Δεν θα το πιστέψεις, αλλά ο ρατσισμός σκοτώνει. «Βιολογικά»
- 28 ΙΑΝ 2026
Αν ανοίξεις την τηλεόραση ή σκρολάρεις στα social media σήμερα, το πιθανότερο είναι να πέσεις πάνω σε μια είδηση για τις ΗΠΑ. Οι εικόνες από τις επιχειρήσεις της ICE, της υπηρεσίας που έχει αναλάβει το «κυνήγι» μεταναστών, θυμίζουν κινηματογραφικό θρίλερ, μόνο που είναι η ωμή πραγματικότητα. Ανθρωποκυνηγητό στους δρόμους, οικογένειες που χωρίζονται σε μια νύχτα, ένας διαρκής, υπόκωφος τρόμος που πλανιέται πάνω από ολόκληρες κοινότητες.
Οι εικόνες που φτάνουν από τις επιχειρήσεις της ICE, με τις μαζικές απελάσεις και τον τρόμο στα μάτια ανθρώπων που απλώς αναζητούν μια ασφαλή ζωή, δεν είναι μόνο θέμα πολιτικής. Είναι θέμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, όπως αποδεικνύεται πλέον με τον πιο σκληρό, επιστημονικό τρόπο, θέμα επιβίωσης. Γιατί το να ζεις καθημερινά με τον φόβο, την απόρριψη και τη διάκριση, δεν σου ραγίζει μόνο την καρδιά. Σου «κλέβει» χρόνια από τη ζωή. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί υποψιαζόμασταν, αλλά η επιστήμη τώρα το κάνει λιανά: Σχεδόν το 50% του χάσματος θνησιμότητας μεταξύ μαύρων και λευκών ενηλίκων οφείλεται στο συσσωρευμένο στρες μιας ζωής γεμάτης ρατσισμό και διακρίσεων.
Η βιολογία του ρατσισμού και η θεωρία της «διάβρωσης»
Η βία, η απόρριψη και ο καθημερινός ρατσισμός δεν μένουν «έξω» από τον άνθρωπο. Τρυπώνουν μέσα του. Κυκλοφορούν στις αρτηρίες του. Και τελικά, τον σκοτώνουν πολύ νωρίτερα από το κανονικό. Οι ερευνητές μιλούν για τη θεωρία του “weathering”, της «διάβρωσης». Φαντάσου ένα βράχο που τον χτυπούν αλύπητα τα κύματα για δεκαετίες. Κάποια στιγμή, θα ραγίσει. Το ίδιο συμβαίνει και με το ανθρώπινο σώμα.
Η μελέτη παρακολούθησε πάνω από 1.500 άτομα για 17 χρόνια και τα ευρήματα είναι ανατριχιαστικά:
- Το 25% των μαύρων συμμετεχόντων έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια της έρευνας, έναντι μόλις 12% των λευκών.
- Οι επιστήμονες εντόπισαν στο αίμα 2 συγκεκριμένες πρωτεΐνες (C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και ιντερλευκίνη-6), που δείχνουν φλεγμονή.
Αυτές οι πρωτεΐνες δεν εμφανίστηκαν τυχαία. Είναι το «αποτύπωμα» που αφήνει το διαρκές κυνηγητό, το οικονομικό άγχος και ο καθημερινός ρατσισμός.
Δεν είναι το DNA, είναι το σύστημα
Δεν είναι όμως μόνο τα μεγάλα, τραυματικά γεγονότα. Η Arline T. Geronimus, η καθηγήτρια που εμπνεύστηκε τη θεωρία του weathering πριν από 40 χρόνια, λέει κάτι πολύ σημαντικό: Η έρευνα μάλλον υποτιμά το μέγεθος του κακού. Γιατί; Επειδή οι πιο «διαβρωμένοι» άνθρωποι έχουν ήδη πεθάνει πριν καν ξεκινήσει η έρευνα.
«Ένα μάθημα διαχείρισης στρες δεν πρόκειται να λύσει αυτό το πρόβλημα», λέει η Sprague Martinez από το Ινστιτούτο Ανισοτήτων Υγείας του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ, μιλώντας στην Washington Post. Και έχει δίκιο. Εδώ δεν μιλάμε για το άγχος μιας κακής μέρας στο γραφείο. Μιλάμε για το στρες της επιβίωσης σε έναν κόσμο που σε κοιτάζει με καχυποψία.
Είναι οι λεγόμενες μικρο-επιθέσεις (microaggressions), το να πρέπει να αλλάζεις τον τρόπο που μιλάς ή κινείσαι για να γίνεις αποδεκτός (code-switching), ο διαρκής φόβος της αστυνομικής βίας ή μιας ξαφνικής απέλασης όπως βλέπουμε τώρα με τη δράση της ICE.
Όλα αυτά ενεργοποιούν το σύστημα «μάχης ή φυγής» του οργανισμού μας. Μόνο που για αυτούς τους ανθρώπους, το σύστημα αυτό δεν κλείνει ποτέ. Παραμένει ανοιχτό μέχρι να «κάψει» την καρδιά και τα αγγεία τους.
Ο ρατσισμός ως δημόσιος κίνδυνος
AP Photo/Adam Gray
Στις ΗΠΑ του 2026, με τη διοίκηση Trump να βάζει στο στόχαστρο τα προγράμματα DEI (Διαφορετικότητα, Ισότητα, Συμπερίληψη) ως «ιδεολογικά», η έρευνα αυτή αποκτά τρομακτική βαρύτητα. Όταν η ICE εισβάλλει σε κοινότητες, δεν απελαύνει μόνο ανθρώπους. Προκαλεί ένα συλλογικό τραύμα που μεταφράζεται σε εμφράγματα και εγκεφαλικά στα χρόνια που θα έρθουν.
Ενώ οι λευκοί Αμερικανοί ζουν περισσότερο, οι μαύροι Αμερικανοί έχουν το χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής, περίπου στα 74 έτη. Μια διαφορά 10 ετών που δεν οφείλεται στην τύχη, ή σε γονιδιακές παραμέτρους, αλλά στην κοινωνική αδικία.
Ο ρατσισμός δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι μια τοξική ουσία. Κυκλοφορεί στο αίμα, προκαλεί φλεγμονές και τελικά κόβει το νήμα της ζωής πρόωρα.
Όσο οι πολιτικές ηγεσίες επενδύουν στη ρητορική του μίσους, τόσο θα βλέπουμε αυτά τα βιολογικά αποτελέσματα. Και όσο κλείνουμε τα μάτια, γινόμαστε συνεργοί σε αυτή τη διάβρωση. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η υγεία δεν είναι μόνο θέμα γυμναστικής και διατροφής. Είναι θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης.
