5 «αθώες» ερωτήσεις που δεν πρέπει να κάνεις ποτέ στα παιδιά σύμφωνα με την ψυχολογία
- 10 ΦΕΒ 2026
Στον κόσμο της γονεϊκότητας, οι λέξεις έχουν τεράστια δύναμη. Συχνά, πάνω στην ένταση της στιγμής ή από κεκτημένη ταχύτητα, κάνουμε ερωτήσεις που ενώ φαίνονται αθώες, σύμφωνα με την ψυχολογία μπορούν να πληγώσουν την αυτοπεποίθηση ενός παιδιού ή να κλείσουν τους διαύλους επικοινωνίας.
Οι λέξεις μας είναι οι πρώτες πέτρες στα θεμέλια της αυτοπεποίθησης των παιδιών μας. Μήπως όμως κάποιες «αθώες» ερωτήσεις κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό; Η καθημερινότητα με ένα παιδί είναι, αν μη τι άλλο, απαιτητική. Ανάμεσα στις δουλειές του σπιτιού, τις επαγγελματικές υποχρεώσεις και την κούραση της ημέρας, είναι πολύ εύκολο να ξεστομίσουμε ατάκες και ερωτήσεις που έχουμε ακούσει κι εμείς οι ίδιοι ως παιδιά.
Ωστόσο, η σύγχρονη ψυχολογία προειδοποιεί: πολλές από τις ρητορικές ή επικριτικές ερωτήσεις που απευθύνουμε στα παιδιά, όχι μόνο δεν φέρνουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλά χτίζουν τείχη στην επικοινωνία και προκαλούν εσωτερικές συγκρούσεις που μπορεί να τα ακολουθούν μέχρι την ενηλικίωση. Ακολουθούν οι 5 πιο κοινές ερωτήσεις που πρέπει να βγάλεις από το λεξιλόγιό σου, αν θέλεις να προστατεύσεις τη συναισθηματική υγεία του παιδιού σου.
Ποιες ερωτήσεις δεν πρέπει να κάνεις ποτέ στα παιδιά σύμφωνα με την ψυχολογία;
1. «Γιατί το έκανες αυτό;»
Είναι η ερώτηση-αντανακλαστικό κάθε φορά που βλέπουμε μια ζημιά ή μια ανάρμοστη συμπεριφορά. Όμως, επιστημονικά μιλώντας, είναι μια ερώτηση που δεν έχει απάντηση. Ο προμετωπιαίος φλοιός των παιδιών, το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τη λογική και τον έλεγχο των παρορμήσεων, δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως μέχρι τα 25 μας χρόνια.
Όταν ρωτάς ένα παιδί «γιατί», το αναγκάζεις να κάνει μια ανάλυση που δεν είναι βιολογικά ικανό να κάνει. Το αποτέλεσμα; Το παιδί νιώθει παγιδευμένο, αρχίζει να λέει ψέματα για να ξεφύγει ή απλώς σηκώνει τους ώμους, κάτι που εξοργίζει τον γονέα ακόμα περισσότερο. Η εναλλακτική: Αντί για «γιατί», εστίασε στο «τι». Δοκίμασε να πεις: «Βλέπω ότι είχες πολλή ένταση μέσα σου. Τι συνέβη πριν πέσει το βάζο;». Έτσι, το βοηθάς να ανακαλέσει τα γεγονότα χωρίς να νιώθει ότι δίνει απολογία σε δικαστήριο.
2. «Γιατί δεν μπορείς να γίνεις σαν τον/την…;»
Η σύγκριση είναι ίσως ο πιο γρήγορος δρόμος για να καταστρέψεις την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού. Είτε συγκρίνεις το παιδί σου με το αδερφάκι του που είναι «πιο ήσυχο», είτε με τον συμμαθητή του που «παίρνει καλύτερους βαθμούς», το μήνυμα που λαμβάνει είναι ένα: «Δεν είσαι αρκετό. Για να σε αγαπάω και να σε αποδέχομαι, πρέπει να γίνεις κάποιος άλλος».
