Στις ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης για ασθενείς με καρκίνο το μυστικό είναι στο «μαζί»
- 4 ΦΕΒ 2026
Έχεις ακούσει συχνά ότι η καλή ψυχολογία παίζει ρόλο και στην υγεία σου. Δεν είναι ψέμα. Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τους ασθενείς με καρκίνο μελέτες έχουν δείξει ότι η παραμέληση των ζητημάτων ψυχικής υγείας μπορεί να έχει εκτεταμένες συνέπειες, επηρεάζοντας τη συμμόρφωση στη θεραπεία, την ποιότητα ζωής και τα συνολικά αποτελέσματα υγείας. Το να έχει ένας ασθενής με καρκίνο ψυχολογική υποστήριξη, παίζει ζωτικό ρόλο στην ενίσχυση των μηχανισμών αντιμετώπισης, στη συμμόρφωση με τα θεραπευτικά πρωτόκολλα και στη βελτίωση της συνολικής ευεξίας.
Όπως κάθε τι εκεί έξω έτσι και η ψυχολογική υποστήριξη για ασθενείς με καρκίνο έχει και το ταξικό της πρόσημο. Η έρευνα Κοινωνικο-οικονομικές διαφορές στην ψυχοκοινωνική ευεξία ασθενών με καρκίνο μιλά γι’ αυτό. Για το πώς η κοινωνικο-οικονομική θέση κάθε ασθενή επηρεάζει την ψυχική υγεία, την πρόσβαση στην υποστήριξη και τα αποτελέσματα φροντίδας.
Συγκεκριμένα άτομα σε χαμηλότερο οικονομικό και κοινωνικό status εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, χειρότερη ποιότητα ζωής και περισσότερες κοινωνικές δυσκολίες μετά από τη διάγνωση καρκίνου συγκριτικά με άτομα υψηλότερου οικονομικού και κοινωνικού status. Παράλληλα τα άτομα της πρώτης ομάδας είναι πιθανότερο να έχουν συμπτώματα ψυχολογικής δυσφορίας ή ακόμα και ψυχικών διαταραχών. Όλοι έχουν ανάγκη την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης και είναι πολύ σημαντικό να τη βρίσκουν.
Η Ψυχοκοινωνική Υπηρεσία του Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» έχει εδώ και χρόνια δημιουργήσει δωρεάν ομαδικά προγράμματα για τα μέλη του Συλλόγου, για τις γυναίκες που έρχονται αντιμέτωπες με τον καρκίνο του μαστού αλλά και για τους συγγενείς και τους φροντιστές τους. Κι αυτό το δωρεάν είναι σημαντικό όπως κατάλαβες. Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια για κανέναν, είναι ανάγκη να φροντίζεται εξίσου με τη σωματική, ειδικά όταν η σωματική υγεία βάλλεται. Στην Ψυχοκοινωνική Υπηρεσία που έχει δημιουργήσει το Άλμα Ζωής το γνωρίζουν καλά αυτό.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καρκίνου μιλήσαμε με την Ψυχολόγο MSc και Ψυχοθεραπεύτρια Ανθή Ανδροβιτσανέα από τον Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» για τη σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης στους ασθενείς με καρκίνο, τις προκλήσεις που συχνότερα αντιμετωπίζουν οι ασθενείς σε ψυχικό επίπεδο, τη σημασία της στήριξης των φροντιστών κι όλα όσα την έμαθε η συμμετοχή της στα ομαδικά προγράμματα του Συλλόγου. Ακολουθεί η συζήτησή μας:
Istock
– Πότε αναγνωρίσατε στο Άλμα Ζωής την ανάγκη να δημιουργηθούν οι ομάδες ψυχολογικής και κοινωνικής στήριξης;
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» είναι ένας σύλλογος ασθενών. Όλα τα μέλη του συλλόγου αλλά και του ΔΣ είναι γυναίκες με εμπειρία καρκίνου μαστού. Ο Σύλλογος Ιδρύθηκε το 1988 όταν μια ομάδα γυναικών, που μόλις είχαν διαγνωστεί με καρκίνο μαστού και έχοντας την ανάγκη να μιλήσουν ανοιχτά για ότι τους συνέβαινε, ενώθηκαν και αποφάσισαν να ιδρύσουν τον Σύλλογο. Από τα πρώτα κιόλας βήματα του Συλλόγου, λοιπόν, αναγνωρίστηκε η δύναμη της ομάδας ως χώρος μοιράσματος, αλληλεγγύης και ενδυνάμωσης. Με την πάροδο των χρόνων, η ανάγκη αυτή πλαισιώθηκε από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οι οποίες άρχισαν να σχεδιάζουν και να υλοποιούν ομάδες ψυχολογικής στήριξης με επιστημονική μεθοδολογία. Η πορεία αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τις ομάδες να εξελίσσονται και να προσαρμόζονται διαρκώς στις ανάγκες των γυναικών με καρκίνο μαστού. Ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης υλοποιούνται στον Σύλλογο κάθε χρόνο και η συμμετοχή σε αυτές είναι δωρεάν.
