ΤΑΙΝΙΕΣ

10 κινηματογραφικά διαμάντια που λένε ΟΧΙ στον φασισμό

AFP Photo/ 24MEDIA Creative Team

Κινηματογραφικά αριστουργήματα που καταπιάστηκαν με τον φασισμό, αποδομώντας τον σε μικρά-μικρά κομμάτια, των οποίων η συναρμολόγησή τους, οδηγεί τους θεατές σε τρομακτικά, αλλά απαραίτητα και χρήσιμα συμπεράσματα.

Ένας χρόνος από την καταδίκη της Χρυσής Αυγής

Στις 7 Οκτωβρίου 2020, μετά από πεντέμισι χρόνια ακροαματικής διαδικασίας και επτά χρόνια μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων, έκρινε ένοχο τον Γιώργο Ρουπακιά και αποφάσισε κυρίως ότι η Χρυσή Αυγή είναι εγκληματική οργάνωση. Εμβληματική μορφή σε όλη τη διαδικασία, η μητέρα του Παύλου, Μάγδα Φύσσα.

«Όταν μπήκα στη δικαστική αίθουσα, σκεφτόμουν ότι οι μέρες εκείνες ήταν ιστορικές. Ύστερα από πεντέμισι χρόνια ακροαματικής διαδικασίας και επτά χρόνια μετά τη δολοφονία του παιδιού μου είχε φτάσει η ώρα που θα άκουγα την τελική απόφαση. βγαίνοντας από το δικαστήριο, το μόνο που ήθελα ήταν να επικοινωνήσω με τον Παύλο. Να του φωνάξω, με μια τεράστια κραυγή, «αγόρι μου, δικαιωθήκαμε! Παλέψαμε. Αντέξαμε. Τα καταφέραμε! Ο Παύλος τα κατάφερε! Γιε μου!», έγραψε η ίδια λίγο μετά την ιστορική απόφαση.

Αναζητώντας δικαιοσύνη για το δολοφονημένο παιδί της, η Μάγδα Φύσσα έγινε η μάνα όλων, ένα πρόσωπο-σύμβολο που υπερκέρασε το μονοσήμαντο της προσωπικής δικαίωσης.  Με παροιμιώδη ψυχραιμία και αναγνωρίζοντας το βάρος που έφερε στα χέρια της, άφησε στην άκρη το προσωπικό και έγινε κάτι μεγαλύτερο. Κάτι τεράστιο. Η δικαστική απόφαση, όπως είπε η ίδια, «δεν είναι δικαίωση για τον Παύλο, αλλά για όλους εμάς που βρισκόμαστε εδώ. Μακάρι ο Παύλος να ζούσε, να ήταν ένας από τους σακατευμένους που έχουν αφήσει οι Χρυσαυγίτες, αλλά τουλάχιστον ζουν. Αισθάνομαι δικαιωμένη που μπήκαν στη φυλακή».

Ο γιος της άλλωστε έγινε με τον πιο τραγικό τρόπο, σύμβολο κατά του φασισμού εντός και εκτός συνόρων.

Ένα χρόνο μετά από την ιστορική καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματική οργάνωση και του Γιώργου Ρουπακιά ως δολοφόνου του Παύλου Φύσσα, ο φασισμός εξακολουθεί να ελλοχεύει στη γωνία. Ο φασισμός ως νοοτροπία που επιχειρεί να εξαπλωθεί στην κοινωνία μας, ως τρόπος σκέψης και έκφρασης ανθρώπων που ζουν, κυκλοφορούν και δουλεύουν δίπλα μας.

Κινηματογραφικά μαθήματα αντιφασισμού

Ταινίες όπως τα «Μαθήματα Αμερικανικής Ιστορίας» (American History X), «Το Μίσος» (La Haine) του Mathie Kassovitz, αλλά και η αριστουργηματική «Λευκή Κορδέλα» (The White Ribbon) του Michael Haneke, αποτελούν κλασικές ταινίες του είδους.

Με φόντο την ιστορική, δικαστική απόφαση θυμόμαστε και επιλέγουμε 10 κινηματογραφικά διαμάντια που καταδίκασαν κάθε μορφή βίας, ρατσισμού και φασισμού, με τον πιο ηχηρό τρόπο.

