίσθημα που ισορροπεί ανάμεσα στη βαθιά δικαίωση και το δέος. Το να βλέπεις την τεχνολογία που οραματιστήκαμε και αναπτύξαμε εδώ, στην Ελλάδα, να επιλέγεται από τη NASA για να ταξιδέψει στη Σελήνη, είναι η απόλυτη επιβεβαίωση. Δεν είναι απλώς ένα “flex” είναι η απόδειξη ότι η ελληνική Deep Tech μπορεί να ηγηθεί παγκοσμίως.

Όταν κοιτάζω τον ουρανό, ξέρω ότι έχουμε αφήσει το αποτύπωμά μας εκεί πάνω, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογία μας λειτουργεί άψογα στις πιο αφιλόξενες συνθήκες του σύμπαντος και μου θυμίζει ότι κανένας στόχος δεν είναι υπερβολικά υψηλός αν έχεις το πείσμα να τον κυνηγήσεις.

– Πολλοί ακούν «πυρηνική φυσική» και φοβούνται ή μπερδεύονται. Εσύ, ως CEO μιας Deep Tech εταιρείας, πώς θα εξηγούσες ότι η πυρηνική επιστήμη είναι ένα από τα πιο cool και απαραίτητα εργαλεία για το μέλλον της ανθρωπότητας;

Η πυρηνική φυσική είναι παρεξηγημένη, αλλά είναι το απόλυτο εργαλείο προστασίας. Στη HERADO, τη χρησιμοποιούμε για να θωρακίζουμε τα πιο πολύτιμα assets της ανθρωπότητας. Από την προστασία των τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων και των drones στην άμυνα, μέχρι τη θωράκιση των γιατρών και του υγειονομικού προσωπικού στα νοσοκομεία. Η πυρηνική επιστήμη είναι cool γιατί μας επιτρέπει να «βλέπουμε» την αόρατη ακτινοβολία και να την ελέγχουμε, διασφαλίζοντας ότι ένας χειρουργός ή ένας νοσηλευτής μπορεί να κάνει το έργο του χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δική του υγεία.

Χωρίς αυτήν, δεν μπορούμε να έχουμε καθαρή ενέργεια, δεν μπορούμε να κάνουμε έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία στον καρκίνο, και σίγουρα δεν μπορούμε να ταξιδέψουμε στο διάστημα. Είναι ένα από τα πιο cool εργαλεία, γιατί μας επιτρέπει να δαμάζουμε το αόρατο για να προστατεύσουμε το ορατό: τη ζωή την ίδια.

– Συχνά διαχωρίζουμε τον επιστήμονα από τον επιχειρηματία, όμως εσύ ενσαρκώνεις και τους 2 ρόλους. Πόσο creative πρέπει να είναι ένας Πυρηνικός Φυσικός για να πείσει την παγκόσμια αγορά ότι η τεχνολογία του είναι το μέλλον;

Η μετάβαση από το εργαστήριο στο boardroom απαιτεί τεράστια δημιουργικότητα. Ως CEO της HERADO Global Group, πρέπει να είμαι «μεταφραστής» ανάμεσα σε 2 κόσμους. Πρέπει να πείσω την παγκόσμια αγορά από τις διαστημικές υπηρεσίες μέχρι τα συστήματα υγείας, ότι η τεχνολογία μας προστατεύει assets αξίας δισεκατομμυρίων, αλλά και την ανεκτίμητη ανθρώπινη ζωή. Η δημιουργικότητα έγκειται στο να βλέπεις πώς μια ιδέα σου μπορεί να γίνει αναπόσπαστο κομμάτι ενός αμυντικού συστήματος ή μιας ιατρικής μονάδας, κάνοντας την Deep Tech εταιρεία σου έναν απαραίτητο παγκόσμιο παίκτη.

