Η Maria Cyber έβγαλε τη λεσβιακή ζωή στο φως και έγινε «Ιππότης»

Υπάρχουν πρόσωπα που η ιστορία τους ταυτίζεται με την εξέλιξη μιας ολόκληρης κοινότητας. Η Maria Cyber είναι ένα από αυτά. Από το φεμινιστικό κίνημα της δεκαετίας του ’80 μέχρι το παράσημο του Ιππότη από το Γαλλικό κράτος, η πορεία της είναι ένα διαρκές «κλικ» απέναντι στο σκοτάδι της αορατότητας.

Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα κατά της Ομοφοβίας, της Αμφιφοβίας και της Τρανσφοβίας, μια κουβέντα μαζί της μου φαίνεται κάτι παραπάνω από προφανής επιλογή. Η Maria Cyber μάς καλεί να κοιτάξουμε «με τα μάτια της ψυχής». Εξηγεί γιατί το σώμα που νοσεί είναι ένα πεδίο πολιτικής μάχης, γιατί οι λεσβιακές αφηγήσεις στον κινηματογράφο παραμένουν τραγικά λίγες και στέλνει ένα μήνυμα ελπίδας σε κάθε έφηβο κορίτσι που σήμερα κρύβει τη σεξουαλική του ταυτότητα σε μια γωνιά της επαρχίας.

Η Maria Cyber μιλά όπως λίγοι άνθρωποι εκεί έξω για την επιθυμία, την τέχνη και την εκπαίδευση μιας κοινωνίας που, έστω και με κόπο, επιτέλους αλλάζει. Και αυτό θα το διαπιστώσεις παρακάτω εύκολα.

-Maria Cyber πιστεύεις ότι οι cis άντρες και γυναίκες είναι πιο εξοικειωμένοι/ες με τους gay άνδρες από ό,τι με τις λεσβίες;

Την gay κουλτούρα τη συναντάς πολύ πιο συχνά στην κοινωνία: σε φωτογραφίες, στη μόδα, στον κινηματογράφο, στα εικαστικά, στη λογοτεχνία και σε όλων των ειδών τις κοινωνικές εκφράσεις, ακόμα και στους αρχαίους χρόνους. Οι άντρες πάντα ήταν πιο ορατοί και πιο οικονομικά δυνατοί από την πληθώρα των αδύναμων γυναικών.

Maria Cyber: «Η λεσβιακή αορατότητα, η λεσβιακή κουλτούρα και η αναπαράστασή της δεν έχουν βγει ακόμα στην επιφάνεια και η αποτύπωσή τους είναι πολύ μικρή αναλογικά με αυτή των gay αντρών».

Πέρα από τα στερεότυπα, ακόμα δεν έχουμε ανακαλύψει, παρά ελάχιστα, την ποιότητά της ύπαρξη της λεσβιακής κουλτούρας. Επειδή ζούμε σε μια βαθιά σεξιστική και πατριαρχική κοινωνία, η αναπαράσταση της λεσβιακής εικόνας τη συναντάμε πιο συχνά σε απεικονίσεις προς τέρψη των αντρών.

Σκάβουμε για να ανακαλύψουμε την ιστορία μας, την προσωπογραφία μας και να τη βγάλουμε στο φως. Σκεφτείτε πόσους αιώνες αορατότητας και σκλαβιάς γυναικών, που μέσα τους έκρυβαν πολλές λεσβίες. Ακόμα ανακαλύπτουμε τις φανερές της εκάστοτε εποχής.

Παράλληλα, μια τέτοια κοινωνία, που τιμά πολύ ευλαβικά τον φαλλό και ξεσκίζει το γυναικείο σώμα, τη θηλυκή ψυχή και πυροβολεί το σώμα, δεν μπορεί να αποδεχτεί την ομοφυλοφιλία στους άντρες. Κάποτε, όχι στα πολύ μακρινά χρόνια, η ομοφυλοφιλία των αντρών ήταν ποινικό αδίκημα. Ο πατέρας μου είχε πει: «Καλά που βγήκε η κόρη μου λεσβία και όχι οι γιοι μου πούστηδες».

