Η Σοφία Τρυπιδάκη ξέρει γιατί οι γυναικοκτόνοι αυτοκτονούν και θέλει να το μάθεις κι εσύ
- 10 ΣΕΠ 2026
85,7% των αυτόχειρων στην Ελλάδα το 2025 ήταν άντρες, την ώρα που το 15% με 20% των γυναικοκτονιών στην Ελλάδα ακολουθούνται από την αυτοκτονία του δράστη, ενώ σε ένα επιπλέον ποσοστό σημειώνονται αποτυχημένες απόπειρες αυτοκτονίας. Πιο πρόσφατο παράδειγμά η γυναικοκτονία στη Νέα Σμύρνη τον περασμένο Αύγουστο, όταν ο 48χρονος δράστης δολοφόνησε τη 45χρονη πρώην σύντροφό του και στη συνέχεια αυτοκτόνησε στον ίδιο χώρο. Πίσω από τους αριθμούς, αποτυπώνεται μια σκληρή πραγματικότητα: η πατριαρχία και η τοξική αρρενωπότητα είναι στυγεροί δολοφόνοι. Η συστημική ψυχοθεραπεύτρια και η φωνή πίσω από το Sexism Project, Σοφία Τρυπιδάκη, μιλά για την επιτακτική ανάγκη να διαβάσουμε εγκαίρως τα επικίνδυνα μοτίβα. Πριν να είναι αργά για όλες και όλους.
Η πατριαρχία δεν αφαιρεί μόνο τις ζωές των γυναικών. Παράλληλα, εκπαιδεύει τους άντρες σε ένα συναισθηματικό στεγανοποιημένο περιβάλλον όπου η ευαλωτότητα απαγορεύεται, η απώλεια ελέγχου βιώνεται ως ολοκληρωτική ακύρωση και η βία, προς τα έξω ή προς τα μέσα, φαντάζει ως η μόνη διέξοδος. Τα πρόσφατα στοιχεία από το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ για το 2025 αποτυπώνουν το μέγεθος αυτής της σιωπηρής κρίσης: από τις 579 αυτοκτονίες στη χώρα μας, οι 496 αφορούσαν άντρες. Την ίδια στιγμή, όπως δείχνουν συχνά τα στοιχεία των τελευταίων ετών, ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικοκτονιών στην Ελλάδα καταλήγει στην αυτοχειρία του δράστη.
Όταν η πατριαρχική κουλτούρα διδάσκει ότι μια γυναίκα είναι «ιδιοκτησία» και παράλληλα στερεί από έναν άντρα τα εργαλεία να διαχειριστεί την απόρριψη, την ήττα ή τη ματαίωση, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Το ζητούμενο δεν είναι να συμψηφίσουμε τη βία, αλλά να δούμε τη συνολική εικόνα: η Πολιτεία και η κοινωνία οφείλουν να αναγνωρίζουν τα έμφυλα μοτίβα ελέγχου, την απομόνωση και τα σημάδια επικινδυνότητας εγκαίρως, χτίζοντας ουσιαστικά δίχτυα πρόληψης και ψυχικής ανθεκτικότητας.
Για να αποδομήσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο, με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης της Αυτοκτονίας, απευθύνθηκα στη Σοφία Τρυπιδάκη. Ως Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, Κοινωνική Λειτουργός και ιδρύτρια του Sexism In Greece, η Σοφία μιλά ανοιχτά για τα έμφυλα στερεότυπα που εγκλωβίζουν τα αγόρια από την παιδική ηλικία.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, εξηγεί πώς η τοξική αρρενωπότητα συνδέεται τόσο με τη βία όσο και με την αυτοκαταστροφή των ίδιων των δραστών, γιατί τα «καμπανάκια» χειριστικότητας προσπερνώνται συστηματικά και ποιο είναι το χρέος του Κράτους απέναντι στα παιδιά-επιζώντες που μένουν πίσω, ορφανά από μια συνολική κοινωνική αποτυχία.
Η σύνδεση της γυναικοκτονίας με την αυτοχειρία
Dimitris Kapantais / SOOC
«Τα κίνητρα διαφέρουν, αλλά το κοινό υπόβαθρο είναι ο έλεγχος, η προηγούμενη βία και η αντίληψη της συντρόφου ως “κτήμα”.
Από συστημική σκοπιά, ο χωρισμός βιώνεται από τον δράστη ως απώλεια εξουσίας και κατάρρευση της εικόνας του εαυτού του. Η γυναίκα δεν αντιμετωπίζεται ως αυτόνομο πρόσωπο που έχει δικαίωμα να φύγει, αλλά ως κάτι που του ανήκει. Όταν εκείνη διεκδικεί την αυτονομία της, αυτό μπορεί να βιωθεί ως ταπείνωση και αποτυχία.