– Ποια είναι κατά τη γνώμη σου η μεγαλύτερη πρόκληση αλλά και η μεγαλύτερη νίκη για μια γυναίκα στην επιστήμη σήμερα; Έχουμε σπάσει τελικά τη γυάλινη οροφή;

Η μεγαλύτερη πρόκληση για μια γυναίκα στην επιστήμη, την άμυνα και το επιχειρείν είναι η ανάγκη να αποδεικνύεις τα αυτονόητα, την αξία σου, διπλάσια από έναν άντρα συνάδελφό.  Όμως, η μεγαλύτερη νίκη είναι όταν η τεχνολογία σου μιλάει από μόνη της. Κάθε συμβόλαιο της εταιρείας, κάθε γιατρός που αισθάνεται ασφαλής χρησιμοποιώντας τα συστήματά μας, είναι ένα «σφυρί» που ραγίζει τη γυάλινη οροφή.

Μαριάνθη Φραγκοπούλου: «Η δική μου νίκη δεν είναι μόνο τα συμβόλαια με τη NASA και μια γυναίκα CEO σε μια Deep Tech εταιρεία, αλλά το ότι μικρά κορίτσια μπορούν να δουν μια γυναίκα Πυρηνική Φυσικό και CEO και να πουν: “Αν το έκανε αυτή, μπορώ κι εγώ”». 

 

 

 

– Ποιο είναι το πιο βαρετό ή άκυρο κλισέ που ακούς ακόμα για τις γυναίκες στον κλάδο σου και πώς απαντάς;

Το πιο κουραστικό κλισέ είναι η απορία στο βλέμμα των ανθρώπων όταν συνειδητοποιούν ότι μια γυναίκα ηγείται μιας εταιρείας που ασχολείται με την πυρηνική φυσική, την άμυνα και την υψηλή τεχνολογία υγείας.

Υπάρχει ακόμα το στερεότυπο ότι αυτοί οι κλάδοι «δεν είναι για γυναίκες». Η δική μου απάντηση είναι η ίδια η πορεία της εταιρείας: οι αισθητήρες μας δεν γνωρίζουν φύλο· λειτουργούν με απόλυτη ακρίβεια επειδή η επιστήμη πίσω από αυτούς είναι κορυφαία. Είμαι επιστήμονας, είμαι επιχειρηματίας, είμαι γυναίκα, είμαι κοινωνική και μου αρέσει η αισθητική.

Μαριάνθη Φραγκοπούλου: «Τα στερεότυπα είναι για εκείνους που φοβούνται το μέλλον· Η επιστήμη δεν είναι γκρίζα, είναι το πιο πολύχρωμο και ζωντανό κομμάτι της εξέλιξης».

Η Λίνα Ντόκου πιστεύει ότι ο μόνος σίγουρος δρόμος να αποτύχεις είναι να μην προσπαθήσεις

 

– Λίνα Ντόκου, υπήρξε κάποιο πρόσωπο ή κάποιο συγκεκριμένο γεγονός στην παιδική σου ηλικία που σε έκανε να πεις «θέλω να γίνω επιστήμονας»; 

Λάτρευα Τα Σαΐνια, ένα περιοδικό που έφερνε την επιστήμη προσαρμοσμένη για μικρές ηλικίες, είχα δει όλα τα επεισόδια από εκείνο το φανταστικό καρτούν για το σώμα μας και είχα μεγάλο ενδιαφέρον για την ανθρώπινη ανατομία, ψαχουλεύοντας τον σκελετό με τα διάφορα όργανα που είχαμε στο σχολείο. Νομίζω τότε φυτεύτηκε ο σπόρος της περιέργειας και της εξιχνίασης της βιολογίας μας. Αργότερα ωστόσο εκεί στην εφηβεία οι 2 πολύ χαρισματικοί και αγαπημένοι μου καθηγητές φυσικής και μαθηματικών, ο Αστέριος Βασιλείου και ο Νίκος Χάλαζας αντίστοιχα, ήταν σίγουρα πηγή έμπνευσης να ακολουθήσω κάποια πορεία στις θετικές επιστήμες.

