Οδύσσεια: Είδα την πιο φεμινιστική ταινία του Nolan και κατάλαβα γιατί εξόργισε την Αφροδίτη Λατινοπούλου
- 3 ΑΥΓ 2026
Η Οδύσσεια είναι 150 λεπτά ψυχανάλυσης για την αναζήτηση του νοήματος σε έναν κόσμο που καταρρέουν τα πάντα. Μπορεί να είναι και μια αλληγορία για την κρίση της φιλελεύθερης διεθνούς τάξης. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν είναι εύκολο να κάνεις ένα επικό ποίημα το πιο καθηλωτικό blockbuster του καλοκαιριού, εκτός αν είσαι ο Christopher Nolan που ότι αγγίζεις γίνεται πολιτιστικό φαινόμενο.
Είναι δύσκολο να χαθείς πραγματικά στις μέρες μας (έχεις το google maps στο τσεπάκι σου). Αλλά δεν είμαστε πιο χαμένοι από ποτέ και μουδιασμένοι από το doom scrolling και τον αλγόριθμο του TikTok; Δεν σκεφτόμαστε πλέον, ψάχνουμε στο ChatGPT την απάντηση ή να μας πει τι σκεφτόμαστε. Έχουμε ελεύθερη βούληση (λέμε τώρα) όπως ο Οδυσσέας στην Οδύσσεια αλλά χάσαμε τον δρόμο μας. Και στην ταινία η συγκλονιστική μουσική επένδυση του Ludwig Göransson μιμείται τέλεια την καρδιά που χτυπάει δυνατά και την κάνει να χτυπάει πιο γρήγορα.
Η Οδύσσεια του Nolan παρέλειψε μερικούς θεούς, τη Ναυσικά και το νησί των Φαιάκων, τον Αχιλλέα και τον Αίαντα και τη μητέρα του Οδυσσέα στο ταξίδι του στον Κάτω Κόσμο, τη δοκιμασία του κρεβατιού της Πηνελόπης κι έβαλε την Καλυψώ να ναρκώνει τον Οδυσσέα με λωτό και άπειρους χαρακτήρες να μιλάνε για τους ανθρώπους της θάλασσας. Επίσης, άντλησε έμπνευση από την Ιλιάδα και την Αινειάδα του Βιργίλιου. Ακολουθούν μικρά spoilers.
Η Οδύσσεια είναι σίγουρα η πιο φεμινιστική ταινία του σκηνοθέτη που γεμίζει κινηματογραφικές αίθουσες
Η Charlize Theron ως Καλυψώ, στο ομηρικό ποίημα κράτησε τον Οδυσσέα ναρκωμένο και αιχμάλωτο στο νησί της για το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετούς απουσίας του, ως sex slave της. Ο Christopher Nolan την παρουσιάζει πιο καλοπροαίρετα. Ακούγεται τρομερά απλοϊκό να πούμε ότι γίνεται η ψυχοθεραπεύτρια του Οδυσσέα, αλλά τον ακούει και φροντίζει να ακούει εκείνος και τον εαυτό του.
Αυτή η Καλυψώ μοιάζει με διασώστρια που έχει βρει ένα τραυματισμένο ζώο και περιμένει να επουλωθεί πλήρως η πληγή του πριν το απελευθερώσει. Η Κίρκη της Samantha Morton μοιάζει με ριζοσπαστική φεμινίστρια που τιμωρεί τα εγκλήματα πολέμου των ανδρών του Οδυσσέα.
Η Αφροδίτη Λατινοπούλου θεωρεί ντροπή μας που χρηματοδοτήσαμε την Μαύρη Ωραία Ελένη και μένει συνεπής στο ακροδεξιό ακροατήριο της. Ωστόσο, η Lupita Nyong’o που αναλαμβάνει διπλούς ρόλους ως Ελένη και η δίδυμη αδερφή της Κλυταιμνήστρα, είναι η απόδειξη ότι αυτή η εκστρατεία και η λεηλασία έγινε αποκλειστικά για το κέρδος των ανδρών στην εξουσία.
Και κατάλαβα γιατί δεν ταιριάζει με το ακροδεξιό αφήγημα η Οδύσσεια. Ζούμε μια εποχή που οι αρρενωπές ιδεολογίες αντλούν τα ιδανικά τους σε μεγάλο βαθμό από μια αρρενωπή, εμπνευσμένη από την αρχαιότητα φαντασία. Μια κάπως απλοϊκή κατανόηση της ανδρείας τη συνδέει άρρηκτα με στρατιωτικούς και πολιτικούς ρόλους (όπως παρουσιάζεται στην ταινία 300 του Zack Snyder).
Melinda Sue Gordon/Universal Pictures/Tanweer
Ο Οδυσσέας του Matt Damon έχει όλα τα αρχετυπικά χαρακτηριστικά του ήρωα. Έχει το μυώδες σώμα και το θάρρος αλλά έχει μετατραυματικό στρες ως βετεράνος πολέμου, η καταστροφή της Τροίας τον συνέτριψε. Είναι ευάλωτος, τρωτός.
Στην Οδύσσεια του Christopher Nolan (μια mainstream παραγωγή του Hollywood που πλησιάζει το 1 δισεκατομμύριο δολάρια σε έσοδα στο box office) η κυρίαρχη αρρενωπότητα δυσφημείται. Οι μνηστήρες, μεθυσμένοι και βίαιοι απέναντι σε έναν ζητιάνο, δεν επιδεικνύουν ούτε αυτοέλεγχο ούτε φιλοξενία.
O Christopher Nolan βασίστηκε στη φεμινιστική μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου που δημοσιεύτηκε το 2017 από τη Βρετανίδα ακαδημαϊκό Emily Wilson. Έγινε viral όντως η δική της κριτική ταινίας στο London Review of Books, τα ύστερα του κόσμου.
Melinda Sue Gordon/Universal Pictures/Tanweer
Οι γυναίκες στην ταινία του Nolan (που εσκεμμένα δεν σεξουαλικοποιούνται) είναι σίγουρα γυναίκες σε έναν αντρικό κόσμο, αλλά είναι γυναίκες που αναλαμβάνουν δράση: η Πηνελόπη, η Κίρκη, η Καλυψώ και η Ευρύκλεια, η σκλάβα, είναι όλες ικανές γυναίκες στις οποίες μπορείς να βασιστείς, πολυδιάστατες γυναίκες που έχουν σημασία. Είναι απαραίτητες για την ιστορία.
Τι είδα τελικά; Μια νολανική διασκευή ενός από τα θεμελιώδη κείμενα του δυτικού πολιτισμού, αναδιατυπωμένο γύρω από την ευρέως διαδεδομένη υπόθεση ότι ο δυτικός πολιτισμός μπορεί να έχει τελειώσει ή να ήταν καταδικασμένος εκ των προτέρων να αποτύχει.
Υ.Γ.: Ο Christopher Nolan μάλλον θα καθορίσει για τι θα διαφωνούμε όλοι και το καλοκαίρι του 2029.