Η αυτοκτονία εδώ είναι συχνά η τελευταία πράξη μιας σχέσης που οργανώθηκε γύρω από την κυριαρχία: “Αν δεν μπορώ να σε ελέγχω, δεν θα υπάρχεις και αν δεν υπάρχεις για να με επιβεβαιώνεις, δεν αντέχω την ύπαρξή μου”.
Σοφία Τρυπιδάκη: «Το πιο σημαντικό είναι να μην χρησιμοποιούμε την ψυχική υγεία ως άλλοθι που αποπολιτικοποιεί τη βία. Η γυναικοκτονία δεν μετατρέπεται σε “ψυχιατρικό περιστατικό” επειδή ο δράστης αυτοκτόνησε μετά. Παραμένει μια πράξη ακραίας έμφυλης βίας».
Ο ρόλος του μιμητισμού στο μοτίβο γυναικοκτονία- αυτοκτονία
«Ο κίνδυνος μιμητισμού (φαινόμενο Werther) είναι επιστημονικά τεκμηριωμένος. Δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις όπου η αυτοκτονία συνδέεται με ένα έγκλημα. Ο τρόπος που τα ΜΜΕ καλύπτουν μια αυτοκτονία μπορεί να επηρεάσει ανθρώπους που ήδη βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο. Η υπερβολικά εκτενής, επαναλαμβανόμενη ή δραματοποιημένη κάλυψη, η εξιδανίκευση του δράστη ή η παρουσίαση της πράξης ως “ηρωικής εξόδου” αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο».
Σοφία Τρυπιδάκη: «Στις γυναικοκτονίες- αυτοκτονίες υπάρχει ένας επιπλέον κίνδυνος: αν ο δράστης παρουσιαστεί ως η τραγική φιγούρα που “δεν άντεξε την απώλεια” ή “τυφλώθηκε από έρωτα”, το έγκλημα μετατρέπεται σε ρομάντζο. Αυτό νομιμοποιεί στη συνείδηση ενός δυνητικού θύτη την αυτοκτονία ως έναν τρόπο να έχει τον τελευταίο λόγο και να αποφύγει την τιμωρία».
«Η δημοσιότητα επικεντρώνεται συχνά στον δράστη, στα συναισθήματά του και στο υποτιθέμενο πάθος του. Ας αλλάξουμε την εστίαση: αντί να ψάχνουμε “τι τον οδήγησε εκεί”, ας μιλήσουμε για τις συνθήκες, τα προειδοποιητικά σημάδια και την αναζήτηση βοήθειας. Και κυρίως, ας αναδείξουμε ότι η αυτοκτονία δεν είναι η αναπόφευκτη κατάληξη μιας κρίσης, αλλά μια αποτρέψιμη κατάσταση».
Η πατριαρχική αντίληψη περί «ιδιοκτησίας» και απόρριψης
George Vitsaras / SOOC
«Η τοξική αρρενωπότητα μαθαίνει στους άνδρες να συνδέουν την αξία τους αποκλειστικά με τον έλεγχο, την κυριαρχία και την απαγόρευση της ευαλωτότητας. Έτσι, ένας χωρισμός δεν βιώνεται απλώς ως λύπη, αλλά ως ολοκληρωτική ανδρική αποτυχία».
Σοφία Τρυπιδάκη: «Ως ψυχοθεραπεύτρια θέλω να είμαι σαφής: άλλο η δυσκολία διαχείρισης ενός επώδυνου συναισθήματος όπως η αποτυχία, η ζήλια, η απόρριψη και άλλο η απόφαση για άσκηση βίας. Η βία είναι επιλογή και ο δράστης φέρει την αποκλειστική ευθύνη».
«Η αυτοκτονία του θύτη δεν είναι “ρομαντική αυτοθυσία”, είναι η άρνησή του να χάσει την εξουσία του. Γι’ αυτό η πρόληψη πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία: να μάθουμε στα αγόρια ότι οι σύντροφοι δεν είναι ιδιοκτησία, ότι η απόρριψη δεν είναι ταπείνωση και ότι η ζήλια δεν είναι απόδειξη αγάπης».
Η επικίνδυνη παγίδα της «ρομαντικοποίησης» της αυτοκτονίας
«Όταν μια γυναικοκτονία βαφτίζεται “έγκλημα πάθους” ή “οικογενειακή τραγωδία”, μετατοπίζουμε την ευθύνη από τον θύτη στο υποτιθέμενο “πάθος” του. Κανένας άνδρας δεν σκοτώνει επειδή “αγάπησε υπερβολικά”.