– Πόσο σημαντική είναι η ψυχολογική υποστήριξη όταν κανείς έρχεται αντιμέτωπος με τον καρκίνο;
Η ψυχολογική υποστήριξη αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής διαχείρισης της νόσου, συμβάλλοντας στην παροχή ολιστικής φροντίδας προς τους/τις ασθενείς. Μέσω αυτής, διευκολύνεται η αναγνώριση και η επεξεργασία των συναισθηματικών αντιδράσεων καθώς και η διαχείριση του άγχους και του φόβου που συχνά συνοδεύουν την εμπειρία της ασθένειας. Μέσα από την ψυχολογική υποστήριξη ενισχύεται η προσαρμογή στις νέες συνθήκες ζωής και διευκολύνεται η διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τη θεραπευτική πορεία. Παρέχεται, επίσης, ένας ασφαλής χώρος έκφρασης, μέσα στον οποίο καθίσταται δυνατή η διερεύνηση και η αναδιαμόρφωση αρνητικών ή μη λειτουργικών σκέψεων, που εντείνουν την ψυχική επιβάρυνση, ενώ παράλληλα ενισχύεται η αίσθηση προσωπικού ελέγχου.
«Η ψυχολογική υποστήριξη συνιστά βασικό πυλώνα φροντίδας προς τους/ις ασθενείς με στόχο όχι μόνο τη μείωση της ψυχολογικής δυσφορίας αλλά και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής».
– Οι ασθενείς συμμετέχουν εύκολα; Αναγνωρίζουν οι ίδιοι πόσο σημαντικό είναι να φροντίσουν την ψυχική τους υγεία;
Λαμβάνοντας υπόψη τη σταθερή συμμετοχή των γυναικών με καρκίνο μαστού στις ομάδες που υλοποιεί ο Σύλλογος τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση υπηρεσιών ατομικής ψυχολογικής υποστήριξης και την επικοινωνία μέσω της τηλεφωνικής γραμμής στήριξης, αναδεικνύεται η σημασία της φροντίδας της ψυχικής φροντίδας και η αναγνώριση της αξίας της από τις ίδιες τις ασθενείς. Η τάση αυτή υποδηλώνει μια σταδιακή μετατόπιση στη στάση απέναντι στην ψυχολογική υποστήριξη, καθώς η αναζήτηση βοήθειας σε μια δύσκολη περίοδο ζωής φαίνεται να αποφορτίζεται από το κοινωνικό στίγμα που τη συνόδευε στο παρελθόν και να αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως μια θεμιτή πράξη αυτοφροντίδας.
– Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ένας/μια ασθενής με καρκίνο σε ψυχικό επίπεδο;
Η διάγνωση του καρκίνου συνοδεύεται από ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων που μεταβάλλεται κατά την πορεία της νόσου, από τη διάγνωση έως και την περίοδο μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών. Κάθε φάση ακολουθείται από διαφορετικές ψυχικές προκλήσεις.
