Στο Αφγανιστάν μια εγκυμοσύνη είναι θανάσιμος κίνδυνος για εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες
- 15 ΜΑΙ 2026
Η μητρική θνησιμότητα παραμένει ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας. Αλλά είναι μερικές περιοχές του κόσμου όπου ο αριθμός των γυναικών που πεθαίνουν κάθε χρόνο από επιπλοκές εγκυμοσύνης και τοκετού μοιάζει πραγματικά τρομακτικός. Το Αφγανιστάν είναι μία από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά μητρικής θνησιμότητας του κόσμου. Εκεί εκτιμάται ότι μία γυναίκα πεθαίνει κάθε ώρα από επιπλοκές που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη. Και παρόλο που επίσημα στοιχεία δεν υπάρχουν εκτιμάται ότι τα ποσοστά μητρικής θνησιμότητας όλο και ανεβαίνουν τα τελευταία σχεδόν 5 χρόνια που οι Ταλιμπάν βρίσκονται στην εξουσία.
Οι Ταλιμπάν επέβαλαν (ανεπίσημα) απαγόρευση της αντισύλληψης το 2023 κι από τότε το σύστημα υγείας που αφορά την αναπαραγωγή στο Αφγανιστάν βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, όπως γράφει η βρετανική Guardian. Αυτή η ανεπίσημη απαγόρευση παίρνει πρακτικά αυτή τη μορφή: Από τις αρχές του 2023 οι γιατροί και οι μαίες δεν παραλαμβάνουν έγκαιρα αντισυλληπτικά, παραλαμβάνουν λιγότερα αντισυλληπτικά απ’ όσα έχουν ανάγκη ή και καθόλου. Το αποτέλεσμα είναι εγκυμοσύνες που δεν μπορούν να αποφευχθούν και αποβολές για τις οποίες δεν μπορούν να πάρουν ιατρική βοήθεια. Στο Αφγανιστάν οι γυναίκες υποφέρουν σε επίπεδα που ούτε μπορείς να φανταστείς.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας για τις γυναίκες διαταράσσεται συνεχώς από το 2021 που οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν. Η άνοδός τους στην εξουσία έφερε σταδιακά περιορισμούς στην εκπαίδευση των γυναικών, φυσικά και η ιατρική έγινε απαγορευμένη σπουδή, αλλά και στη συμμετοχή των γυναικών στο υγειονομικό εργατικό δυναμικό γεγονός που οδηγεί τις εκπαιδευόμενες μαίες και γυναίκες επαγγελματίες υγείας να γίνονται «είδος προς εξαφάνιση».
Σύμφωνα με στατιστικά που επικαλείται το UN Women η απαγόρευση της εκπαίδευσης για κορίτσια και γυναίκες μετά το δημοτικό σχολείο εκτιμάται ότι συνδέεται με αύξηση του κινδύνου μητρικής θνησιμότητας κατά τουλάχιστον 50%. «Αυτή η εκτίμηση δεν λαμβάνει υπόψη τον αντίκτυπο που έχει η απαγόρευση της εκπαίδευσης στη μείωση της εισόδου νέων γυναικών επαγγελματιών υγείας στο σύστημα, ούτε τις αρνητικές συνέπειες που αυτό θα έχει, σε συνδυασμό με τον διαχωρισμό των φύλων, στον περιορισμό της πρόσβασης των γυναικών σε γυναίκες γιατρούς και, γενικότερα, σε υπηρεσίες υγείας», αναφέρει σχετική έκθεση.
Τι είναι η μητρική θνησιμότητα;
Έτσι ορίζεται ο θάνατος μιας γυναίκας λόγω επιπλοκών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού, ή μέσα σε 6 εβδομάδες από το τέλος της εγκυμοσύνης της, από οποιαδήποτε αιτία που σχετίζεται ή επιδεινώνεται από την εγκυμοσύνη ή τη διαχείρισή της, σύμφωνα με τον ΠΟΥ. Οι σημαντικότερες αιτίες της μητρικής θνησιμότητας είναι η σοβαρή αιμορραγία, οι λοιμώξεις, η προεκλαμψία και εκλαμψία, οι επιπλοκές στον τοκετό και οι μη ασφαλείς αμβλώσεις.
