Πώς επηρεάζει ο πατέρας στην επιλογή συντρόφου της κόρης του; 2 ψυχολόγοι απαντούν

Ο πατέρας αποτελεί βασικό πυλώνα της οικογένειας, προσφέροντας ασφάλεια, συναισθηματική στήριξη, πρότυπο συμπεριφοράς και καθοδήγηση. Για την ακρίβεια, αποτελεί το πρώτο ανδρικό πρότυπο στη ζωή των παιδιών του και αυτό από μόνο του αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τις μελλοντικές επιλογές των συντρόφων τους στο μέλλον.

Σίγουρα θα έχεις ακούσει τη φράση «οι γυναίκες ψάχνουν έναν άντρα σαν τον πατέρα τους». Η φράση αυτή δεν αποτελεί ωστόσο μια απλή ιδέα, αλλά στην πραγματικότητα βασίζεται σε βασικές αρχές της ψυχολογίας. Η προσωπική ζωή από μόνη της είναι περίπλοκη, καθώς περιλαμβάνει τη διαχείριση των δικών μας συναισθημάτων, των προσδοκιών των άλλων και των συνεχών αλλαγών της καθημερινότητας.

Με αφορμή όμως τη μέρα, μεγάλο ενδιαφέρον έχει να εξεταστεί με ποιον τρόπο ένας πατέρας μπορεί να επηρεάσει στην επιλογή συντρόφων, και πιο συγκεκριμένα, της κόρης του. Τα «φώτα» τους στο ζήτημα μας δίνουν οι ψυχολόγοι Άννα Βαμβακερού και Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης μέσα από τις παρατηρήσεις και τις επαγγελματικές τους τοποθετήσεις.

Άννα Βαμβακερού: «Είναι αρκετά συχνό το να αναπαράγουμε μοτίβα, χωρίς πολλές φορές να το συνειδητοποιούμε».

– Άννα Βαμβακερού, πόσο αληθινή είναι η άποψη ότι «οι γυναίκες ψάχνουν έναν σύντροφο που μοιάζει στον πατέρα τους;»

Το ποσοστό του κατά πόσο η παραπάνω δήλωση είναι αληθινή, θα λέγαμε πως θα μπορούσε να προσεγγιστεί μόνο εάν γνωρίζαμε τις απαντήσεις του συνόλου των μοναδικών γυναικών που υπάρχουν στον πλανήτη. Υπό την έννοια αυτή ίσως να είναι και αδύνατον να απαντηθεί. Ωστόσο, πρόκειται για ένα ερώτημα που εμφανίζεται συχνά σε καθημερινές συζητήσεις και σε επιστημονικές προσεγγίσεις.

Η σχέση γονέα-παιδιού και εν προκειμένω πατέρα-κόρης, αποτελεί θεμέλιο λίθο στην κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη κάθε ανθρώπου, αποτελώντας ταυτόχρονα το πρώτο πλαίσιο αλληλεπίδρασης. Μέσα σε αυτό το πρώτο πλαίσιο, το παιδί συμμετέχει ενεργά, παρατηρώντας συμπεριφορές, συναισθήματα, επικοινωνίες και ως εκ τούτου αφομοιώνει σχεσιακά μοτίβα. Μαθαίνει πώς να συνυπάρχει, να διεκδικεί, να δέχεται, να αρνείται, να επιλέγει, να διαχειρίζεται την εγγύτητα και την απόσταση, να σχετίζεται και τελικά το πώς μεταφράζονται οι έννοιες της αγάπης, της φροντίδας, των ορίων και της ασφάλειας στην πράξη.

«Η ομοιότητα της σχέσης αυτής αφορά κυρίως την ανάγκη αλληλεπίδρασης με ένα οικείο σχεσιακό μοτίβο».

Επομένως, η σχέση που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα σε μια γυναίκα και την πατρική της φιγούρα ενδέχεται να συνδέεται με τις συντροφικές της επιλογές. Αυτή η σύνδεση, ωστόσο, δεν θα πρέπει να μεταφράζεται γραμμικά ως αναζήτηση ενός κυριολεκτικού αντιγράφου ή κλώνου. Η ομοιότητα αφορά κυρίως την ανάγκη αλληλεπίδρασης με ένα οικείο σχεσιακό μοτίβο. Σε κάθε περίπτωση, η περιγραφόμενη δυναμική δεν αποτελεί νομοτελειακή βεβαιότητα και διαφέρει σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα.

– Μπορεί μια γυναίκα να επιλέγει ασυνείδητα συντρόφους που αναπαράγουν τη σχέση που είχε με τον πατέρα της;

Ο τρόπος που μαθαίνουμε να σχετιζόμαστε κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, τείνει να παγιώνεται ως ένα κυρίαρχο μοτίβο στην ενήλικη ζωή μας. Αυτό το μοτίβο μάς είναι οικείο και γνώριμο, γεγονός που μας παρέχει μια καθησυχαστική αίσθηση προβλεψιμότητας. Επομένως, είναι αρκετά συχνό το να αναπαράγουμε αυτά τα μοτίβα, χωρίς πολλές φορές να το συνειδητοποιούμε.

