Kazuyo Sejima: Η αρχιτεκτόνισσα που αξίζει να γνωρίζεις αποθεώνει την απλότητα

Για να καταλάβεις τι εννοώ, τo 2010 όταν η Kazuyo Sejima παρέλαβε το Pritzker Prize μαζί με τον συνεργάτη της, Ryue Nishizaea, έγινε μόλις η 2η γυναίκα που είχε βραβευτεί στην ιστορία του θεσμού (το βραβείο απονέμεται από το 1979). Είχε προηγηθεί μόνο η Zaza Hadid. Μέχρι σήμερα έχουν βραβευτεί μόλις 5 γυναίκες. Κι αυτό είναι μάλλον ό,τι χρειάζεται να ξέρεις για το αν η αρχιτεκτονική παραμένει ανδροκρατούμενο πεδίο ή όχι. Η Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής 2026 -ξεκάθαρα την εποχή της στεγαστικής κρίσης- έχει ως σύνθημα τη φράση: «Η κατοικία είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Ας τη χτίσουμε». Η διάσημη αρχιτεκτόνισσα που φωτίζουμε εδώ, η Kazuyo Sejima ανακάλυψε τη μοίρα της, κοιτώντας τη φωτογραφία ενός σπιτιού. Και στη μέχρι τώρα πορεία της αφιερώθηκε στον χώρο που είναι προορισμένος για τον ζεις. Αισθητικά μοναδικός χώρος, αλλά κατοικήσιμος.

Για την Kazuyo Sejima κανένα κτίριο που σχεδιάζει δεν ολοκληρώνεται μέχρι που ο κάθε ένοικός του έχει προσθέσει τα δικά του στοιχεία σε αυτόν μέσα από τη ζωή και τη δράση του. Πιστεύει ότι τα κτίρια ολοκληρώνονται μόνο μέσα στην κοινότητα και στη συλλογική χρήση τους, ολοκληρώνονται όταν το «μαζί» μπει στην εξίσωση.

Την Kazuyo Sejima τη νοιάζουν τα πάντα: Οι άνθρωποι, το φως, το περιβάλλον γύρω από το κτήριο, τα υλικά, η λειτουργικότητα. Και ακόμα και τα πιο εντυπωσιακά της κτίρια είναι τελικά λιτά. Η αρχιτεκτόνισσα έχει τον δικό της τρόπο να αναδεικνύει την απλότητα σε έργο τέχνης. Κι αυτή είναι η ζωή και τα έργα της.

Η μικρή Kazuyo Sejima βρήκε την κλίση της με μία φωτογραφία

«Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι τα σπίτια μπορούσαν να είναι έτσι», είχε πει η Kazuyo Sejima για τη στιγμή που στα παιδικά της χρόνια κοίταξε σε ένα περιοδικό τη φωτογραφία της κατοικίας Sky House του αρχιτέκτονα Kikutake Kiyonori. Γεννημένη στις 29 Οκτωβρίου 1956 στην πόλη Μίτο της επαρχίας Ιμπαράκι στην Ιαπωνία, η Kazuyo Sejima δεν είχε εκτεθεί σε ανάλογα ερεθίσματα μεγαλώνοντας. Ο πατέρας της ήταν μηχανικός και η μητέρα της νοικοκυρά με υψηλή μόρφωση.

Σε μία εποχή που η πληροφορία δεν ήταν σίγουρα καθόλου εύκολα προσβάσιμη, όπως είναι σήμερα, ήταν η συνδρομή της μητέρας της σε ένα περιοδικό που άλλαξε τον κόσμο της με αυτή τη φωτογραφία. Η απόφαση είχε παρθεί. Η Kazuyo θα γινόταν αρχιτεκτόνισσα.

Από το Πανεπιστήμιο Γυναικών Ιαπωνίας στην πρώτη δική της αρχιτεκτονική εταιρεία

Το 1979 βρέθηκε να σπουδάζει αρχιτεκτονική στο Μουσείο Γυναικών της Ιαπωνίας. Εκεί έκανε το bachelor και το master της στην αρχιτεκτονική και από το 1981 ξεκίνησε να αφιερώνεται στο δικό της όραμα. Ξεκίνησε να δουλεύει στο γραφείο του Toyo Ito, ο οποίος είναι ανάμεσα στις σημαντικές επιρροές στο έργο της, όπως και ο αρχιτέκτονας . Μέχρι το 1987 εργαζόταν εκεί κι έπειτα αποφάσισε να ανοίξει το δικό της γραφείο για να μεταφέρει σε κτίρια την αγάπη της για την απλότητα, τον μοντερνισμό, τον μινιμαλισμό, τη διαφάνεια, τον δημόσιο χώρο που συναντά την ιδιωτικότητα.

«Η αρχιτεκτονική θα μπορούσε να είναι ένα προσωρινό φαινόμενο που εμφανίζεται στη συνείδηση και στις εικόνες εκείνου που δρα, καθώς οι δράσεις κινούνται μέσα στον τόπο», έχει δηλώσει η ίδια για τη φιλοσοφία της στον σχεδιασμό των κτηρίων.

Η εποχή της SANAA

Το 1995, ίδρυσε μαζί με τον Ryue Nishizawa το αρχιτεκτονικό γραφείο SANAA (Sejima and Nishizawa and Associates). Εκεί ήταν που η δουλειά της απογειώθηκε. Οι δυο τους μοιράζονταν κοινές αξίες. Ήθελαν κάθε τους έργο να αντανακλά τα χαρακτηριστικά της τοποθεσίας στην οποία βρίσκεται. Μαζί μοιράστηκαν και το Pritzker Prize, ενώ η εταιρεία τους θεωρείται ότι συνέβαλε καταλυτικά στη διαμόρφωση της ιαπωνικής αρχιτεκτονικής του 21ου αιώνα.

