Πώς να απαντήσεις σε παθητικά-επιθετικά σχόλια χωρίς να χάσεις την ψυχραιμία σου

Η αμηχανία σε αυτές τις περιπτώσεις είναι τεράστια. Από τη μία, οι λέξεις που επιλέγει ο άλλος αφήνουν περιθώριο για μια «αθώα» ερμηνεία. Από την άλλη, ο τόνος της φωνής και το ύφος δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για την κρυμμένη ειρωνεία ή την ενόχληση. Τι κάνεις λοιπόν εκείνη τη στιγμή; Απαντάς σε αυτό που ειπώθηκε, σε αυτό που κατάλαβες ότι εννοούσε, ή ενδίδεις στην παρόρμηση να απαντήσεις με την ίδια πληρωμένη ειρωνεία; Ειδικοί στην ψυχολογία και τη διαχείριση εργασιακών συγκρούσεων, εξηγούν γιατί οι άνθρωποι καταφεύγουν στην παθητική επιθετικότητα και δίνουν τις καλύτερες στρατηγικές για να απαντήσεις σε παθητικά-επιθετικά σχόλια χωρίς να χάσεις την ψυχραιμία σου. 

Γιατί κάποιοι/ες επιλέγουν την παθητική επιθετικότητα;

Πολύ συχνά, το να αφήνεις υπονοούμενα φαντάζει πολύ πιο «ασφαλές» από το να πεις αυτό που νιώθεις ανοιχτά. Το να παραδεχτείς ότι πληγώθηκες απαιτεί μια ευάλωτη στάση, την οποία ένα σαρκαστικό σχόλιο αποφεύγει τεχνηέντως.

«Μερικοί άνθρωποι απλά δεν έχουν μάθει ή δεν νιώθουν άνετα να πουν “Πληγώθηκα” ή “Μου χάλασες τη διάθεση”», εξηγεί η ψυχολόγος Melissa Gluck. Αν κάποιος μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου κανείς δεν μιλούσε ευθέως, αυτή η έμμεση επικοινωνία του φαίνεται απόλυτα φυσιολογική.

Στις προσωπικές και συναισθηματικές σχέσεις, τα πράγματα είναι ακόμα πιο σύνθετα. Έρευνες του καθηγητή ψυχολογίας Levi R. Baker δείχνουν ότι οι σύντροφοι εκφράζουν συχνά τη δυσαρέσκειά τους έμμεσα επειδή τεστάρουν τον άλλον. Στέλνουν ένα σήμα του τύπου «Είμαι ενοχλημένος μαζί σου» και περιμένουν να δουν αν θα το παρατηρήσεις και αν θα νοιαστείς να μάθεις τι συμβαίνει. Στο βάθος, το ερώτημα που τους βασανίζει είναι: «Με υπολογίζεις; Με αγαπάς;»

Όσο κι αν κατανοείς τις ρίζες αυτής της συμπεριφοράς, αυτό δεν κάνει το σχόλιο λιγότερο ενοχλητικό.

.

Πώς να απαντήσεις σε παθητικά-επιθετικά σχόλια χωρίς να χάσεις την ψυχραιμία σου

Η Laurie Weingart, καθηγήτρια οργανωσιακής συμπεριφοράς, προτείνει μια απλή χρυσή τομή: Κάνε την απάντησή σου πιο άμεση, αλλά λιγότερο έντονη συναισθηματικά από το σχόλιο που μόλις άκουσες.

1. Δώσε στον άλλον την ευκαιρία να μιλήσει καθαρά

Αν ακούσεις κάτι όπως «Πρέπει να είναι ωραία να έχεις τόση άνεση χρόνου», μην μπεις στην παγίδα να δικαιολογηθείς. Μπορείς να απαντήσεις ήρεμα:

• «Δεν είμαι σίγουρος/η για το πώς το εννοείς αυτό. Μπορείς να το διατυπώσεις διαφορετικά;»
• «Νιώθω ότι θέλεις να μου πεις κάτι πιο άμεσα. Ισχύει;»

Η ερώτηση αυτή πρέπει να λειτουργεί ως πρόσκληση και όχι ως κατηγορία. Απόφυγε τη φράση «Γιατί είσαι τόσο παθητικά-επιθετικός/ή;». Το μόνο που θα πετύχεις είναι να τσακωθείτε για τον τόνο της φωνής και όχι για την ουσία του προβλήματος.