Η δυσκολία, ωστόσο, εμφανίζεται όταν αυτή η γνώριμη αλληλεπίδραση παύει να μας ικανοποιεί και γίνεται βλαπτική για εμάς. Αν, για παράδειγμα, η πατρική φιγούρα χαρακτηριζόταν από συναισθηματική απόσταση, μια γυναίκα ενδέχεται να έχει εξοικειωθεί με το έμφυλο στερεότυπο «οι άντρες δεν μιλούν για τα συναισθήματα τους» με αποτέλεσμα στην ενήλικη ζωή της να κανονικοποιεί την απουσία συναισθηματικής εγγύτητας στις σχέσεις της.

Στις περιπτώσεις αυτές, είναι εξαιρετικά σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν είμαστε δέσμιοι του παρελθόντος μας και πως μέσω της αυτοπαρατήρησης, του αναστοχασμού και της προσωπικής αναζήτησης μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα εσωτερικευμένα μοτίβα μας και να επιλέγουμε κάθε φορά αυτό που είναι λειτουργικό για εμάς στο παρόν.

– Ποιες συμπεριφορές ενός πατέρα λειτουργούν θετικά για τις μελλοντικές σχέσεις της κόρης και πότε αρνητικά;

Στο ερώτημα αυτό χρειάζεται να απαντήσουμε με προσοχή, καθώς δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε αφενός το υποκειμενικό βίωμα κάθε ατόμου και αφετέρου τη μοναδικότητα της κάθε σχέσης μεταξύ πατέρα-κόρης. Γενικότερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν εξετάζουμε μεμονωμένες, αποκομμένες συμπεριφορές, αλλά το συνολικό σχεσιακό κλίμα και την ποιότητα του δεσμού που αναπτύσσεται μέσα στο οικογενειακό σύστημα.

Στοιχεία που τείνουν να λειτουργούν θετικά, δρώντας ως προστατευτικοί παράγοντες είναι η συναισθηματική διαθεσιμότητα, ο σεβασμός των ορίων και η υποστήριξη της αυτονομίας και της διαφοροποίησης της κόρης. Εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το πώς ο ίδιος ο πατέρας σχετίζεται με τη μητρική φιγούρα, καθώς αυτή η αλληλεπίδραση αποτελεί το πρώτο ζωντανό μοντέλο συντροφικότητας που παρατηρεί το παιδί.

«Σημαντικό ρόλο παίζει και το πώς ο ίδιος ο πατέρας σχετίζεται με τη μητέρα».

Αντίθετα, δυναμικές που τείνουν να δυσκολεύουν τη μετέπειτα σχεσιακή ζωή της γυναίκας είναι η συναισθηματική απουσία, η επικριτικότητα, τα δυσδιάκριτα όρια, η ανεπαρκής επικοινωνία καθώς και η εμπλοκή της κόρης στις συγκρούσεις του γονεϊκού ζευγαριού.

Ωστόσο, επειδή ακριβώς η σχέση είναι μια ζωντανή διαδικασία, ο τρόπος με τον οποίο θα μεταφραστούν αυτές οι εμπειρίες κατά την ενήλικη ζωή δεν είναι προδιαγεγραμμένος, καθώς το υποκειμενικό βίωμα επαναπροσδιορίζεται συνεχώς μέσα από την προσωπική εξέλιξη και τις εμπειρίες της κάθε γυναίκας.

Η Άννα Βαμβακερού είναι Ψυχολόγος και Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια. Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές της σπουδές στο Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Παράλληλα, ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή της στη Συστημική Ψυχοθεραπεία και Συμβουλευτική στο Κέντρο Συστημικής Μελέτης και Θεραπείας Θεσσαλονίκης (Κε.Σ.Με.Θ.).

Επί του παρόντος, είναι Υποψήφια Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Διατηρεί ιδιωτικό γραφείο όπου παρέχει υπηρεσίες ατομικής και ομαδικής ψυχοθεραπείας, ενώ παράλληλα ασχολείται ενεργά με την ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας. Στο πλαίσιο αυτό, συμμετέχει ως εισηγήτρια σε συνέδρια, ημερίδες, ομιλίες και βιωματικά εργαστήρια και δημιουργεί πρωτότυπο ψηφιακό υλικό για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης: «Πρόκειται για μία ημέρα- ευκαιρία για όσους έχουν την ιδιότητα του πατέρα να αναστοχαστούν, να προβληματιστούν και να βελτιωθούν».

– Κωνσταντίνε Κωνσταντινίδη, ποια είναι τα σημάδια που δείχνουν ότι μια γυναίκα κουβαλά άλυτα θέματα από τη σχέση με τον πατέρα της στις ερωτικές της σχέσεις; Μπορεί να αλλάξει αυτό;

Τα άλυτα θέματα που μπορεί να αποδοθούν σε κάποιον γονέα, μπορεί να συντηρούνται και να ενισχύονται από τον/την ερωτικό/ή σύντροφο στην ενήλικη ζωή. Συνεπώς, η απόδοση ευθυνών και ποσοστών στους γονείς βοηθάει περισσότερο στη διαπίστωση και την συνειδητοποίηση.