Τα πιο διάσημα projects της

Το όραμα της Kazuyo Sejima είναι φανερό ήδη από το πρώτο της project, το χτισμένο το 1987, Platform House. Το κτίριο σε ένα προάστιο της Ιαπωνίας είχε έμπνευση δυτικά σχέδια τα οποία η Sejima έμπλεκε με παραδοσιακές ιαπωνικές αρχές και ευρωπαϊκά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Η Sejima με λίγα λόγια ήθελε να φτιάξει κάτι βασισμένο σε ένα πλατωνικό ιδεώδες της αρχιτεκτονικής, έναν χώρο που θα άλλαζε ανάλογα με τις πράξεις και τον τρόπο ζωής των κατοίκων του.

Σε ολόκληρη την κατοικία, η Sejima πειραματίστηκε με μεγάλους, ανοιχτούς χώρους, τοποθετώντας τον κεντρικό χώρο διαβίωσης του κτιρίου μισό επίπεδο χαμηλότερα από την κουζίνα και μισό επίπεδο ψηλότερα από τον χώρο ύπνου που βρίσκεται από κάτω. Παράλληλα, υιοθέτησε τη χαρακτηριστική χρήση φωτεινών υλικών που συναντάται στο έργο της, αξιοποιώντας παράθυρα από το δάπεδο έως την οροφή για να λούσει με φως τους εσωτερικούς χώρους. Η καμπύλη, σαν κύμα στέγη, υπογράμμιζε την κίνηση και την ανθρώπινη αλληλεπίδραση που ήταν στο επίκεντρο του έργου.

Το 2006 το Zollverein School of Management and Design παραδόθηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο SANA στην πόλη Έσεν της Γερμανίας. Ήταν το πρώτο τους έργο εκτός της Ιαπωνίας και αρκετά χαρακτηριστικό της δουλειάς τους.

Το 2007 μαζί με τον Nishizawa, σχεδίασε το Νέο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Νέα Υόρκη. Απέξω το κτίριο αποτελείται από 4 λευκούς κύβους τον ένα πάνω στον άλλο. Η δυναμικότητα της σύγχρονης τέχνης δεν είχε αποδοθεί ποτέ με μεγαλύτερη ευστοχία και απλότητα.

Tο 2022 έφτασαν μέχρι την Αυστραλία για να μετατρέψουν μία γκαλερί 151 ετών σε μουσείο σύγχρονης τέχνης. Το κτίριο στο Σίδνεϊ μεταμορφώθηκε πραγματικά, ενώ η Πινακοθήκη του συγκροτήματος διατηρεί την πρόσοψή της σε νεοκλασικό ύφος του 19ου αιώνα.

Το Μουσείο Sumida Hokusai στο Τόκιο είναι ένα ακόμα σημαντικό δείγμα της δουλειάς της, επίσης. Ένα κτίριο που μπλέκεται με το αστικό τοπίο γύρω του, πράγμα που το κάνει πιο εύκολα προσβάσιμο στους επισκέπτες του. Τα στοιχεία που αποτελούν σήμα κατατεθέν της δουλειάς της είναι κι εδώ εμφανή. Τα πάνελ αλουμινίου που καλύπτουν την πρόσοψη, οι καμπύλες και τα κενά που δημιουργούνται σε κάθε πλευρά του κτιρίου. Το «μπροστά» και το «πίσω» εξαλείφονται και κάθε περιοχή του κτιρίου συνδέεται με εξωτερικά μονοπάτια.

Η «διάδοχος» της Zaza Hadid;

Το 2015 η Kazuyo Sejima έγινε η επόμενη αρχιτεκτόνισσα που βρέθηκε επικεφαλής του studio αρχιτεκτονικού σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Εφαρμοσμένων Τεχνών της Βιέννης. Προκάτοχός της ήταν η Zaza Hadid.

Η ίδια ήταν που είχε προηγηθεί ως μόνη γυναίκα κάτοχος του σημαντικού αρχιτεκτονικού βραβείου Pritzker πριν από την Kazuyo. Ανάμεσα στα υπόλοιπα βραβεία της αρχιτεκτόνισσας από την Ιαπωνία βρίσκονται τα:

• Young Architect of the Year, Japan Institute of Architects, 1992
• Prize of Architectural Institute of Japan, 1998, 2006
• International Fellowship of the Royal Institute of British Architects, 2007

H Kazuyo Sejima αναζητά το μεγαλείο της απλότητας

Κι όχι μόνο μέσα από τη δουλειά της. Η ίδια περιγράφει τον εαυτό της ως απλό άνθρωπο, που αγαπά τα φυτά του και απολαμβάνει να σκαλίζει τον μικρό της κήπο με τις λεμονιές, τις μηλιές, τα μούρα και τις κινέζικες πορτοκαλιές που έχει φυτέψει. Αγαπά επίσης τη μόδα, αλλά όχι τόσο να τη φοράει. Όπως έχει πει υπάρχουν φορές που αγοράζει σύνολα μόνο για να τιμήσει τον σχεδιασμό και την αισθητική τους, αντί να τα φορέσει. Η ίδια άλλωστε δεν είναι μινιμαλίστρια μόνο στον σχεδιασμό των κτιρίων της αλλά και στον τρόπο που παρουσιάζεται.

Το “less is more” μάλλον αντανακλά και τη φιλοσοφία της για όσα μοιράζεται για τη ζωή της. Η αρχιτεκτόνισσα προστατεύει την ιδιωτική της ζωή κι έχει δηλώσει ότι η αφοσίωσή της στη δουλειά και την τέχνη της την έχει οδηγήσει να θεωρεί τα μέλη του αρχιτεκτονικού της γραφείου οικογένειά της.