2. Αν πρόκειται για δικό σου άνθρωπο, δείξε κατανόηση

Όταν πρόκειται για τον σύντροφο ή έναν κοντινό σου φίλο, προτίμησε μια ήπια προσέγγιση: «Νιώθω ότι κάτι δεν πάει καλά μεταξύ μας. Θέλεις να το συζητήσουμε;».

Αν σου απαντήσουν ότι «όλα είναι μια χαρά», δέξου το προς το παρόν. Δεν είναι δική σου δουλειά να γίνεις ο ντετέκτιβ των συναισθημάτων των άλλων.

3. Στη δουλειά, πόνταρε στην απόλυτη σαφήνεια

Στον εργασιακό χώρο, οι συζητήσεις για «συναισθήματα» σπάνια βοηθούν. Αν ο προϊστάμενός σου σε ρωτήσει ειρωνικά «Φεύγεις» την ώρα που σχολάς, ρώτησε απλά:

• «Υπάρχει κάτι άλλο που χρειάζεται να ολοκληρώσω πριν φύγω;»

Αν το σχόλιο έρχεται από συναδέλφους, μια σύντομη και τυπική απάντηση αρκεί:

«Ναι, η εργάσιμη ημέρα τελείωσε. Καλό σαββατοκύριακο!»

Και μην ξεχνάς: μερικές φορές η καλύτερη απάντηση είναι η καμία απάντηση. Αν ένας φίλος κάνει ένα μεμονωμένο, ατυχές σχόλιο σε μια κακή του μέρα, άσ’ το να πέσει κάτω.

Τι κάνεις όταν η παθητική επιθετικότητα επαναλαμβάνεται σαν συμπεριφορά;

Όταν η παθητική επιθετικότητα γίνεται μοτίβο, χρειάζεται να θέσεις ξεκάθαρα όρια.

Σε φίλους: Ονόμασε αυτό που βλέπεις και εξήγησε πώς σε κάνει να νιώθεις:

• «Δεν είναι η πρώτη φορά που κάνεις αυτό το σχόλιο. Αρχίζει να με στεναχωρεί και θα ήθελα να μου πεις αν σε προβληματίζει κάτι».

Στην οικογένεια: Αν πεις στη μητέρα σου ότι σε ενόχλησε η κριτική της μπροστά σε συγγενείς κι εκείνη απαντήσει δραματικά «Ε, ναι, είμαι κακή μάνα», μην τσιμπήσεις. Επανάφερε τη συζήτηση στην ουσία:

• «Δεν είπα αυτό. Προσπαθώ να σου πω πώς ένιωσα και με πληγώνει όταν βάζεις αυτές τις λέξεις στο στόμα μου».

Όταν ισχυρίζονται ότι «πλάκα έκαναν»: Διαχώρισε την πρόθεση από το αποτέλεσμα:

• «Μπορεί να μην είχες πρόθεση να με πληγώσεις, αλλά έτσι ακούστηκε σε μένα.»

Τι να θυμάσαι

Η παθητική επιθετικότητα κρύβει φόβο για ανοιχτή αντιπαράθεση ή ανάγκη για επιβεβαίωση.

• Απάντησε άμεσα αλλά με χαμηλή ένταση, ζητώντας από τον άλλον να γινει πιο σαφής.
• Στη δουλειά εστίασε στις επαγγελματικές υποχρεώσεις, όχι στα συναισθήματα.
• Όταν η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, ξεκαθάρισε ότι δεν είσαι διατεθειμένος/η να κάνεις τον «μάντη».
• Για τις περιπτώσεις που το παιχνίδι των υπονοούμενων δεν λέει να σταματήσει, οι ειδικοί συνιστούν αυτή τη φράση: «Είμαι παραπάνω από διατεθειμένος/η να κάνουμε δύσκολες συζητήσεις. Δεν είμαι όμως διατεθειμένος/η να προσπαθώ συνεχώς να μαντέψω τι εννοείς.»