-Μέσα από το έργο σου, αλλά και τις προσωπικές σου μάχες με τον καρκίνο και τον διαβήτη, μιλάς ανοιχτά για την αναπηρία και την πρόσβαση στην υγεία. Είναι το queer σώμα πεδίο πολιτικής μάχης;

Ορίζεται ως queer σώμα τα διαφυλικά άτομα; Γιατί τα υπόλοιπα σώματα είναι το σύνηθες; Τι είναι το queer σώμα; Ένα σώμα που νοσεί είναι ένα σώμα που νοσεί. Αν εννοούμε την πρόσβαση στην υγεία, αυτό είναι προνόμιο του πλούτου του καθενός. Αν εννοούμε την πρόσβαση στην υγεία των διαφυλικών σωμάτων, εδώ είναι το τεράστιο πρόβλημα. Είμαστε σαν κοινωνία και σε αυτό πολύ πίσω, σαν αντίληψη, σαν αντιμετώπιση και ερευνητικά.

Εδώ ακόμα δεν ξέρουν καλά καλά τη γυναικεία βιοπαθολογία, τον γυναικείο οργασμό, τη γυναικεία υγεία. Οι περισσότερες ιατρικές έρευνες είναι βασισμένες σε άντρες. Π.χ. τα συμπτώματα της καρδιάς διαφέρουν από άντρες σε γυναίκες. Διώχνανε γιατροί τις γυναίκες από τα νοσοκομεία και πέθαιναν στα σπίτια τους, γιατί δεν αναγνώριζαν τα συμπτώματα καρδιάς σε γυναίκες.

Η ιατρική είναι πατριαρχική και σεξιστική. Μόλις το 1993 στις ΗΠΑ ψηφίστηκε ο νόμος που υποχρέωσε την ένταξη γυναικών και μειονοτήτων σε κλινικές έρευνες που χρηματοδοτούνται από το κράτος. Έτσι καταργήθηκε επιτέλους η πολιτική χρόνων αποκλεισμού γυναικών.

Φαντάσου ασχετοσύνη με τα τρανς σώματα.

Maria Cyber: «Οποιοδήποτε σώμα είναι πεδίο πολιτικής και προσωπικής μάχης, ακριβώς όπως βιώνουμε τις κοινωνικές ανισότητες και τις αντιλήψεις της πατριαρχικής κοινωνίας πάνω στο σώμα μας».

Στο τελευταίο Outview Film Festival είχα δανειστεί το παλιό καλό φεμινιστικό σύνθημα: «Το προσωπικό είναι πολιτικό». Το βίωμά μου πάντως είναι ότι ο άνθρωπος που νοσεί είναι πιο ευαίσθητος, πιο συμπονετικός και λιγότερο ρατσιστής.

-Τι είναι αυτό που μόνο η λεσβιακή ματιά μπορεί να προσφέρει στην τέχνη και στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα;

Γαλήνη. Aν εξαιρέσουμε τις πολλές αντιγραφικές συμπεριφορές της αντρικής έκφρασης, βρίσκουμε μια γαλήνη, μια ευαισθησία, μια ηδονική έκφραση με όμορφες κορυφώσεις στις γυναικείες και λεσβιακές τέχνες.

Ξεκινώντας από την ποικιλία αναπαραστάσεων του φαλλού, που σηκώνεται, απαιτεί, λερώνει και όλες οι πράξεις του είναι φανερές στους οφθαλμούς μας, πάμε στο σιωπηλό αιδοίο, που σε αναπαραστάσεις, ακόμα κι αν το θέλει, δεν μπορεί να έχει ορατή επιτελεστικότητα. Είναι εσωστρεφές, σιωπηλό, διακριτικό και, ίσως, αν το αγγίξεις, κάτι μπορείς να καταλάβεις. Στις απεικονιστικές τέχνες, όμως, δεν αντιλαμβάνεσαι τίποτα.