Η ψυχολογία υπογραμμίζει ότι κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Η σύγκριση γεννά θυμό, ζήλια και μια μόνιμη αίσθηση ανεπάρκειας. Η εναλλακτική: Αναγνώρισε τη μοναδικότητά του. Αν θέλεις να το παρακινήσεις, πες: «Παρατήρησα ότι πέρυσι δυσκολευόσουν περισσότερο στα μαθηματικά, αλλά φέτος έχεις κάνει μεγάλη πρόοδο. Μπράβο για την προσπάθειά σου!».
3. «Είσαι σίγουρος/η ότι θέλεις να το φας αυτό;»
Πολλές φορές, πάνω στην αγωνία μας για την παιδική παχυσαρκία ή την υγιεινή διατροφή, χρησιμοποιούμε τέτοιου είδους ερωτήσεις. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάνουμε είναι να φυτεύουμε τον σπόρο της ντροπής για το σώμα και το φαγητό.
Τα παιδιά που δέχονται κριτική για τις διατροφικές τους επιλογές μέσω τέτοιων ερωτήσεων, τείνουν να αναπτύσσουν διαταραγμένη σχέση με το φαγητό, να τρώνε κρυφά ή να νιώθουν ενοχές για τις φυσικές τους ανάγκες. Η εναλλακτική: Η ευθύνη του γονέα είναι το τι υπάρχει στο τραπέζι, η ευθύνη του παιδιού είναι το πόσο θα φάει. Αντί να το αμφισβητείς, πρόσφερε ποικιλία υγιεινών τροφών και άφησέ το να ακούσει τα σήματα πείνας και κορεσμού του σώματός του.
4. «Δεν είναι φοβερό/υπέροχο;» (Όταν το παιδί δείχνει φόβο)
Πηγαίνετε σε ένα πάρτι και ο κλόουν πλησιάζει ή είστε στην παιδική χαρά και η τσουλήθρα φαίνεται βουνό. Βλέπεις το παιδί σου να διστάζει και ρωτάς: «Μα γιατί κάνεις έτσι; Δεν είναι τέλειο;».
Αυτή η ερώτηση ακυρώνει το συναίσθημα του παιδιού. Του μαθαίνεις ότι οι αισθήσεις του και ο φόβος του είναι λάθος και ότι δεν πρέπει να εμπιστεύεται το ένστικτό του. Αν κάτι του φαίνεται τρομακτικό, η δική σου διαβεβαίωση ότι είναι «τέλειο» δεν το ηρεμεί, αλλά το κάνει να νιώθει ακόμα πιο μόνο. Η εναλλακτική: «Βλέπω ότι αυτό σου φαίνεται λίγο τρομακτικό αυτή τη στιγμή. Είναι εντάξει. Θέλεις να μείνουμε εδώ κοντά και να το κοιτάμε από μακριά μέχρι να νιώσεις έτοιμος;».
5. «Πόσες φορές πρέπει να στο πω;»
Πρόκειται για μια ρητορική ερώτηση που στάζει σαρκασμό. Δεν περιμένεις απάντηση, οπότε η ερώτηση αυτή χρησιμεύει μόνο για να εκτονώσεις τον θυμό σου, μειώνοντας παράλληλα την προσωπικότητα του παιδιού.
Ο σαρκασμός είναι μια μορφή λεκτικής επιθετικότητας που τα παιδιά δεν μπορούν να διαχειριστούν. Τα κάνει να νιώθουν ανίκανα και ανόητα, ενώ παράλληλα αποδυναμώνει την αυθεντία σου ως γονέα. Η εναλλακτική: Γίνε ξεκάθαρη και σταθερή. Αντί για τη ρητορική ερώτηση, χρησιμοποίησε τη μέθοδο «όταν… τότε». «Όταν μαζέψεις τα παιχνίδια σου, τότε θα μπορέσουμε να πάμε βόλτα».
Τι να θυμάσαι
Σκοπός της σύγχρονης γονεϊκότητας δεν είναι η τελειότητα, αλλά η σύνδεση. Κάθε φορά που αποφεύγεις μια ερώτηση που προκαλεί ενοχή ή ντροπή και την αντικαθιστάς με μια φράση που δείχνει κατανόηση, χτίζεις μια γέφυρα εμπιστοσύνης. Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς-δικαστές, αλλά γονείς-συμμάχους που θα τα βοηθήσουν να καταλάβουν τον κόσμο και τον εαυτό τους.
