Η μια μάχη μετά την άλλη για τις γυναίκες στα Όσκαρ. Είναι τελικά η συμπερίληψη η χρυσή απάτη του Hollywood;

«Κυρίες μου, μην αφήσετε κανέναν να σας πει ότι έχετε ξεπεράσει την ακμή σας». Όταν η Michelle Yeoh εκστόμισε αυτή την ατάκα το 2023, κρατώντας το Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου στα 60 της χρόνια, το Dolby Theatre σείστηκε από χειροκροτήματα. Ήταν μια στιγμή θριάμβου, αλλά και μια στιγμή βαθιάς ειρωνείας. Η Yeoh δεν ήταν απλώς μια νικήτρια. Ήταν μια εξαίρεση σε ένα σύστημα που για δεκαετίες την κρατούσε στο περιθώριο επειδή δεν ήταν ούτε λευκή, ούτε 20 ετών.

Η πραγματικότητα των Όσκαρ είναι σκληρή: Σε έναν θεσμό που μετρά σχεδόν 100 χρόνια ζωής, οι γυναίκες άνω των 60 που έχουν κερδίσει το κορυφαίο βραβείο ερμηνείας μετριούνται στα δάχτυλα των 2 χεριών. Μόλις 7. Η Jessica Tandy στα 80 της και η Katharine Hepburn στα 70 της παραμένουν «θαύματα» σε μια βιομηχανία που αντιμετωπίζει τις ρυτίδες ως επαγγελματική αυτοκτονία.

Η ψευδαίσθηση της προόδου

Τα στατιστικά στοιχεία του BBC και της Annenberg Inclusion Initiative δείχνουν μια τάση ανόδου στη μέση ηλικία των υποψηφίων. Από τα 27 έτη τη δεκαετία του ’40, φτάσαμε στα 47 τη δεκαετία του 2020. Ονόματα όπως η Annette Bening (65), η Demi Moore (62) και η Frances McDormand (63) σπάνε το «ταμπού» της ωριμότητας.

Είναι όμως αυτό το τέλος του ηλικιακού ρατσισμού ή απλώς ένα «πυροτέχνημα» για τις δημόσιες σχέσεις της Ακαδημίας;

Η αλήθεια κρύβεται στη σύγκριση με τους άνδρες. Ενώ ένας άνδρας ηθοποιός θεωρείται «γοητευτικός» και «κλασικός» στα 60 του (βλέπε Brad Pitt, Tom Cruise, Denzel Washington), μια γυναίκα στην ίδια ηλικία παλεύει να βρει ρόλο που να μην είναι η «γιαγιά» ή η «πικραμένη χήρα». Η Maggie Gyllenhaal το 2015, στα 37 της, θεωρήθηκε «πολύ μεγάλη» για να παίξει την ερωμένη ενός 55άρη.

Αυτό το διπλό standard παραμένει η ανίατη ασθένεια του Hollywood.

Το «ανδρικό οχυρό» στα Όσκαρ σκηνοθεσίας και παραγωγής

Αν θέλουμε να δούμε τη ρίζα του προβλήματος, πρέπει να κοιτάξουμε πίσω από την κάμερα. Εκεί όπου παίρνονται οι αποφάσεις, εκεί όπου εγκρίνονται τα budgets.

Σε 98 χρόνια, μόνο 3 γυναίκες έχουν κερδίσει το Όσκαρ Σκηνοθεσίας: η Kathryn Bigelow (The Hurt Locker), η Chloé Zhao (Nomadland) και η Jane Campion (The Power of the Dog).

Συνολικά, οι υποψηφιότητες γυναικών στην κατηγορία αυτή είναι ελάχιστες, σαν να αποτελεί η καρέκλα του σκηνοθέτη απαγορευμένο καρπό για το γυναικείο φύλο.

Μόλις το 12% των ταινιών που κυκλοφόρησαν το 2025 γράφτηκαν από γυναίκες άνω των 40 ετών. Όταν η Justine Triet κέρδισε το Όσκαρ Σεναρίου για την Ανατομία μιας Πτώσης το 2024, θεωρήθηκε επίτευγμα. Στην πραγματικότητα, ήταν μια υπενθύμιση του πόσο σπάνια επιτρέπεται σε μια γυναίκα να αφηγηθεί τη δική της, περίπλοκη ιστορία χωρίς ανδρικά φίλτρα.