Ο μεγάλος Δικτάτορας (The Great Dictator, 1940)

«Ο μεγάλος Δικτάτορας» προβλήθηκε το 1940, λίγο πριν η Αμερική μπει στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ήταν η πρώτη ομιλούσα ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν. Η χαρακτηριστική σκηνή που ο Τσάπλιν χορεύει κλωτσώντας την υδρόγειο, έχει μπει στην ανθολογία της κινηματογραφικής ιστορίας, ενώ η ομιλία του βασικού ήρωα στο φινάλε της ταινίας μνημονεύεται μέχρι σήμερα για το βαθιά ανθρωπιστικό της μήνυμα.

Z (1969)

Ο Γάλλος ηθοποιός Yves Montand πρωταγωνιστεί στο πολιτικό θρίλερ του Κώστα Γαβρά, σε σενάριο του ίδιου και του Jorge Semprún, το οποίο είναι βασισμένο στο βιβλίο «Ζ» του Βασίλη Βασιλικού. Η ταινία παρουσιάζει τα γεγονότα γύρω από τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη το 1963, η οποία προκάλεσε διεθνή κατακραυγή για το αστυνομικό και πολιτικό παρακράτος της Ελλάδας του 1960. Ο Jean-Louis Trintignant υποδύεται τον ανακριτή, ο οποίος ερευνά την υπόθεση, αψηφώντας τις άνωθεν πολιτικές πιέσεις, ένας ρόλος που είναι βασισμένος στην πραγματική ιστορία του Χρήστου Σαρτζετάκη. Η ταινία ήταν υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και Καλύτερης Ξένης Ταινίας, ενώ βραβεύτηκε και στο Κινηματογραφικών Φεστιβάλ των Καννών.

Η λίστα του Σίντλερ (Schindler’s List,1993)

Ταινία–γροθιά για όλους εκείνους που ακόμα αμφισβητούν το Ολοκαύτωμα και ίσως η κορυφαία στιγμή, του Στίβεν Σπίλμπεργκ πίσω από την κάμερα. «Η λίστα του Σίντλερ» παρουσιάζει την αληθινή ιστορία του Τσέχου επιχειρηματία Όσκαρ Σίντλερ (Λίαμ Νίσον), που είχε εργοστάσιο, ως Ναζί, στην κατεχόμενη Πολωνία, εκμεταλλευόμενος τα φτηνά εργατικά χέρια των Εβραίων. Σταδιακά παρακολουθεί το δράμα των θυμάτων του ναζισμού και αποφασίζει να χρησιμοποιήσει όλη του την περιουσία, προκειμένου να σώσει πάνω από 1.000 Εβραίους από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Το μίσος (La Haine, 1995)

Η προφητική για την εποχή της ταινία του Ματιέ Κασοβίτς έχει αποκτήσει τη δική της διαχρονική αξία στην ιστορία του κινηματογράφου. «Το Μίσος» μέσα από την χιπ-χοπ αισθητική του και με φόντο ένα εχθρικό και βίαιο Παρίσι, αναδεικνύει την ιστορία τριών νεαρών διαφορετικής φυλετικής «προέλευσης», κοινής όμως μοίρας ως παρίες του συστήματος, οι οποίοι παλεύουν καθημερινά για τη ζωή τους στα υποβαθμισμένα προάστια της «πόλης του Φωτός».

Η ζωή είναι ωραία (La Vita è Bella, 1997)

Ο Ρομπέρτο Μπενίνι κατάφερε με φόντο το πιο σκοτεινό κεφάλαιο της ανθρώπινης ιστορίας, να δημιουργήσει μια ταινία-ύμνο στη ζωή, την ανθρωπιά και την αγάπη. Ο Ιταλός δημιουργός με την τεράστια καρδιά, υπογράφει μια οσκαρική ταινία, η δραματουργία και το συναίσθημα της οποίας, αν και επισκιάζουν την τραγικότητα μέσω της φαντασίας και της παιδικής αθωότητας, λειτουργούν τελικά ως κάθαρση.