«Η περίοδος της διάγνωσης βιώνεται συνήθως ως ένα αιφνίδιο και απειλητικό γεγονός ζωής. Αρχικά, πολλοί/ές ασθενείς μπορεί να νιώσουν μια συναισθηματική αποσύνδεση, ένα μούδιασμα, δίνοντας την αίσθηση ότι η διάγνωση δεν αφορά πραγματικά εκείνους/ες ή ότι δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα».
Στην πορεία μπορεί να έρθουν αντιμέτωποι/ες με συναισθήματα άγχους και φόβου για την έκβαση της ασθένειας, θυμό, αλλά και ενοχές. Παράλληλα, αναδύεται έντονη ανησυχία για το πώς θα ανταποκριθούν σε διάφορους τομείς της ζωής τους.
Istock
Κατά τη διάρκεια των θεραπειών, oι ασθενείς καλούνται να προσαρμοστούν σε σημαντικές μεταβολές της καθημερινότητάς τους, ενώ οι αλλαγές στην εξωτερική εμφάνιση, όπως η απώλεια των μαλλιών, επηρεάζουν την εικόνα σώματος και την αυτοεκτίμηση. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των θεραπειών, όπως η έντονη κόπωση, ο πόνος ή οι γνωστικές δυσκολίες, επιτείνουν την ψυχική κόπωση και συχνά οδηγούν σε μειωμένη διάθεση και αίσθημα περιορισμού της λειτουργικότητας.
Η περίοδος μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών, παρότι συχνά αναμένεται ως επιστροφή στην κανονικότητα, συνοδεύεται επίσης από σημαντικές προκλήσεις. Το άγχος ενόψει των επανελέγχων, ο επίμονος φόβος υποτροπής και η δυσκολία προσαρμογής σε μια καθημερινότητα που δεν βιώνεται πλέον ως δεδομένη είναι ιδιαίτερα συχνά. Οι ασθενείς καλούνται να ενσωματώσουν την εμπειρία της ασθένειας στη ζωή τους και να επαναπροσδιορίσουν την εικόνα του εαυτού τους, διαδικασία που χρειάζεται χρόνο και μπορεί να συνοδεύεται από συναισθηματική ευαλωτότητα.
– Όταν τελειώσει η θεραπεία οι προκλήσεις αυτές πώς μεταβάλλονται; Είναι εξίσου σημαντικό να έχουν στήριξη και μετά;
Μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών ξεκινά μια διαφορετική, αλλά εξίσου απαιτητική περίοδος στη ζωή ενός/μιας ασθενή/ούς με καρκίνο που σχετίζεται με τη σταδιακή επιστροφή του/της στην καθημερινότητα. Πρόκειται για μια περίοδο ανασκόπησης όσων έχουν προηγηθεί, ενώ συχνά συνοδεύεται και από ιατρικούς επανελέγχους. Παρότι ο/η ασθενής απομακρύνεται σταδιακά από τις άμεσες παρενέργειες των θεραπειών και τις αλλαγές που αυτές επιφέρουν, αναδύονται νέα ζητήματα που καλείται να διαχειριστεί, όπως το άγχος για το μέλλον, η αβεβαιότητα και η ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ζωής και των επόμενων βημάτων.
Η στήριξη παραμένει εξίσου σημαντική και μετά το τέλος των θεραπειών. Είτε σε ατομικό είτε σε ομαδικό επίπεδο, η ψυχοκοινωνική υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στη διαχείριση αυτής της μεταβατικής περιόδου και στη σταδιακή προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα.