Εξού και στις τσόντες η ηδονή της γυναίκας δείχνεται από τις εκφράσεις του προσώπου της. Ποτέ δεν ρωτάς έναν άντρα αν τελείωσε. Έχει ορατή επιτελεστικότητα ο φαλλός. Σε αντίθεση με τις γυναίκες, που υποβάλλονται συχνά σε αυτές τις ερωτήσεις.

Μια ιστορία που μου έλεγε μια φίλη μου σεξεργάτρια ήταν ότι σπάνια, ελάχιστες φορές, είχε οργασμό με κάποιον πελάτη της και, όταν συνέβαινε αυτό, δεν το έδειχνε· και φυσικά εκείνος δεν το έπαιρνε χαμπάρι. Τον σπασμό που κάνει η κλειτορίδα όταν τελειώνει, πρέπει να είσαι πολύ παρών για να τον ακούσεις στη σιωπή του, πράγμα που εμείς οι λεσβίες γνωρίζουμε πολύ καλά.

Έχει επικρατήσει στην κοινωνία να δίνουμε σημασία σε αυτό που «φωνάζει» και όχι στους ήχους της επιθυμίας, που έχουν μια σχεδόν τελετουργική ακουστική. Θα ηρεμούσε πολύ η κοινωνία αν αφουγκραζόταν τους ήχους της σιωπής.

Μου είπε ένας πολύ σημαντικός Γερμανός καλλιτέχνης: «Στις μέρες μας όλη η τεστοστερόνη βρίσκεται στην εξουσία» εννοώντας Trump, Putin, Netanyahu κ.λπ., και συμφωνώ απόλυτα.

Maria Cyber: «Η γυναικεία και λεσβιακή τέχνη αγαπάει, φροντίζει και απεικονίζει όλα τα σώματα, τις ψυχές και τις ευαισθησίες τους. Και αυτό είναι η πεμπτουσία του πραγματικά ανατρεπτικού queer».

Εύχομαι να έρθει μια εποχή που οι άνθρωποι θα αναγνωρίζουν, μέσα από τη γυναικεία και λεσβιακή τέχνη έναν άλλο κόσμο, μια άλλη γλώσσα επικοινωνίας.

-Ως η γυναίκα πίσω από το πρώτο queer κινηματογραφικό φεστιβάλ της χώρας, πιστεύεις ότι υπάρχουν αρκετές λεσβιακές αφηγήσεις σήμερα στον κινηματογράφο;

Σαφώς υπάρχουν πολύ περισσότερα λεσβιακά φιλμ από πριν, αλλά σε καμία περίπτωση αρκετά· πάντα πολύ πιο λίγα σε σύγκριση με τα gay και τα 2 μαζί τραγικά πιο λίγα από τα straight. Όσο για τα τρανς αυτά είναι σχεδόν στον πάτο της λίστας.

Υπάρχει μια κινηματογραφική αφήγηση που δεν την έχουμε μάθει να την αναγνωρίζουμε ακόμα στο λεσβιακό σινεμά. Ένα τρανταχτό και αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η Céline Sciamma. Αν δούμε τις ταινία της και ειδικά Το πορτρέτο μιας γυναίκας που φλέγεται, έχουμε μια πολύ αναγνωρίσιμη εκδοχή αυτής της εκλεπτυσμένης σκιαγράφησης πόθων και συναισθημάτων, που σπανίζει στο σινεμά.

Έχουμε κυριολεκτικά πλημμυριστεί από αρσενικές αναγνώσεις στον κινηματογράφο. Οι άντρες σκηνοθέτες είναι ολοφάνερα και αυταπόδεικτα περισσότεροι και τα στατιστικά μάς λένε ότι το κοινό που βλέπει σινεμά και θέατρο είναι, στο μεγαλύτερο μέρος του, γυναίκες, όπως και οι κριτικοί κινηματογράφου είναι περισσότερες γυναίκες. (Βάλτε στο YouTube και δείτε ένα πολύ μικρό βίντεο με τίτλο The Bechdel Test και θα ανακαλύψετε την πλημμύρα των αντρών και στον κινηματογράφο, μπροστά και πίσω από τις κάμερες).