Το να μιλάμε για “διπλή απώλεια” ή “διπλή τραγωδία” επειδή ο δράστης αυτοκτόνησε, εξισώνει ανόμοια πράγματα και δημιουργεί μια ψευδή συμμετρία. Η γυναίκα δολοφονήθηκε. Ο άνδρας αυτοκτόνησε. Ο θύτης δεν πρέπει να μετατρέπεται σε θύμα της δικής του πράξης».
Σοφία Τρυπιδάκη: «Αυτή η ρομαντικοποίηση μετατρέπει τη γυναικοκτονία σε “απόδειξη αγάπης” και την αυτοκτονία σε “τελευταία πράξη αφοσίωσης” και εξαφανίζει το πραγματικό θύμα. Η γυναίκα συχνά σβήνεται από την αφήγηση».
«Δεν μιλάμε για τη ζωή της, για τον φόβο που μπορεί να είχε βιώσει ή για τη βία που ενδεχομένως είχε προηγηθεί. Αντί να ρωτάμε, λοιπόν, “πόσο πολύ την αγαπούσε;” ας αρχίσουμε να ρωτάμε “Ποιες συμπεριφορές ελέγχου και βίας αγνοήσαμε και τι κάναμε ως κοινωνία για να τις σταματήσουμε;”»
Σημάδια που αγνοούμε και πρόληψη στην πράξη
«Δεν μπορούμε να λέμε στις γυναίκες απλώς “αναγνώρισε τα σημάδια και φύγε” και να θεωρούμε ότι κάναμε πρόληψη. Η περίοδος του χωρισμού ή της προσπάθειας απομάκρυνσης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, επειδή ο δράστης βιώνει την απώλεια του ελέγχου και κλιμακώνει τη βία.
Τα καμπανάκια που προσπερνάμε είναι ο εξαναγκαστικός έλεγχος, η απομόνωση, η ακραία ζήλια, το stalking και ο οικονομικός έλεγχος. Αυτά δεν είναι “οικογενειακοί καβγάδες”».
Σοφία Τρυπιδάκη: «Ως κοινωνία πρέπει να καταλάβουμε ότι ο κίνδυνος δεν αρχίζει όταν εμφανίζεται το όπλο. Έχει προηγηθεί ένα συστηματικό μοτίβο εκφοβισμού και παραβίασης ορίων. Πρόληψη σημαίνει να παίρνουμε αυτά τα μοτίβα στα σοβαρά και να εκπαιδεύουμε την αστυνομία, τη δικαιοσύνη και τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να αξιολογούν τη συνολική επικινδυνότητα».
«Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα δίχτυ ασφαλείας όπου οι γυναίκες θα ζητούν βοήθεια χωρίς να πρέπει πρώτα να αποδείξουν ότι κινδυνεύουν να πεθάνουν».
Η επόμενη μέρα για τα παιδιά των θυμάτων γυνακοκτονιών
«Αυτά τα παιδιά, δεν ζουν απλώς την απώλεια 2 γονέων, αλλά τη βίαιη διάλυση ολόκληρου του κόσμου τους. Μέσα σε μια στιγμή χάνουν τη μητέρα τους από δολοφονία, τον πατέρα τους από αυτοκτονία, και μαζί το σπίτι, το σχολείο και την αίσθηση ασφάλειας. Καλούνται να διαχειριστούν ένα σύνθετο τραύμα και ένα περίπλοκο πένθος, κουβαλώντας το βάρος του κοινωνικού στίγματος και της σιωπής.
Από συστημική σκοπιά, η παρέμβαση δεν μπορεί να αφορά μόνο το παιδί. Πρέπει να στηριχθεί ολόκληρο το νέο σύστημα φροντίδας: η ευρύτερη οικογένεια, το σχολείο, οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας και οι κοινωνικές υπηρεσίες. Οι συγγενείς που αναλαμβάνουν αυτά τα παιδιά καλούνται ξαφνικά να διαχειριστούν ένα παιδί που έχει βιώσει ακραίο τραύμα, ενώ οι ίδιοι θρηνούν.
Η Πολιτεία έχει ηθική και θεσμική ευθύνη. Το παιδί δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το αν κάποιος συγγενής έχει τους πόρους, τη γνώση ή την ψυχική αντοχή να αναζητήσει βοήθεια. Οφείλουμε να παρέχουμε οργανωμένη, δωρεάν και μακροχρόνια υποστήριξη.
Τα παιδιά αυτά δεν είναι παράπλευρες απώλειες. Είναι επιζώντες μιας κρατικής και κοινωνικής αποτυχίας, και δικαιούνται προστασία».