Istock
– Οι φροντιστές ασθενών με καρκίνο ζητούν το ίδιο εύκολα βοήθεια και πόσο σημαντικό είναι να λαμβάνουν και εκείνοι/ες υποστήριξη;
Η διαχείριση της ασθένειας, από τη διάγνωση μέχρι και μετά τις θεραπείες, παραμένει απαιτητική, όχι μόνο για τον/την ασθενή αλλά και για τους οικείους του/της, ειδικά για εκείνους που αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη φροντίδα του/της. Ο ρόλος του/της φροντιστή/τριας είναι ιδιαίτερα απαιτητικός. Από τη μία πλευρά καλείται να διαχειριστεί τη δική του/της αγωνία, τον φόβο και την αβεβαιότητα που προκαλεί η ασθένεια για το αγαπημένο του πρόσωπο και από την άλλη αισθάνεται την ανάγκη να εμφανίζεται ψύχραιμος/η, ενθαρρυντικός/η και συναισθηματικά διαθέσιμος/η προς τον/την ασθενή. Παράλληλα, αναλαμβάνει συχνά πρακτικές ευθύνες, όπως η συνοδεία σε ιατρικά ραντεβού και η υποστήριξη σε καθημερινές υποχρεώσεις, γεγονός που οδηγεί σε σωματική και ψυχική επιβάρυνση.
Ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τους/τις φροντιστές/τριες είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά και η αναζήτηση του τι είναι κατάλληλο να πουν. Υπάρχει, δηλαδή, ανησυχία σχετικά με τη «σωστή» προσέγγιση του αγαπημένου προσώπου που έχει διαγνωστεί, κάτι που είναι απολύτως φυσιολογικό, καθώς η εμπειρία του καρκίνου είναι ιδιαίτερη και κάθε άνθρωπος αντιδρά διαφορετικά σε ένα δύσκολο γεγονός ζωής.
Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη αναζήτηση υποστήριξης και από τους ίδιους τους/τις φροντιστές/τριες. Στον Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» δεχόμαστε συχνά κλήσεις στην τηλεφωνική γραμμή στήριξης από φροντιστές/τριες, οι οποίοι/ες αναζητούν καθοδήγηση, συναισθηματική στήριξη και έναν χώρο όπου μπορούν να εκφράσουν με ασφάλεια τις ανησυχίες και τις δυσκολίες τους. Παράλληλα, παρέχεται και η δυνατότητα δωρεάν ατομικών συναντήσεων ψυχολογικής υποστήριξης. Το γεγονός αυτό δείχνει μια σημαντική μετατόπιση στην αναγνώριση ότι για να μπορεί κάποιος να φροντίζει, χρειάζεται και ο ίδιος να υποστηρίζεται.
– Κατά την εμπειρία σας τι συνήθως βρίσκουν οι ασθενείς στις ομάδες (κοινότητα, εργαλεία να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις, ανακούφιση, όλα μαζί);
«Μέσα από τη συμμετοχή σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης, οι γυναίκες με καρκίνο μαστού βρίσκουν πρωτίστως τη δύναμη της κοινότητας και την αίσθηση ότι δεν είναι μόνες».
Έρχονται σε επαφή με άλλες γυναίκες που βιώνουν παρόμοιες δυσκολίες, σκέψεις και ανησυχίες, γεγονός που δημιουργεί ένα αίσθημα κατανόησης και σύνδεσης. Ακούγοντας τις εμπειρίες των άλλων μελών, συνειδητοποιούν ότι όσα περνούν δεν είναι μεμονωμένα ή «μοναδικά», αλλά μέρος μιας κοινής ανθρώπινης εμπειρίας. Παράλληλα, μέσα από αυτή τη διαδικασία ανταλλαγής, αποκτούν πρακτικά και συναισθηματικά «εργαλεία» για να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά τις δικές τους προκλήσεις.
Η ομάδα προσφέρει ανακούφιση, ενδυνάμωση και ελπίδα, συνδυάζοντας την υποστήριξη με τη γνώση που προκύπτει από τη βιωμένη εμπειρία.
