ΕΡΕΥΝΑ

Πολύ έξυπνη για το γραφείο: Οι ικανές γυναίκες πληρώνουν έξτρα «φόρο» στη δουλειά τους

iStock

Από μικρές μάς λένε να διαβάζουμε, να ξεχωρίζουμε, να καλλιεργούμε τις ικανότητές μας και να αποδεικνύουμε την αξία μας. Οι εταιρείες, από την πλευρά τους, διακηρύσσουν ότι η ευφυΐα και η επάρκεια είναι τα θεμέλια της επαγγελματικής επιτυχίας. Κι όμως στην πράξη, για μια γυναίκα τα ίδια ακριβώς προσόντα που θα έπρεπε να την απογειώνουν, συχνά την μετατρέπουν σε στόχο καχυποψίας, εχθρότητας και σιωπηλού αποκλεισμού.

Αυτό ακριβώς αναδεικνύει μια νέα, αποκαλυπτική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Applied Psychology και παρουσιάζεται σε ρεπορτάζ του επιχειρηματικού media brand Fast Company. Το συμπέρασμα; Υπάρχει ένας άτυπος «φόρος καριέρας» για όσους είναι έξυπνοι στη δουλειά, αλλά επιβάλλεται μόνο αν είσαι γυναίκα.

Όταν η επιτυχία ενοχλεί

Πολύ έξυπνη για το γραφείο: Οι ικανές γυναίκες πληρώνουν έξτρα «φόρο» στη δουλειά τους iStock

Το ρεπορτάζ του Fast Company ξεκινά με την ιστορία της Sara Winslow, ενός έμπειρου στελέχους πωλήσεων στο Λος Άντζελες με σχεδόν 20 χρόνια προϋπηρεσίας. Στις αρχές της δεκαετίας των 40 της, η Winslow βρισκόταν στην κορυφή: μόλις είχε κερδίσει εσωτερικό βραβείο στην εταιρεία της, επειδή είχε φέρει τον μεγαλύτερο λογαριασμό πωλήσεων της χρονιάς.

Αντί όμως να επιβραβευτεί, άρχισε να νιώθει την ατμόσφαιρα γύρω της να βαραίνει. Στα meetings, άνδρες συνάδελφοι την αμφισβητούσαν και την υπονόμευαν συστηματικά. Μετά από μια έντονη διαφωνία, ένας από αυτούς της έστειλε μια σειρά από υποτιμητικά emails, αποκαλώντας την ειρωνικά “savant” (διάνοια/σοφή).

Έναν χρόνο αργότερα, ο ίδιος άνδρας προήχθη σε διευθυντή της και της ανέθεσε τη μικρότερη περιοχή πωλήσεων σε ολόκληρη τη χώρα. «Δεν ήταν απλώς μια κουλτούρα που απέκλειε τις γυναίκες. Ήταν μια κουλτούρα που ένιωθε ιδιαίτερα άβολα με τις έξυπνες, ικανές γυναίκες», περιγράφει η ίδια.

Τι έδειξε η έρευνα σε 826 εργαζόμενους

Η παραπάνω περίπτωση δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά επιβεβαιώνει μια βαθιά ριζωμένη ασυνείδητη προκατάληψη. Προηγούμενη μελέτη του 2015 είχε δείξει ότι οι άνδρες δηλώνουν θεωρητικά γοητευμένοι από τις έξυπνες γυναίκες, αλλά όταν μια γυναίκα τούς ξεπερνά σε επιδόσεις πρόσωπο με πρόσωπο, το ενδιαφέρον τους μειώνεται απότομα.

Η νέα έρευνα, με επικεφαλής τη Nitya Chawla, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο UCL School of Management, εξέτασε 826 εργαζόμενους σε 140 ομάδες εργασίας και κατέληξε στα παρακάτω τα λες και ανησυχητικά ευρήματα:

  • Οι γυναίκες με υψηλότερη γνωστική ικανότητα ήταν πολύ πιο πιθανό να εκληφθούν από τους συναδέλφους τους ως εχθρικές, αλλά και ως λιγότερο «ζεστές» και υποστηρικτικές.
  • Αυτή η αντίληψη μεταφράστηκε στην πράξη σε χειρότερη συμπεριφορά απέναντί τους και λιγότερη βοήθεια από την ομάδα.
  • Αντίθετα, για τους άνδρες με υψηλή νοημοσύνη δεν καταγράφηκε απολύτως καμία τέτοια κοινωνική ή εργασιακή «ποινή».

Ο «διπλός δεσμός» της γυναικείας ευφυΐας

Γιατί η ίδια ακριβώς ικανότητα ερμηνεύεται ως προσόν στους άνδρες και ως απειλή στις γυναίκες; Η Vanessa Bohns, καθηγήτρια Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στο Πανεπιστήμιο Cornell, εξηγεί στο Fast Company ότι τα έμφυλα στερεότυπα θέλουν τις γυναίκες «συναινετικές, ευχάριστες και υποχωρητικές».

Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι οι γυναίκες τιμωρούνται όταν συμπεριφέρονται δυναμικά ή διεκδικητικά. Η νέα έρευνα, όμως, πάει ένα βήμα παραπέρα: μια γυναίκα δεν χρειάζεται καν να υψώσει τη φωνή της ή να διεκδικήσει κάτι επιθετικά για να δεχτεί επίθεση. Αρκεί απλώς να διαθέτει υψηλή νοημοσύνη και ικανότητα, χαρακτηριστικά που από μόνα τους αρκούν για να θεωρηθεί «απειλητική».

Όπως σημειώνει και η ερευνήτρια Amy Diehl, συγγραφέας του βιβλίου Glass Walls, οι γυναίκες βρίσκονται παγιδευμένες σε ένα αδιέξοδο χωρίς νίκη: άλλες επικρίνονται επειδή θεωρούνται «πολύ έξυπνες» και άλλες επειδή θεωρούνται «όχι αρκετά έξυπνες».

Τι πρέπει να αλλάξει (και γιατί δεν φταίνε οι γυναίκες)

Η ανισότητα στον χώρο εργασίας δεν φαίνεται πάντα σε μια άδικη απόρριψη προαγωγής. Συχνά κρύβεται στις καθημερινές, άτυπες αλληλεπιδράσεις: στον συνάδελφο που «ξεχνά» να μοιραστεί μια σημαντική πληροφορία, που δεν προσφέρεται να βοηθήσει ή που υπονομεύει διακριτικά την προσπάθειά σου.

Η επικεφαλής της έρευνας, Nitya Chawla, είναι κατηγορηματική ως προς το ποιος φέρει την ευθύνη: η λύση δεν είναι να κρύψουν οι γυναίκες την ευφυΐα τους ούτε να γίνουν πιο «βολικές» για να γίνουν αρεστές.

Αντίθετα, οι εργοδότες καλούνται να κοιτάξουν πέρα από τους τυπικούς δείκτες απόδοσης και να εξετάσουν την καθημερινή κουλτούρα μέσα στις ομάδες: Ποιος/α λαμβάνει βοήθεια και ποιος/α μένει απ’ έξω; Ποιος/α υπονομεύεται;

Γιατί, άλλο πράγμα είναι να αναγνωρίζεις στα χαρτιά την ευφυΐα μιας γυναίκας, και άλλο να δημιουργείς ένα περιβάλλον όπου της επιτρέπεται πραγματικά να ανθίσει.