– Τι είναι αυτό που κάνει τη δική σου δουλειά πραγματικά cool στην καθημερινότητά σου; 

Λίνα Ντόκου: «Όσο παιδικό κι αν ακούγεται, το πιο cool πράγμα στη δουλειά μου είναι η χαρά της ανακάλυψης. Τίποτα δεν είναι το ίδιο κάθε μέρα και ακόμη και πολλές φορές μέσα στην ίδια μέρα προσπαθούμε να απαντήσουμε σε υποθέσεις και επιστημονικά ερωτήματα».

Από κάτι πολύ μικρό όπως το πώς συνδέεται μια πρωτεΐνη με μια άλλη, μέχρι την παρακολούθηση των κινήσεων των βακτηρίων σε πραγματικό χρόνο όταν αυτά μολύνουν κάποιο κύτταρο, αλλά και το πιο εντυπωσιακό αν και πιο σπάνιο, που είναι η πιθανότητα να βρούμε ποιο μονοπάτι/κύτταρο/μόριο μπορεί να καθορίζει την εξέλιξη μιας ασθένειας και πώς μπορούμε να το ελέγξουμε.

Προσωπικά, λατρεύω τη μικροσκοπία και τη δυνατότητα απεικόνισης με διάφορα χρώματα όλου αυτού του μικρόκοσμου, που κάποιες φορές το αποτέλεσμα είναι τόσο καλλιτεχνικά εντυπωσιακό που μπορεί να το βάλω ως φόντο κάπου.

– Τι ήταν αυτό που σε ώθησε στην ίδρυση του Greek Women in STEM και πώς έχει εξελιχθεί η ανταπόκριση της κοινότητας από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα;

Ήθελα να υπάρχει κάτι θετικό, μια ευχάριστη είδηση. Οι Ελληνίδες επιστημόνισσες που κάνουν σπουδαία πράγματα στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά σπάνια φαίνονται. Από αυτή την ανάγκη άρχισα τον Νοέμβριο του 2019 το Greek Women in STEM, ως μια προσπάθεια να φτάσουν αυτά τα επιτεύγματα στα αυτιά του κόσμου, ειδικά αυτά που έρχονται από νεότερες γυναίκες, σε αρχικά στάδια της πορείας τους (π.χ. υποψήφιες διδακτόρισσες ή postdocs).

Στην πορεία αυτό το όραμα μεγάλωσε ακόμη περισσότερο, αγκαλιάστηκε από εκατοντάδες Ελληνίδες και Κύπριες στα STEM. Από το 2020 άρχισε να σχηματίζεται μια πολύ ενεργή ομάδα επιστημόνων, 90% των οποίων έχουν διδακτορικό και ενεργή καριέρα στις επιστήμες παγκοσμίως, που σήμερα αριθμεί σε 30 βασικά μέλη-εθελόντριες και είμαστε ο μόνος οργανισμός στην Ελλάδα και στην Κύπρο που αποτελείται 100% από επιστήμονισσες των STEM.

Πλέον έχουμε εξελιχθεί σε μια ζωντανή, υποστηρικτική κοινότητα με δράσεις, διεθνές συμπόσιο και ένα δωρεάν πρόγραμμα mentoring για όλα τα φύλα, με περισσότερους από 100 εθελοντές STEM μέντορες. Το καλοκαίρι του 2024 η πρωτοβουλία απέκτησε θεσμική μορφή, όταν προχώρησα μαζί με τις Δρ. Χρυσοβαλάντου Καλαϊτζίδου, Δρ. Δανάη Κορρέ, Δρ. Κατερίνα Μπριτζολάκη και Δρ. Τατιάνα Χαρίκλεια Στυλιάρη, στη συνίδρυση της Αστικής μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Greek Women in STEM.

– Ποιες θα έλεγες ότι είναι οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει μια Ελληνίδα επιστημόνισσα στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό;

Είναι κλασικό και είναι χιλιοειπωμένο, αλλά η μητρότητα είναι μεγάλη πρόκληση και για τις γυναίκες στην επιστήμη. Εντός και εκτός χώρας, η δημιουργία οικογένειας βαραίνει παραπάνω τη γυναίκα.

