Πες μου τι (και πόσο) πορνό βλέπεις, να σου πω ποιος είσαι

Η Billie Eilish δεν είναι η εξαίρεση. Eίναι ο καθρέφτης μιας γενιάς που μεγάλωσε με την πορνογραφία στο τσεπάκι της. Σε έναν κόσμο που γιορτάζει τον έρωτα με την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνο, αξίζει να αναρωτηθούμε: πόσο «ελεύθερο» είναι το σεξ μας όταν διαμορφώνεται από αλγόριθμους και pixels;

Η ψευδαίσθηση της «προοδευτικής» απόλαυσης στο πορνό

Πριν από 20 χρόνια, η πορνογραφία ήταν κάτι που έβρισκες σε σκοτεινά ράφια στο πίσω μέρος ενός βιντεοκλάμπ (η Παπαρήγα η καλή) ή αργά τη νύχτα στην τηλεόραση. Σήμερα, το πορνό είναι ένα μενού fast food. Με 6 δισεκατομμύρια επισκέψεις τον μήνα σε σχετικά sites, το πορνό είναι παντού.

Μάλιστα, η δημόσια γνώμη έχει μετατοπιστεί εντυπωσιακά. Από τις φεμινίστριες του ’70 που συγκρούονταν με τον Hugh Hefner για την εκμετάλλευση των γυναικών, περάσαμε στη σύγχρονη κουλτούρα όπου το πορνό θεωρείται εργαλείο σεξουαλικής απελευθέρωσης, με τα media να προτείνουν τρόπους για να «αναθερμάνεις» τη σχέση σου ή να εξερευνήσεις τη σεξουαλικότητά σου. Είναι όμως έτσι;

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν βλέπουμε πορνό;

Η επιστήμη έχει διαφορετική άποψη. Ο ψυχίατρος Kevin Majeres της Ιατρικής Σχολής του Harvard εξηγεί πως η πορνογραφία δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο ντοπαμίνης. Η ντοπαμίνη είναι το «μονοπάτι της απόλαυσης», αλλά η υπερδιέγερση που προκαλεί ένας οργασμός (η ισχυρότερη φυσική έκρηξη ντοπαμίνη), ενώ βλέπουμε πορνό, αναγκάζει τον εγκέφαλο να καταστρέψει τους υποδοχείς του για να προστατευτεί.

Το αποτέλεσμα; Χρειαζόμαστε όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο για να νιώσουμε την ίδια σεξουαλική διέγερση. Αυτή η νευροπροσαρμογή, μάς κάνει σταδιακά αναίσθητους απέναντι στις μικρές χαρές της πραγματικής ζωής και της αληθινής επαφής.

Η σκοτεινή πλευρά του πορνό

Πέρα από το τι συμβαίνει στο κεφάλι μας, υπάρχει μια φρικιαστική πραγματικότητα πίσω από την οθόνη. Οι αποκαλύψεις των New York Times το 2020 με το άρθρο Children of Pornhub, έφεραν στο φως περιπτώσεις revenge porn, κακοποίησης ανηλίκων και trafficking.

Ακόμα και πλατφόρμες όπως το OnlyFans, που αυτοπλασάρονται ως «ασφαλείς» και «ηθικές» επειδή οι δημιουργοί έχουν τον έλεγχο, δεν είναι άτρωτες.

Η πραγματικότητα είναι πως είναι αδύνατο να ελεγχθεί το 100% του περιεχομένου. Όταν ένας moderator πρέπει να ελέγχει 87 βίντεο την ώρα, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι η κακοποίηση θα περάσει απαρατήρητη.

Πορνό vs σχέση: Ο θάνατος της οικειότητας

Ο κορυφαίος ειδικός στις σχέσεις, Dr. John Gottman, είναι κατηγορηματικός: «Η χρήση πορνογραφίας από τον έναν σύντροφο οδηγεί σε λιγότερο σεξ και μειώνει την ικανοποίηση από τη σχέση».

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί η πορνογραφία προσφέρει τον απόλυτο έλεγχο. Μπορείς να εκπληρώσεις κάθε φαντασίωση χωρίς να νοιαστείς για τα συναισθήματα ή τις ανάγκες του άλλου. Στην πραγματική ζωή, όμως, το σεξ είναι μοίρασμα ελέγχου και ευαλωτότητα.

Όταν ο εγκέφαλος συνηθίζει την «τέλεια» εικόνα και την άμεση εκτόνωση, ο σύντροφος δίπλα μας αρχίζει να φαντάζει «λίγος».

Πού τελειώνει η ελευθερία και πού ξεκινά ο εθισμός;

Το πρόβλημα με την πορνογραφία είναι ότι διαμορφώνει τις σεξουαλικές μας προτιμήσεις χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Έρευνες δείχνουν ότι όσο περισσότερο πορνό καταναλώνει κάποιος, τόσο περισσότερο οι φαντασιώσεις του αποκτούν στοιχεία επιθετικότητας ή αντικειμενοποίησης.

Το συντριπτικό ποσοστό των πράξεων επιθετικότητας στα πορνό βίντεο στρέφονται κατά των γυναικών. Είναι αυτό το σεξουαλικό πρότυπο που θέλουμε;

Υπάρχει δρόμος επιστροφής;

Αν νιώθεις ότι η σχέση σου με την πορνογραφία έχει γίνει τοξική, υπάρχουν λύσεις που δεν βασίζονται στην ντροπή, αλλά στην αυτοφροντίδα:

• Άλλαξε το αφήγημα: Μην το βλέπεις ως «αμαρτία», αλλά ως απειλή για την ψυχική σου υγεία. Όπως αποφεύγεις τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα για να μην αρρωστήσεις, έτσι περιόρισε το πορνό για να προστατεύσεις τον εγκέφαλό σου.
• Η στρατηγική «αν /τότε»: Σχεδίασε εκ των προτέρων τι θα κάνεις όταν νιώσεις την παρόρμηση. «Αν νιώσω μοναξιά το βράδυ, τότε θα αφήσω το κινητό σε άλλο δωμάτιο και θα διαβάσω ένα βιβλίο».
• Ριζοσπαστική ειλικρίνεια: Μίλησε. Σε έναν φίλο, στον σύντροφό σου, σε έναν ειδικό. Το πορνό ευδοκιμεί στο σκοτάδι και την απομόνωση. Η σύνδεση με αληθινούς ανθρώπους είναι το μόνο αντίδοτο.

Και για να σε προλάβω: Με τις παραπάνω γραμμές δεν κουνάω το δάχτυλο σε καμία και κανέναν. Το σεξ είναι ομορφιά, σύνδεση και χαρά. Όμως, η βιομηχανία της πορνογραφίας συχνά πουλάει μια φθηνή απομίμηση αυτών των αξιών, πατώντας πάνω σε εμπορικούς όρους και «καμένα» νευρικά συστήματα.

Η πραγματική σεξουαλική θετικότητα ξεκινά από τον σεβασμό στον εαυτό μας και στους άλλους. Kαι αυτός ο σεβασμός σπάνια βρίσκεται πίσω από ένα pay-per-view.