Η «αόρατη» μη λευκή γυναίκα στα Όσκαρ

Αν η ηλικία είναι εμπόδιο, το χρώμα του δέρματος είναι τοίχος. Η υποεκπροσώπηση των μη λευκών γυναικών στα Όσκαρ είναι ένα στίγμα που ο θεσμός δυσκολεύεται να ξεφορτωθεί.

• Halle Berry (2002): Χρειάστηκαν 74 χρόνια για να κερδίσει μια μαύρη γυναίκα το Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου. Από τότε, η λίστα παραμένει απελπιστικά μικρή.
• Lily Gladstone (2024): Η πρώτη ιθαγενής Αμερικανίδα υποψήφια για το Killers of the Flower Moon έχασε το βραβείο, προκαλώντας κύμα αντιδράσεων για το αν η Ακαδημία είναι έτοιμη να αναγνωρίσει την αυθεντική ιθαγενή εμπειρία.
• Michelle Yeoh: Παρόλο που η νίκη της ήταν ιστορική, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι μη λευκές γυναίκες άνω των 45 είναι ουσιαστικά αόρατες στα μεγάλα blockbusters. Στις 100 πιο εμπορικές ταινίες της περσινής χρονιάς, καμία μη λευκή γυναίκα αυτής της ηλικιακής ομάδας δεν είχε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ποιότητα vs  Blockbusters

Υπάρχει μια τεράστια απόσταση ανάμεσα στις «ποιοτικές» ταινίες των Όσκαρ και την παγκόσμια αγορά. Τα Όσκαρ είναι η βιτρίνα, αλλά το εμπόριο είναι η αποθήκη. Στην «αποθήκη» του Hollywood, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως αναλώσιμα προϊόντα με ημερομηνία λήξης.

Σύμφωνα με την Dr. Martha Lauzen, οι γυναικείοι χαρακτήρες άνω των 60 αποτελούν μόλις το 2% των μεγάλων ρόλων στον κινηματογράφο. Συγκριτικά, οι άνδρες άνω των 60 κατέχουν το 8%, δηλαδή τετραπλάσιο ποσοστό. Οι γυναίκες εξαφανίζονται από την οθόνη μόλις αρχίσουν να αποκτούν την εμπειρία και τη σοφία που θα τις καθιστούσε επικίνδυνες για το πατριαρχικό status quo.

Η χρυσή «φούσκα» των Όσκαρ

Δεν είναι απλώς θέμα lifestyle ή βραβείων. Είναι θέμα κοινωνικής ορατότητας. Όταν ο κινηματογράφος, ένας σημαντικός πυλώνας πολιτισμού λέει σε μια γυναίκα 50 ετών ότι είναι «αόρατη», αυτό αντηχεί σε κάθε εργασιακό χώρο, σε κάθε κοινωνική σχέση.

Η άνοδος της ηλικίας των νικητριών στα Όσκαρ είναι μια χαραμάδα ελπίδας, αλλά δεν είναι το τέλος του δρόμου. Όσο οι κατηγορίες της σκηνοθεσίας και της παραγωγής παραμένουν κλειστά κλαμπ ανδρών, όσο οι έγχρωμες γυναίκες πρέπει να κάνουν τριπλάσιο κόπο για να αναγνωριστούν, και όσο το Hollywood θεωρεί τη νεότητα ως το μοναδικό νόμισμα αξίας, τα Όσκαρ θα παραμένουν μια λαμπερή, χρυσή «φούσκα».

Η Michelle Yeoh, η Frances McDormand, η Halle Berry και η Chloé Zhao δεν είναι ο κανόνας. Είναι οι γυναίκες που κατάφεραν να γίνουν η εξαίρεση. Το ερώτημα είναι: Πότε η εξαίρεση θα γίνει επιτέλους το αυτονόητο;

Πότε θα σταματήσουμε να μετράμε τις νίκες των γυναικών στα Όσκαρ με το σταγονόμετρο και να τις πανηγυρίζουμε ως «ιστορικές», την ώρα που το σύστημα παραγωγής παραμένει ένα κλειστό κλαμπ λευκών ανδρών;