Ακόμη κι αν οι άδειες δίνονται και στους 2 γονείς, ο χρόνος που χρειάζεται για επανένταξη δεν είναι αρκετός και οι δομές ακόμη αρκετά σκληρές, ο κόσμος της έρευνας και των δημοσιεύσεων δύσκολος και απαιτητικός. Ειδικά για ακαδημαϊκή πορεία, που αν χάσεις επαφή για 1-2 χρόνια τα πράγματα έχουν προχωρήσει πάρα πολύ. Ευτυχώς, έχουν αρχίσει και δημιουργούνται προγράμματα για την επιστροφή των γονέων στην εργασία, αλλά στην ουσία είναι περισσότερο για επαναπορρόφηση, παρά για ανάπτυξη και εξέλιξη.

Λίνα Ντόκου: «Σε εταιρείες ακούμε συχνά να μην προσλαμβάνεται κάποια ή να αντικαθίσταται επειδή για κάποιο διάστημα έμεινε με το μωρό της. Φυσικά όχι με αυτή τη δικαιολογία επίσημα, αλλά όλοι ξέρουμε ότι αυτός είναι ο λόγος πίσω από κάποια άλλη πολιτικά ορθή δικαιολογία».

– Ποιο είναι το πιο βαρετό ή άκυρο κλισέ που ακούς ακόμα για τις γυναίκες στον κλάδο σου και πώς απαντάς;

Το κλισέ είναι ότι οι γυναίκες μπορούμε να τα κάνουμε όλα, έντονη καριέρα, μητρότητα ή φροντίδα ηλικιωμένων γονιών και κάποιο χόμπι, ενώ είμαστε σε καλή φυσική και πνευματική κατάσταση. Ναι μπορούμε, αλλά όχι επειδή είμαστε σούπερ ικανές ή πρέπει να θυσιάσουμε τον ύπνο μας.

Λίνα Ντόκου: «Είναι άτοπο να περιμένουμε από μια σύγχρονη γυναίκα να είναι τέλεια σε όλα ταυτόχρονα. Για κάθε άνθρωπο δηλαδή, απλά για τους άντρες δεν υπάρχει αυτή η προσδοκία».

Χρειαζόμαστε συνθήκες που να μας το επιτρέπουν και να επιτρέπουν και στους άντρες συναδέλφους να πάρουν λίγο τα ηνία της οικογένειας, όχι ως ο απών πατέρας που θα παρέχει τα χρήματα αλλά ως ο συνάνθρωπος που μεγαλώνει παιδιά ή φροντίζει κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας που το έχει ανάγκη. Δε θέλω κανένα μπράβο για το στιφάδο μου και το τις δημοσιεύσεις μου αν είναι να έχουν γίνει με τη κορτιζόλη μου να κάνει ρεκόρ και τα αυτοάνοσα πάρτι.

– Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών και Κοριτσιών στην Επιστήμη, ποιο θα ήθελες να είναι το μήνυμα σου σε νεαρά κορίτσια και γυναίκες των STEM επιστήμων;

Ο μόνος σίγουρος δρόμος να αποτύχεις είναι αν δεν το προσπαθήσεις και οι θετικές επιστήμες είναι απόλυτα ενδιαφέρουσες, ειδικά αν έχεις αυτή την έμφυτη περιέργεια για το πώς είναι ο κόσμος μας και θέλεις να εξιχνιάζεις επιστημονικά μυστήρια. Τουλάχιστον αυτή ήταν η δική μου κινητήριος δύναμη.

– Με βάση την επαγγελματική σου εμπειρία πώς πιστεύεις ότι η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην επιστήμη μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ίδιας της έρευνας;

Στην εποχή που οι συνεργασίες και οι μεγάλες διεπιστημονικές ομάδες είναι στο επίκεντρο, η ικανότητα που καλλιεργούμε από μικρές στις κοινωνικές επαφές, στην επικοινωνία και στη διαχείριση πολλών διαφορετικών projects και ανθρώπινων ιδιοσυγκρασιών είναι κάτι που χρειάζεται απόλυτα και μπορεί να είναι το δυνατό τους χαρτί για μια πολύ επιτυχημένη πορεία στις θετικές επιστήμες.