– Τι είναι αυτό που έχετε μάθει εσείς προσωπικά μέσα από τη δουλειά αυτή στις ομάδες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης για ασθενείς με καρκίνο; Τι αναθεωρήσατε ίσως στη δική σας ζωή;
Μέσα από την υλοποίηση και τον συντονισμό ομάδων ψυχολογικής υποστήριξης αναδεικνύεται διαρκώς η σημασία της ανθρώπινης σύνδεσης και της κοινής εμπειρίας στη διαχείριση μιας σοβαρής ασθένειας. Διαπιστώνεται και επιβεβαιώνεται το πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει το αίσθημα ότι κάποιος/α δεν είναι μόνος/η, αλλά μοιράζεται ανησυχίες, φόβους και πρακτικές δυσκολίες με άτομα που κατανοούν μέσα από το προσωπικό τους βίωμα την κατάσταση.
Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανθεκτικότητα που μπορούν να αναπτύξουν οι άνθρωποι ακόμη και σε συνθήκες μεγάλης αβεβαιότητας, καθώς και η αξία της ψυχολογικής υποστήριξης στην ενίσχυση της προσαρμογής και της ποιότητας ζωής. Η εμπειρία αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της ολιστικής φροντίδας, όπου η ψυχική υγεία αντιμετωπίζεται ως αναπόσπαστο μέρος της θεραπευτικής πορείας.
Istock
– Τι θα θέλατε να πείτε σε όσους διστάζουν να δοκιμάσουν να έρθουν σε μία από τις ομάδες;
Είναι κατανοητό να υπάρχει δισταγμός γύρω από τη συμμετοχή σε μια ομάδα, καθώς πρόκειται για μια διαδικασία που συχνά προϋποθέτει να μοιραστεί κανείς σκέψεις, εμπειρίες ή πτυχές της ζωής του με ανθρώπους που δεν γνωρίζει. Αυτό από μόνο του μπορεί να φαίνεται δύσκολο ή και αποτρεπτικό στην αρχή. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι το αρχικό αίσθημα αμηχανίας ή επιφυλακτικότητας σταδιακά μειώνεται, καθώς διαμορφώνεται ένα κλίμα εμπιστοσύνης. Μια ομάδα οφείλει να διέπεται από ασφάλεια, σεβασμό και εχεμύθεια, στοιχεία θεμελιώδη, ώστε τα μέλη να αισθάνονται προστατευμένα και ελεύθερα να εκφραστούν στον βαθμό που τα ίδια επιθυμούν.
«Τα οφέλη της ομαδικής θεραπείας είναι πολλαπλά. Μεταξύ αυτών είναι η αίσθηση ότι δεν είναι κανείς μόνος, η ανταλλαγή εμπειριών και η ενδυνάμωση μέσα από τη σύνδεση με άλλους ανθρώπους».
Σε κάποιον ή κάποια που διστάζει να ενταχθεί σε μια ομαδική θεραπεία, θα πρότεινα να αναζητήσει την ομάδα που ανταποκρίνεται περισσότερο στα ενδιαφέροντα ή στις ανάγκες του/της και να επικοινωνήσει με τους/τις συντονιστές/-στριες, ώστε να επιλύσει απορίες και να αποκτήσει μια πιο σαφή εικόνα για τον τρόπο λειτουργίας της ομάδας. Αξίζει να θυμόμαστε, ότι η συμμετοχή σε μια ομάδα έχει νόημα και ουσιαστικό αποτέλεσμα όταν αποτελεί προσωπική επιλογή.
Info: Η Ψυχοκοινωνική Υπηρεσία του Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» παρέχει δωρεάν ομάδες ψυχολογικής και κοινωνικής υποστήριξης σε μέλη του Συλλόγου, γυναίκες με εμπειρία καρκίνου μαστού.
Μέσα από τα ομαδικά προγράμματα παρέχεται στις γυναίκες η δυνατότητα να γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους, να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με τους άλλους, να μάθουν να διαχειρίζονται το άγχος τους, να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις δυσκολίες της ζωής και να τις αξιοποιούν.
Τα προγράμματα απευθύνονται σε μέλη του Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» και η συμμετοχή είναι εντελώς δωρεάν.
Οι ομάδες υλοποιούνται από τα καθαρά έσοδα του Αγώνα Greece Race for the Cure®
Περισσότερες πληροφορίες εδώ.