«Ο φόβος εγκατάλειψης μπορεί να προέρχεται από άλυτα θέματα».

Σημάδια που ενδεχομένως προδίδουν τα άλυτα θέματα μίας γυναίκας που προκύπτουν από τη σχέση με τον πατέρα της θα μπορούσαν να είναι ενδεικτικά: η χαμηλή αυτοεκτίμηση και ο χαμηλός αυτοσεβασμός, σε σημείο που η γυναίκα να θέτει ως προτεραιότητα την ικανοποίηση των αναγκών του συντρόφου εις βάρος της δικής της προσωπικής ανάπτυξης και ψυχικής ηρεμίας. Επίσης, η αγχώδης προσκόλληση σε έναν σύντροφο και ο φόβος εγκατάλειψης μπορεί να προέρχονται από άλυτα θέματα στη σχέση με τον πατέρα.

Σε ό,τι έχει να κάνει με την διαχείριση και επίλυση αυτών των δυσλειτουργικών συμπεριφορών, το πρώτο είναι η προσωπική δουλειά της γυναίκας. Προσωπική δουλειά με την έννοια της εσωτερικής αναζήτησης για να κατανοήσει η οποιαδήποτε γυναίκα τους λόγους- εμπειρίες που την οδηγούν σε συγκεκριμένες συμπεριφορές. Σίγουρα η καλλιέργεια της εμπιστοσύνης στις εσωτερικές της δυνάμεις μπορεί να δράσει κινητοποιητικά απέναντι σε προσωπικές συμπεριφορές που της προκαλούν δυσφορία

Και τέλος, η αγάπη και η κατανόηση προς τον εαυτό της. Συμπεριφορές χρόνων μπορεί να αποβάλλονται ή να τροποποιούνται δύσκολα. Ωστόσο, ενα στραβοπάτημα ή πισωγύρισμα δεν θα πρέπει να μας απογοητεύει και σίγουρα δεν αναιρεί την προσπάθεια που προηγήθηκε. Πέφτουμε για να σηκωθούμε και πάλι.

– Τι θα συμβούλευες έναν πατέρα που μεγαλώνει σήμερα μια κόρη και θέλει να τη βοηθήσει να χτίσει υγιείς σχέσεις στο μέλλον;

Αυτό που θα συμβούλευα έναν πατέρα που έχει κόρη, θα ήταν να αποτελεί ο ίδιος πρότυπο. Η εικόνα ενός πατέρα που αγαπάει την σύντροφο, την υποστηρίζει, την σέβεται, αναφέροντας μόνο μερικά, λειτουργεί ως μία εξαιρετική βάση για να δημιουργηθούν κατάλληλα πρότυπα. Παράλληλα, μία χρήσιμη συμβουλή προς έναν πατέρα θα ήταν να λειτουργεί ως πρότυπο για τα όρια και τον αυτοσεβασμό σε μια σχέση από κοινού με την σύντροφο.

«Αρκετοί άνδρες δυσκολεύονται ακόμα και σήμερα να είναι συναισθηματικοί με τα παιδιά τους».

Φυσικά, όλα αυτά χρειάζονται συζήτηση και επεξήγηση σε ένα παιδί. Ίσως η εικόνα ενός πατέρα που είναι συναισθηματικά απόμακρος να ανήκει στο παρελθόν. Ωστόσο, αρκετοί άνδρες δυσκολεύονται ακόμα και σήμερα να είναι συναισθηματικοί και ανοιχτοί με τα παιδιά τους. Το να νιώθουμε άβολα να συζητήσουμε θέματα σαν κι αυτά με το παιδί μας είναι φυσιολογικό, από την στιγμή που ενδεχομένως δεν το έπραξαν οι γονείς μας με εμάς τους ίδιους.

«Ο πατέρας δεν θα πρέπει να υποτιμά την ικανότητα κατανόησης του παιδιού».

Πάντως, σίγουρα οι άβολες συζητήσεις και η αμηχανία που προκαλούν δεν θα πρέπει να εμποδίζουν τους γονείς. Για να μην αναφέρουμε τον χρόνο που περνάει ένας γονέας με το παιδί, ο οποίος περιορίζεται σημαντικά στις μέρες μας. Και σίγουρα ο πατέρας δεν θα πρέπει να υποτιμά την ικανότητα κατανόησης του παιδιού. Καταληκτικά, βασικά σημεία εστίασης ενός γονέα θα πρέπει να είναι η δημιουργία υγιών προτύπων, η επεξήγηση και η αφιέρωση χρόνου, ώστε να βοηθήσει την κόρη του να χτίσει υγιείς σχέσεις στο μέλλον.

Ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης είναι απόφοιτος του Τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ. Έχει εργαστεί σε φορείς του ιδιωτικού τομέα με αντικείμενο την ψυχική αποκατάσταση και τα Άτομα με αναπηρίες, ενώ αυτό τον καιρό εργάζεται στο Κέντρο Ψυχολογικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης του ΔΠΘ. Παράλληλα, εκπαιδεύεται στην Συστημική Μέθοδο Ψυχοθεραπείας.