Σύμφωνα με την Αναπληρώτρια Εκπρόσωπο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στο Αφγανιστάν, Makta Sharma σήμερα καταγράφονται 620 μητρικοί θάνατοι ανά 100.000 γεννήσεις. Αν αυτό είναι σωστό, πρόκειται για πολύ υψηλότερο ποσοστό από τους 521 θανάτους ανά 100.000 του 2023.
Τι σχέση έχει ο Trump με την αύξηση της μητρικής θνησιμότητας στο Αφγανιστάν;
Για δεκαετίες οι ΗΠΑ ήταν ο μεγαλύτερος πάροχος οικονομικής βοήθειας του Αφγανιστάν. Το 2024 το 43% της ενίσχυσης που δεχόταν η χώρα προερχόταν από τις ΗΠΑ.
Μέσα στο 2025 η κυβέρνηση των ΗΠΑ αποφάσισε να διακόψει σχεδόν ολοκληρωτικά την παροχή οικονομικής βοήθειας στο Αφγανιστάν. Η Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών για Διεθνής Ανάπτυξη (USAID) διαλύθηκε λίγο μετά από αυτό. Στην άλλη άκρη του κόσμου, στο Αφγανιστάν αυτό σήμαινε ότι τα posters της USAID που παρείχαν ζωτικής σημασίας πληροφορίες σε εγκύους και νέες μητέρες εξαφανίστηκαν αλλά αυτό το κακό ήταν μικρό. Κυρίως σήμαινε ότι περισσότερες από 400 ιατρικές εγκαταστάσεις στο Αφγανιστάν έκλεισαν οριστικά.
Η κυβέρνηση Trump ισχυρίστηκε ότι αποσύρει τη βοήθεια δηλώνοντας ότι υπήρχαν «αξιόπιστες και μακροχρόνιες ανησυχίες ότι η χρηματοδότηση ωφελούσε τρομοκρατικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των Ταλιμπάν» κάνοντας λόγο για υπεξαίρεση τουλάχιστον 11 εκατομμυρίων δολαρίων. Εκείνοι αρνήθηκαν τις κατηγορίες σημειώνοντας ότι τα χρήματα από την οικονομική ενίσχυση περνούν κατευθείαν για διαχείριση στα Ηνωμένα Έθνη. Όπως κι αν είναι η αλήθεια, αυτές που τελικά επηρεάστηκαν περισσότερο είναι οι γυναίκες που βρίσκονται έτσι κι αλλιώς σε δυσχερή θέση στο Αφγανιστάν.
Η έγκαιρη περιγεννητική φροντίδα, ο τοκετός σε ασφαλείς συνθήκες, η σωστή περίθαλψη των επίτοκων γίνεται άπιαστο όνειρο για τις γυναίκες στις αγροτικές και δυσπρόσιτες περιοχές του Αφγανιστάν και οι ιατρικές εγκαταστάσεις που κλείνουν η μία μετά την άλλη δεν βελτιώνουν την εικόνα.
Το κλείσιμο των υγειονομικών δομών αυτών όπως αναφέρθηκε από το UN News τον Φεβρουάριο του 2025, «πιθανότατα θα οδηγήσει σε 1.200 επιπλέον μητρικούς θανάτους και 109.000 επιπλέον ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες» μεταξύ 2025 και 2028.
Υπάρχει πιθανότητα βελτίωσης;
Το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό (UNFPA) δήλωσε με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μαιών στις 5 Μαΐου 2026 ότι η επένδυση σε ένα εκατομμύριο επιπλέον μαίες παγκοσμίως είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την πρόληψη των θανάτων μητέρων και νεογνών. Σίγουρα όμως σε μία χώρα που απαγορεύει στις γυναίκες να εκπαιδεύονται και να εργάζονται οι μαίες δεν θα πληθύνουν από μόνες τους.
Η πρόσβαση σε ιατρικές εγκαταστάσεις από την άλλη αποδεικνύεται περισσότερο από ποτέ θέμα ζωής και θανάτου στο Αφγανιστάν. Κι είναι κινήσεις όπως αυτές της κυβέρνησης Trump που αναδεικνύουν το μερίδιο ευθύνης της Δύσης. Δεν είναι αμελητέο.