Έχουμε δρόμο ακόμα να διανύσουμε για την ισότητα και στον κινηματογράφο. Και όσο η κοινωνία αντιστέκεται σθεναρά σε αυτήν την ισότητα, χάνει μια κινηματογραφική γλώσσα πολύτιμη και βαθιά ωφέλιμη.

-Οι λεσβίες αντιμετωπίζονται συχνά από την ποπ κουλτούρα και στην κοινωνία ηδονοβλεπτικά. Τι πάει λάθος εκεί;

Όχι μόνο από την ποπ κουλτούρα.

Maria Cyber: «Ένα παλιό φεμινιστικό σύνθημα έλεγε για τις λεσβίες: “Είμαι η καλύτερή σου φαντασίωση και ο χειρότερός σου εφιάλτης”. Αυτό νομίζω τα λέει όλα».

-Έχεις πει ότι με τις φωτογραφίες σου δεν αποτυπώνεις το πρόσωπο, αλλά την ψυχή σε μία από τις εκφράσεις της. Σε μια εποχή που κατακλυζόμαστε από γρήγορες εικόνες στα social media, πόση «ψυχή» βλέπεις γύρω σου ως καλλιτέχνης;

Βλέπεις ό,τι θελήσεις και για όσο το θελήσεις και αν δεν θες, δεν το βλέπεις καθόλου. Για να δεις την ψυχή κάποιου ανθρώπου, πρέπει πρώτα να μάθεις να βλέπεις τη δική σου ψυχή και να την έχεις ανοιχτή, ώστε να προσλάβει τα μηνύματα της φύση του άλλου ανθρώπου. Δεν έχει σημασία η «ταχύτητα» με την οποία το πραγματώνεις, αλλά η ποιότητα.

Όταν μπαίνεις σε έναν χώρο και ποθείς αχόρταγα τα βλέμματα και τις εκφράσεις, γιατί έχεις τρομερή έλλειψη των δικών σου εικόνων σαν λεσβία, ορμάς με την καρδιά σου και απαθανατίζεις. Δεν κοιτάς στολισμένες ομορφιές και στερεοτυπικές ποιότητες. Βλέπεις, νιώθεις, βιώνεις την εμπειρία πέρα από αυτό. Έτσι έκανα εκείνη την εποχή και έφτιαξα ένα πιστεύω πολύτιμο φωτογραφικό αρχείο.

Φωτογραφίζεις την ενέργεια που βγάζει το κάθε πρόσωπο, την ψυχική ομορφιά του. Αυτό γίνεται αυτόματα. Άνοιξε τα μάτια σου, άνοιξε την ψυχή σου και θα σε μαγνητίσουν οι ενέργειες του άλλου ανθρώπου από μόνες τους.

Όλη αυτή η εποχή που ζούμε είναι η εποχή της «ταχύτητας» σε όλα. Με αεροπλάνο βρίσκεσαι γρήγορα όπου θες, με αμέτρητο scroll δέχεσαι πληθώρα πληροφορίες, με βομβαρδισμό εικόνων ταΐζεται ο  εγκέφαλό σου όμως πάντα θα υπάρχει μια στιγμή που σε αποσπά: ένα βλέμμα, μια αόρατη ενέργεια που ακατανόητα σε μαγνητίζει. Τότε σηκώνεις την κάμερα και κάνεις ένα κλικ, και αυτό φτάνει. Αρκεί να έχεις τα μάτια της ψυχής σου ανοιχτά. Δεν ξέρω αν θέλει εξάσκηση. Νομίζω ότι περισσότερο θέλει πάθος και πόθο.

