Από τον Μαζωνάκη στην Dolly Parton: Γιατί πονάει τόσο ο θάνατος ενός σταρ που δεν γνώρισες ποτέ;

Ήταν η ίδια αίσθηση σοκ που είχα νιώσει πριν χρόνια με τον αδόκητο χαμό του Mad Clip, ή εκείνη η αδικαιολόγητη αλλά βαριά στεναχώρια όταν έφυγαν από τη ζωή σταρ όπως η Marianne Faithfull και ο David Bowie. Μου θύμισε ακόμα και τα παιδικά μου χρόνια, τότε που ολόκληρη η Ελλάδα βυθίστηκε στο πένθος με τον θάνατο της Αλίκης Βουγιουκλάκη και της Μελίνας Μερκούρη. Αν το έχεις βιώσει κι εσύ, ξέρεις αυτό το περίεργο, αμήχανο συναίσθημα: «Γιατί κλαίω για έναν άνθρωπο που δεν είχα συναντήσει ποτέ από κοντά;» Όσο παράξενο κι αν σου φαίνεται, η επιστήμη έχει ξεκάθαρη απάντηση. Αυτό που νιώθεις είναι 100% πραγματικό και υπάρχει λόγος που ο θάνατος ενός σταρ πονάει τόσο πολύ.

Παρακοινωνικές σχέσεις: Όταν ένας σταρ γίνεται «δικός σου» άνθρωπος

Σύμφωνα με επιστημονικές δημοσιεύσεις στο επιστημονικό περιοδικό Current Opinion in Psychology, αυτό που αναπτύσσουμε με τους δημόσιους χαρακτήρες ονομάζεται παρακοινωνική σχέση (parasocial relationship).

Πρόκειται για έναν συναισθηματικό δεσμό που είναι μονομερής, αλλά απόλυτα αληθινός για το μυαλό σου. Όταν πεθαίνει ένας αγαπημένος σου καλλιτέχνης, βιώνεις παρακοινωνικό πένθος. Όπως εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια και καθηγήτρια στο NYU, Olivia Verhulst:

«Μια σχέση δεν χρειάζεται να είναι αμφίδρομη για να είναι τα συναισθήματα αληθινά. Η απώλεια φέρνει στην επιφάνεια πολλά πράγματα για όλους μας: από το σοκ και την άρνηση, μέχρι την κατά μέτωπο αντιμετώπιση της ίδιας μας της θνητότητας».

Πρόσφατα, ο πλανήτης αποχαιρέτησε σπουδαίες προσωπικότητες όπως η Dolly Parton και η Gloria Steinem. Λίγο πριν από το δικό μας εγχώριο σοκ για τον Γιώργο Μαζωνάκη, είδαμε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως να θρηνούν ανοιχτά.

Τα συναισθήματα αυτά δεν είναι υπερβολή. Είναι η απόδειξη του πώς η τέχνη και η προσωπικότητα κάποιου υφάνθηκαν μέσα στις δικές σου αναμνήσεις.

Τα social media ως «σύγχρονο νεκροταφείο»

Στο ατομικό πένθος υπάρχουν τελετουργικά: μια κηδεία, μνημόσυνα, η φυσική παρουσία συγγενών. Στην απώλεια ενός δημόσιου προσώπου, όμως όταν η φυσική σου παρουσία είναι πεπερασμένη, πού πας για να μοιραστείς τον πόνο σου;

Ψυχοθεραπευτές επισημαίνουν ότι το πένθος μας πλέον μεταφέρεται online. Τα σχόλια κάτω από τις αναρτήσεις, τα βίντεο-αφιερώματα και τα posts στο Instagram, μετατρέπονται σε δημόσια μνημεία.

Όταν οι θαυμαστές της Dolly Parton άναψαν τους φακούς των κινητών τους στη συναυλία του Harry Styles στο Madison Square Garden την ώρα που ακουγόταν το I Will Always Love You, δεν έκαναν απλώς μια κίνηση εντυπωσιασμού. Συμμετείχαν σε αυτό που ο κοινωνιολόγος ο Émilie Durkheim ονόμασε συλλογικό αναβρασμό (collective effervescence). Μια έντονη κατάσταση συναισθηματικής ένωσης που μας κάνει να νιώθουμε λιγότερο μόνοι.

Πώς διαχειρίζεσαι όμως αυτό το συναισθηματικό βάρος

Αν νιώθεις συντριβή για την απώλεια ενός καλλιτέχνη, μην ντρέπεσαι και μην προσπαθείς να καταπιέσεις το συναίσθημά σου. Η ψυχολογία προτείνει μερικά πρακτικά βήματα για να το διαχειριστείς:

• Δημιούργησε ένα δικό σου μικρό τελετουργικό: Βάλε να ακούσεις τα αγαπημένα σου τραγούδια του, δες μια συνέντευξη ή μια ταινία του.
• Γράψε τι σήμαινε για σένα: Γράψε σε ένα χαρτί ποιες στιγμές της δικής σου ζωής ήταν συνδεδεμένες με τη φωνή ή την καλλιτεχνική παρουσία του/της.
• Μοιράσου το: Μίλα με έναν φίλο/η που καταλαβαίνει, ή γράψε τη δική σου σκέψη σε μια κοινότητα θαυμαστών. Το να βλέπεις το πένθος σου να καθρεφτίζεται στους άλλους προσφέρει τεράστια ανακούφιση.
• Θυμήσου ότι δεν υπάρχει «σωστός» τρόπος: Η ιδέα ότι το πένθος περνάει από καθορισμένα, γραμμικά στάδια είναι πλέον ξεπερασμένη. Ζήσε το συναίσθημα χωρίς κριτική.

Γιατί τελικά μας νοιάζει τόσο ο θάνατος ενός σταρ;

Αν με ρωτάς, όταν θρηνούμε για έναν καλλιτέχνη όπως ο Γιώργος Μαζωνάκης, η Μαρινέλα, ο David Bowie ή η Dolly Parton, δεν θρηνούμε μόνο για τον ίδιο τον άνθρωπο που έφυγε. Θρηνούμε για ένα κομμάτι του εαυτού μας.

Θρηνούμε για εκείνα τα εφηβικά ξενύχτια, για τις πρώτες μας ερωτικές απογοητεύσεις, τις καψούρες και τα ντέρτια με τα τραγούδια τους στο τέρμα. Για τις καλοκαιρινές αναμνήσεις, για την αίσθηση ανεμελιάς μιας άλλης εποχής.

Αυτοί οι άνθρωποι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχουν φτιάξει το soundtrack της ζωής μας. Και όταν η μουσική σταματά ξαφνικά, είναι σαν να κλείνει βίαια ένα ολόκληρο κεφάλαιο της δικής μας ιστορίας.

Γι’ αυτό, την επόμενη φορά που θα δακρύσεις για έναν «ξένο» σταρ, μην απολογηθείς σε κανέναν. Άκου το αγαπημένο σου τραγούδι, θυμήσου πού ήσουν όταν το πρωτοάκουσες, και άφησε το συναίσθημα να κάνει τη δουλειά του.