Μαθήματα Αμερικανικής Ιστορίας (American History X, 1999)

Η απεικόνιση του νεοναζισμού, από τις ιδέες πάνω στις οποίες στηρίζεται, μέχρι τον τρόπο που λειτουργούν οι οργανώσεις του, σε αυτή την ταινία είναι ωμή και σκληρή, όπως ακριβώς και στην πραγματικότητα. Τα γεγονότα της ταινίας διαδραματίζονται ακολουθώντας το δίπολο «δράση-αντίδραση» ενώ ταυτόχρονα βλέπουμε πόσο μεγάλη επιρροή μπορεί να έχουν πάνω μας τα ερεθίσματα που λαμβάνουμε από τα πρότυπά μας. Τα «Μαθήματα Αμερικανικής Ιστορίας» κάνουν σαφές ότι πρέπει να διαφοροποιηθούμε από τα πρότυπα αυτά, πριν είναι ήδη πολύ αργά.

Ο Πιανίστας (The Pianist, 2002)

Η Νύχτα των Κρυστάλλων, όπως έμεινε στην ιστορία, ήταν το πρώτο βήμα για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και το εβραϊκό Ολοκαύτωμα. Η ταινία «Ο Πιανίστας» έδωσε την ευκαιρία στον Ρόμαν Πολάνσκι να εξερευνήσει τις πολωνικές του ρίζες και τα παιδικά του βιώματα. Βασισμένη στο βιβλίο του Wladyslaw Szpilman,η ταινία δέχτηκε διθυραμβικές κριτικές, κερδίζοντας αρκετά βραβεία, μεταξύ των οποίων και τρία Όσκαρ: Καλύτερου Ηθοποιού για τον Έντριαν Μπρόντι, Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου για τον Ρόναλντ Χάργουντ και Σκηνοθεσίας για τον Ρόμαν Πολάνσκι.

Το κύμα (The wave, 2008)

Ό,τι έχει να πει «Το Κύμα» το λέει κατάμουτρα και αφήνει τους θεατές να αναλογιστούν τα υπόλοιπα. Η βίαιη επιβολή του ανθρώπου στους άλλους, δεν είναι μια αφηρημένη δύναμη, αλλά κάτι που κρύβεται στη φύση των ανθρώπων. Το ίδιο συμβαίνει και στους πρωταγωνιστές που παρασέρνει το «Κύμα» του Γερμανού σκηνοθέτη Dennis Gansel. Οι νεαροί μαθητές ξεκινούν να αλλάξουν τον κόσμο της ανεργίας, της φτώχειας, της ανισότητας και της παραπληροφόρησης. Η ταινία τοποθετείται ξεκάθαρα απέναντι σε μια νέα συνθήκη ολοκληρωτισμού, αυτής που λαμβάνει χώρα στα γόνιμα εφηβικά μυαλά, εκμεταλλευόμενος την αθωότητά τους.

Η Λευκή Κορδέλα (The White Ribbon, 2009)

Η ταινία του Michael Haneke καταπιάνεται με θεματικές όπως η καταπίεση, η θρησκευτική υποκρισία και η πάλη των κοινωνικών τάξεων, μέσα από σειρά ανεξήγητων, συμβάντων σε ένα γερμανικό αγροτικό χωριό, λίγο πριν το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η «τακτοποιημένη» και φαινομενικά ειρηνική καθημερινότητα του χωριού διαταράσσεται και τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο. Τα παιδιά του χωριού, οι αυριανοί πολίτες της κοινωνίας, μοιάζουν παραιτημένα από τη ζωή και βγαλμένα από κάποιο απόκοσμο παραμύθι. «Η Λευκή Κορδέλα», βάζει με αριστουργηματικό τρόπο στο μικροσκόπιο το ναζισμό, αποκαλύπτοντας τις πηγές του φασισμού.

Ο γιος του Σαούλ (Son Of Saul, 2015)

«Ο γιος του Σαούλ» είναι η κινηματογραφική απόδοση της φρίκης σε ένα στρατόπεδο εξόντωσης ανθρώπων. Ένα κινηματογραφικό αντιφασιστικό και αντιναζιστικό έπος, που μεταξύ άλλων βραβείων απέσπασε το Όσκαρ και τη Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο του Σαούλ, o ηθοποιός Géza Röhrig καταφέρνει να αποδώσει μια απίθανη ένταση και ένα βλέμμα που σε καθηλώνει. Δεν είναι απλά μια ταινία, αλλά ένα βίωμα για να καταλάβει κανείς πόσο σάπιος, λάθος και άρρωστος είναι ο φασισμός.