-Πιστεύεις ότι βιώνουν απομόνωση σήμερα τα queer άτομα;

Όλες οι υπάρξεις νιώθουμε απομόνωση. Έχουμε απομακρυνθεί από τη φύση. Αν ζεις στην επαρχία, είσαι πολύ πιο αποκλεισμένος ως queer άτομο από τις κοινωνικές εκδηλώσεις, αλλά ακόμα η τρομακτική απομόνωση της πόλης δεν σε έχει αγγίξει.

Στην πόλη, από την άλλη, υπάρχουν μπόλικες κοινωνικές εκδηλώσεις για σένα, αλλά νιώθεις συχνά την απόλυτη απομόνωση ως ανθρώπινη ύπαρξη. Αν εννοείς ότι δεν υπάρχουν σημεία αναφοράς, κοινότητες για τα queer άτομα, ευτυχώς υπάρχουν στα μεγάλα αστικά κέντρα. Δυστυχώς, στην επαρχία υπάρχουν ελάχιστα ή δεν υπάρχουν καν.

Όταν έχεις κάποια ηλικία, βιώνεις πλέον μια βαθιά, ίσως και ηθελημένη, απομόνωση, που αν έχεις ωριμάσει σωστά, όλο αυτό το μετατρέπεις σε δημιουργία, σε ανύψωση. Άρα εξαρτάται πώς ορίζεται και σε ποιες συνθήκες, την απομόνωση.

-Η 17η Μαΐου μάς υπενθυμίζει τη βία που δέχονται τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Είσαι αισιόδοξη για το εάν και πώς μπορούμε να εκπαιδευτούμε ως κοινωνία απέναντι σε φαινόμενα έμφυλης βίας και αποκλεισμού σε θέματα σεξουαλικής ταυτότητας;

Όσο υπάρχουν αυτές οι τιμημένες ημέρες, έχεις μια πίστη που αποδεικνύει ότι αλλάζουν τα πράγματα σιγά σιγά και θα αλλάξουν και άλλο.

Maria Cyber: «Εκπαιδευόμαστε ως κοινωνία, είτε το θέλουμε είτε όχι. Όποιοι δεν εναρμονίζονται, έχουν ημερομηνία λήξης. Με κόπο, με αγώνες, με μάχες. Όμως εκπαιδευόμαστε και θα συνεχίσουμε»

Να σου πω μια μικρή ιστορία: Το ντοκιμαντέρ μου Ζούμε ανάμεσά σας, που είναι για τον διαβήτη τύπου 1 και είναι απόλυτα συμπεριληπτικό, θα παιχτεί σε 3 ελληνικές φυλακές. Ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα δεν μπορούσα να το φανταστώ. Αλλάζουμε!

-Έχοντας ζήσει το κίνημα από τα «σπάργανα», θεωρείς ότι το φεμινιστικό κίνημα στην Ελλάδα έχει όντως ενσωματώσει οργανικά την τρανς και λεσβιακή εμπειρία ή υπάρχουν ακόμα εσωτερικοί τοίχοι;

Καταρχάς, δεν θεωρώ ότι έχω ζήσει το κίνημα από τα «σπάργανα». Το έζησα από το 1985 και μετά. Ξεκίνησα το «ξεπόρτισμά» στα 15 μου χρόνια. Ευτυχώς υπήρχαν πριν από μένα και έτσι βρήκα έδαφος, πατημασιές για να οδηγηθώ κι εγώ. Φυσικά υπάρχουν «τοίχοι», διενέξεις, μάχες εντός και εκτός κοινότητας. Είναι ζωντανός οργανισμός, πάλλεται· δεν προχωράνε αλλιώς τα πράγματα στους ζωντανούς οργανισμούς.

Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι τίποτα δεν αλλάζει ανώδυνα. Ο καιρός θα δείξει, γιατί τώρα έχουμε μπει πάλι σε καινούργιες εποχές που ανατρέπουν αυτά που ξέραμε μέχρι τώρα. Επαναπροσδιορίζονται, αντικαθίστανται· η συνέχεια θα μας δείξει. Τα πάντα αυτή την εποχή είναι ρευστά, fluid, όχι μόνο το κοινωνικό φύλο.

Εκεί που είχαμε να κατακτήσουμε την ισότητα των φύλων, ακούμε και άλλες βασανισμένες φωνές με ρευστό φύλο και γίνεται μια εσωτερική αναμπουμπούλα. Είναι πολύ όμορφο να ανοίγουν τέτοια θέματα.

Maria Cyber: «Έχω απόλυτη πίστη στο γυναικείο κίνημα, που εξελίσσεται και πάντα στους κόλπους του αγκάλιαζε και αγκαλιάζει τις αδύναμες φωνές που δεν το καπελώνουν».

Οι τριβές, οι κόντρες, οι αντιδράσεις είναι κομμάτι της πάλης που κάπου θα αποβεί, θα καταλήξει με τον καιρό. Περιμένω να δω. Ακόμα και στραβή πορεία να πάρει πρόσκαιρα, ύστερα θα βρει τον δρόμο του.

Εγώ πιστεύω σε μια ηχηρή, ενωμένη φωνή όλων των γυναικών και των συμμάχων τους απέναντι στην πατριαρχία που καταπιέζει τους πάντες και τα πάντα, ακόμα και αν δεν το έχουν συνειδητοποιήσει κάποια, μπόλικα άτομα.

-Το 2000, σε μια Ελλάδα που το διαδίκτυο ήταν ακόμα «αχαρτογράφητο», εσύ δημιούργησες το lesbian.gr, τη μεγαλύτερη ψηφιακή πύλη για λεσβίες στη χώρα. Πώς ήταν να χτίζεις μια ολόκληρη κοινότητα από το μηδέν; Τι αναμνήσεις έχεις από εκείνες τις πρώτες «δικτυώσεις»;

Μόνο υπέροχες μνήμες από εκείνη την εποχή. Τότε έφτιαχνα μια δική μας λεσβιακή online κοινότητα. Φυσικά το είχα ξεκινήσει από πιο πριν, πριν το 2000, όταν δεν υπήρχαν ιστοσελίδες, μόνο τα GeoCities. Τότε θα έλεγα ότι το διαδίκτυο ήταν «τελείως αχαρτογράφητο».

Το έκανα πρωτίστως για μένα, όμως τίποτα στη ζωή μου δεν έχει νόημα αν δεν το μοιράζομαι (εκτός από την κοπέλα μου). Το ανακάλυπτα, το έχτιζα, το δημιουργούσα, πορωνόμουν. Ατελείωτα ξενύχτια, ατελείωτες επαφές με το εξωτερικό, με άλλες λεσβίες.

Και επιτέλους, το 2000, άνοιξα το lesbian.gr. Τα είχα πλέον καταφέρει. Δεν φαντάζεσαι πόσα μηνύματα, πόσες ιστορίες έχω να διηγηθώ. Έστελνα κάθε εβδομάδα ένα τύπου newsletter, δεν λαμβάναμε τότε newsletter, κυριολεκτικά παντού με δικές απόψεις και ιστορίες. Σκέψου τότε πλήρωνα την απαίσια Hellas On Line ανά email, ανά kb.

Θα χρειαζόμουν ένα μικρό βιβλιαράκι για να αφηγηθώ τις εκατοντάδες ιστορίες, αλλά και τις επίμονες κινήσεις μου για να το καταστήσω τόσο πολυπληθές. Με τον καρκίνο που με βρήκε τα έδωσα όλα τα site που είχα, μαζί και το lesbian.gr

– Τον Μάιο του 2021 τιμήθηκες από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη του Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων. Πώς ήρθε αυτή η αναγνώριση και τι σήμαινε για σένα προσωπικά αυτή η στιγμή;

Τον Φεβρουάριο του 2020 διαγνώστηκα με καρκίνο. Μια μέρα, ενάμιση χρόνο μετά, μου ήρθε μια πρόσκληση από το Γαλλικό Ινστιτούτο ότι θέλουν να με τιμήσουν από το Γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού. Ήταν σαν αντίβαρο σε αυτά που περνούσα τότε. Τεράστια χαρά.

