Η Ευρώπη ζητά ενιαίο ορισμό του βιασμού με βάση την απουσία συναίνεσης. «Μόνο το ναι σημαίνει ναι»

«Μόνο το ναι σημαίνει ναι» από άκρη σε άκρη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ο στόχος αυτού του ψηφίσματος που ενέκρινε το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. «Η σιωπή, η έλλειψη αντίστασης, η απουσία “όχι”, η προηγούμενη συναίνεση, η παρελθοντική σεξουαλική συμπεριφορά ή οποιαδήποτε τρέχουσα ή προηγούμενη σχέση δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως συναίνεση», ανέφερε το Κοινοβούλιο σε δήλωση του μετά την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας.

Οι ευρωβουλευτές καλούν τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να στηρίζονται σε ορισμούς του βιασμού με βάση τη χρήση βίας ή τον εξαναγκασμό να εναρμονίσουν τη νομοθεσία τους με τα διεθνή πρότυπα (συμπεριλαμβανόμενης της επικυρωμένης από το 2023 Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης). «Το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει ότι η σιωπή, η έλλειψη αντίστασης, η απουσία ρητής άρνησης, η προηγούμενη συναίνεση, η προγενέστερη σεξουαλική συμπεριφορά ή οποιαδήποτε υφιστάμενη ή προηγούμενη σχέση δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως συναίνεση», αναφέρει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η εισηγήτρια της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών Evin Incir (Σοσιαλιστές, Σουηδία) δήλωσε: «Είναι τόσο ηθικά όσο και νομικά απαράδεκτο το γεγονός ότι οι γυναίκες δεν προστατεύονται σε ολόκληρη την ΕΕ από νόμους με την αρχή ‘μόνο το ναι σημαίνει ναι’. Εδώ και χρόνια ζητάμε έναν κοινό ευρωπαϊκό ορισμό του βιασμού και, παρότι το Συμβούλιο απέτρεψε την υιοθέτησή του στο πλαίσιο της οδηγίας για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών, ολοένα και περισσότερες κυβερνήσεις αναγνωρίζουν την ανάγκη μίας τέτοιας προσέγγισης — από το 2023, η Γαλλία, η Φινλανδία, το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία έχουν θεσπίσει σχετική νομοθεσία. Η συγκυρία είναι με το μέρος μας: ήρθε η ώρα να θεσπίσουμε έναν κοινό ευρωπαϊκό ορισμό του βιασμού με βάση την απουσία ελεύθερης και ανακλητής συναίνεσης».

Η εισηγήτρια της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών Joanna Scheuring-Wielgus (Σοσιαλιστές, Πολωνία) δήλωσε: «Μία στις 3 γυναίκες στην ΕΕ έχει υποστεί έμφυλη βία. Μία στις 20, έχει υπάρξει θύμα βιασμού. Χάρη στο θάρρος γυναικών όπως η Gisèle Pelicot, οι φωνές που ζητούν δράση, πυκνώνουν. Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι στις κοινωνίες μας υπάρχουν αμέτρητα θύματα, πολλά από τα οποία δεν θα βρουν ποτέ δικαίωση. Το Κοινοβούλιο υψώνει την φωνή του υπέρ της δικαιοσύνης, καλώντας την Επιτροπή να προτείνει νομοθεσία, ώστε να μπορέσουμε να βελτιώσουμε ουσιαστικά την κατάσταση που βιώνουν οι γυναίκες και να υπερβούμε παρωχημένους νόμους προκειμένου να διασφαλίσουμε το ίδιο επίπεδο προστασίας σε ολόκληρη την Ε.Ε.».

Η υπόθεση της Gisele Pelicot όπως ανέφερε η Joanna Scheuring-Wielgus έπαιξε τον ρόλο της στην ανάδειξη αδυναμιών του ορισμού του βιασμού, προτρέποντας τη γαλλική κυβέρνηση να εντάξει τη συναίνεση στους νόμους της για τις σεξουαλικές επιθέσεις.

Τη δική της παρέμβαση έκανε στην Ολομέλεια και η Ελληνίδα ευρωβουλευτής Ελεονώρα Μελέτη, συντονίστρια του ΕΛΚ στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των φύλων, καλώντας σε αλλαγή της οπτικής με την οποία αντιμετωπίζονται τέτοιες υποθέσεις. Και η ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Π.Σ., Έλενα Κουντουρά έκανε τη δική της παρέμβαση στην Ολομέλεια και στήριξε τη δημιουργία άμεσης νομοθετικής πρότασης από την Κομισιόν που θα ορίζει τον βιασμό με βάση την απουσία συναίνεσης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα κενά προστασίας στα θύματα βιασμού σε όλη την Ε.Ε.

Η έλλειψη συναίνεσης αποτελεί ήδη καθοριστικό στοιχείο στον ορισμό του βιασμού ή της σεξουαλικής επίθεσης σε 17 κράτη μέλη της Ε.Ε., ωστόσο υπάρχουν και χώρες που ακόμα και τώρα υποχρεώνουν τα θύματα να αποδείξουν τη χρήση βίας και απειλών.

Όπως αναφέρει το Euronews ως προς τη νομική διαδικασία, η ευθύνη περνά -πλέον- στην Κομισιόν, η οποία θα πρέπει να προτείνει τη σχετική νομοθεσία. Στη συνέχεια, αυτή θα πρέπει να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη της ΕΕ, διαδικασία που θεωρείται πολιτικά δύσκολη.

Στην Ελλάδα το άρθρο 336 του Ποινικού Κώδικα, άλλαξε περιλαμβάνοντας τη συναίνεση το 2019, γεγονός που αποτέλεσε νίκη του γυναικείου κινήματος. Ο ορισμός του βιασμού με βάση την απουσία συναίνεσης, είναι σύμφωνος με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και αποτυπώνει ουσιαστικά το γεγονός ότι το έγκλημα του βιασμού είναι έγκλημα και απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα της σεξουαλικής αυτονομίας και της αυτοδιάθεσης. Ωστόσο σε χώρες όπως η Ιταλία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία, οι ορισμοί του βιασμού παραμένουν ασαφείς και βασισμένοι στη χρήση βίας. Αυτό χωρίς αμφιβολία δημιουργεί αυξημένο βάρος απόδειξης στα θύματα και κάνει την παγίδα της δευτερογενούς θυματοποίησης μεγαλύτερη.

Επιπλέον το ψήφισμα ζητά την καθιέρωση τακτικής και εξειδικευμένης υποχρεωτικής κατάρτισης για επαγγελματίες που είναι πιθανό να έρθουν σε επαφή με θύματα βιασμού, μεταξύ των οποίων και αστυνομικοί, δικαστές, εισαγγελείς, δικηγόροι, επαγγελματίες υγείας και εργαζόμενοι στην πρώτη γραμμή.

Όταν ο βιασμός επηρεάζει περίπου το 5% των γυναικών στην Ε.Ε. άνω των 15 ετών (σύμφωνα με τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αναφέρει το Euronews) η συζήτηση για τον βιασμό είναι σημαντική. Η πρωτοβουλία για μία ενιαία νομοθεσία που εξασφαλίζει ουσιαστική δυνατότητα προσφυγής στη δικαιοσύνη είναι κορυφαίας σημασίας.

Όπως επίσης και η ανάγκη η νομοθεσία των κρατών μελών της Ε.Ε. να έχει πλέον μία θυματοκεντρική προσέγγιση. Μήπως και γίνει πράξη τελικά η προστασία από τη δευτερογενή θυματοποίησή τους σε αίθουσες δικαστηρίων.