Όταν άκουσα τους λόγους που με τίμησαν, δεν πίστευα στα αυτιά μου. Ήμουν πάνω στη σκηνή και άκουγα να απαριθμούν τις δράσεις μου. Ποτέ δεν μπορούσα να ονειρευτώ ότι θα έρθει κάποτε η στιγμή που θα πάρω ένα παράσημο γι’ αυτά που είχα κάνει από ψυχής.

Είχε έρθει και η μάνα μου με την κολλητή της. Ήμασταν γύρω στα 35 άτομα· ήταν ακριβώς η περίοδος του Covid, που δεν επιτρεπόταν πολύς κόσμος. Κάποια στιγμή, μετά την τελετή, μου λέει η Τζεφ: «Είδα τη μάνα σου με την κολλητή της, την ώρα που διάβαζαν γιατί σε βραβεύουν, να σφίγγουν αγκαλιαστά τα χέρια τους και να βουρκώνουν». Μαγική στιγμή.

-Το βιβλίο σου «Μια λεσβιακή ζωή» λειτουργεί ως ένα οπτικό αρχείο αγώνα. Πες μας 2 λόγια για τη διαδικασία δημιουργίας του.

Με 2 λόγια δεν γίνεται να πω κάτι γιατί έχει πολλή ιστορία μέσα του. Το μόνο που θέλω να πω είναι ότι βρήκα ευκαιρία, με τον καρκίνο μου, να σταματήσω να κάνω πρότζεκτ που χρειάζονταν εξωστρεφή δράση και συγκεντρώθηκα στο λεσβιακό φωτογραφικό μου αρχείο και έβγαλα, επιτέλους, ένα μέρος του στο κοινωνικό φως. Πιστεύω ότι είναι πολύ πολύτιμο και πολύ σημαντικό.

Έχει δικές μου, βιωματικές μικρές ιστορίες και 150 λεσβιακές φωτογραφίες τραβηγμένες από εμένα. Έχει οριακά εξαντληθεί η ελληνική έκδοση και δεν βρίσκω χρήματα ούτε να το επανεκδώσω ούτε να το εκδώσω στα αγγλικά που τόσο είναι απαραίτητο. Αυτό με καταθλίβει. Είναι με πολλές έγχρωμες φωτογραφίες και άρα κοστοβόρο και στις μέρες μας όλοι περνάνε οικονομική κρίση, έτσι και οι εκδοτικοί οίκοι. Και δυστυχώς δεν μπορώ να το αυτοχρηματοδοτήσω την έκδοσή του.

-Maria Cyber, αν μπορούσες να πεις κάτι σε ένα έφηβο κορίτσι που ανακαλύπτει σήμερα τη σεξουαλικότητά του σε μια γωνιά της Ελλάδας και φοβάται, ποια θα ήταν αυτά;

Πάνω απ’ όλα να ενδυναμωθεί, να τελειοποιήσει τα αγγλικά της και τις σπουδές της, σημαντικά εργαλεία διαφυγής.

Έχει πλέον, στο ίντερνετ, τον πλανήτη ολόκληρο μπροστά στα μάτια της. Να βουτήξει με προσοχή και με επιμονή, να ανακαλύψει όσα αφορούν την ταυτότητά της, να ονειρευτεί και να ποθήσει μια άλλη ζωή, όπως τη θελήσει εκείνη. Και σίγουρα θα τα καταφέρει να φύγει από τη γωνίτσα της Ελλάδας που δεν τη χωράει.

Η επαρχία είναι δύσκολη, αλλά με επιμονή, αν θες, ξεφεύγεις από αυτήν.