Το νέο βιβλίο Γ’ Γυμνασίου αντί να μάθει στα αγόρια να μην είναι σεξιστές, διδάσκει τα κορίτσια να «αποφεύγουν τις κακοτοπιές»

Η «χρυσή» συνταγή για την έμφυλη βία: Μην κυκλοφορείς, μην μιλάς, μην υπάρχεις

Πάρε μαζί μου μια βαθιά ανάσα. Έχουμε 2026. Οι γυναικοκτονίες στη χώρα μας διαδέχονται η μία την άλλη κι ενώ παλεύουμε καθημερινά να εξηγήσουμε τα αυτονόητα για την έμφυλη βία, η επίσημη πολιτεία αρνείται πεισματικά να κατοχυρώσει νομικά τον όρο. Μέσα σε αυτό το «ελπιδοφόρο» κλίμα, το Υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να λάβει δραστικά μέτρα. Πώς; Σχεδιάζοντας το νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής που προορίζεται για τα θρανία της Γ’ Γυμνασίου από το 2027.

Το Παρατηρητήριο Έμφυλων Στερεοτύπων δημοσιοποίησε μερικά αποσπάσματα και, ειλικρινά, αν δεν ήταν για κλάματα, θα ήταν μια εξαιρετική επιθεώρηση. Στο κεφάλαιο για την έμφυλη βία, αντί το βιβλίο να αναλύει τις ρίζες της κακοποίησης, την έλλειψη σεβασμού και τα κοινωνικά πρότυπα που γεννούν θύτες, απευθύνεται σε μαθήτριες και μαθητές με τον πιο πατερναλιστικό και victim blaming τρόπο που μπορείς να φανταστείς.

Σημείωσε τις «χρυσές» συμβουλές, για να ξέρεις τι θα διαβάζουν οι έφηβοι της Γ’ Γυμνασίου σε λίγους μήνες:

• Να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη.
• Να αποφεύγουν τις «κακοτοπιές».
• Να αποφεύγουν βίαιους, επιθετικούς, δύστροπους, νάρκισσους, χειριστικούς και όσους έχουν έλλειμμα αυτοπεποίθησης.

Και κάπου εδώ αναρωτιέμαι: Κρίμα τα δέντρα που κόπηκαν για να τυπωθεί αυτό το χαρτί.

Τι ακριβώς εννοεί ο ποιητής με τις «κακοτοπιές»;

Ας το αναλύσουμε λίγο. Τι σημαίνει «κακοτοπιά» σε όρους έμφυλης βίας; Είναι το σκοτεινό στενό; Είναι η κοντή φούστα; Είναι το γεγονός ότι μια γυναίκα ή ένα κορίτσι αποφάσισε να χωρίσει; Ή μήπως κακοτοπιά είναι το ίδιο της το σπίτι, εκεί όπου στατιστικά διαπράττονται τα περισσότερα εγκλήματα έμφυλης βίας;

Το να λες σε ένα 14χρονο κορίτσι «πρόσεχε γιατί ο άλλος έχει μεγαλύτερο όγκο», τι ακριβώς μήνυμα της περνάς; Να φοβάται; Να σκύβει το κεφάλι; Να μην αντιμιλάει γιατί ο «κυρίαρχος αρσενικός όγκος» μπορεί να θυμώσει; Αυτό δεν είναι εκπαίδευση ενάντια στη βία. Είναι manual υποταγής και καλλιέργειας τρόμου.

Ένα σχετικό σχόλιο στα social media τα λέει λίγο-πολύ όλα: «Το να παρουσιάζει τους άντρες σαν ανεξέλεγκτους ουρακοτάγκους που έχουν το ακαταλόγιστο, αναρωτιέμαι, δεν τους προσβάλλει; Καταλαβαίνω το να πω στο παιδί μου “μην πλησιάζεις το κλουβί του λιονταριού γιατί είναι ζώο”. Μα να τα συμβουλεύουμε με τον ίδιο τρόπο για την επαφή τους με ανθρώπους, δεν το χωράει το κεφάλι μου». Παράλογο; Δεν απαντά, άρα λογικό.

Το συγκεκριμένο βιβλίο καταφέρνει ωστόσο με αριστοτεχνικό τρόπο να προσβάλλει εξίσου και τα αγόρια. Τα παρουσιάζει ως έρμαια των ορμονών και της μυϊκής τους μάζας, ανίκανα να αυτοσυγκρατηθούν, να σκεφτούν και να σεβαστούν.

Ας μάθουμε στα αγόρια να μην είναι σεξιστές και ας αφήσουμε τις πατριαρχικές διδαχές

Αντί, λοιπόν, το εκπαιδευτικό σύστημα να πάρει την ευθύνη και να μάθει στα αγόρια τι σημαίνει συναίνεση, πώς να διαχειρίζονται την απόρριψη και πώς να μην γίνονται τοξικά, επιλέγει την εύκολη, κλασική, παραδοσιακή οδό: «Πρόσεχε εσύ, κοριτσάκι μου, τι φοράς και πού πας, γιατί αν σου συμβεί κάτι, εσύ θα φταις που πήγες στην κακοτοπιά».

Αυτό είναι το απόλυτο θεσμικό victim blaming. Μετατοπίζουμε το βάρος της πρόληψης αποκλειστικά στο υποψήφιο θύμα. Αν το κορίτσι πέσει πάνω σε έναν νάρκισσο ή έναν βίαιο άντρα, το σχολικό βιβλίο θα της κουνήσει το δάχτυλο λέγοντας «στα έλεγα εγώ, γιατί δεν τον απέφευγες;». Λες και οι χειριστικοί άνθρωποι κυκλοφορούν με ταμπέλα στο μέτωπο και δεν σε γοητεύουν πρώτα για να σε παγιδεύσουν μετά.

Σε μια χώρα που ακόμη μετράει νεκρές, που η κοινωνία «σοκάρεται» από κάθε νέα γυναικοκτονία αλλά το σύστημα αρνείται να αλλάξει δομικά, το σχολείο οφείλει να είναι ανάχωμα.

Το σχολείο οφείλει να διδάξει ότι η κακοποίηση δεν είναι μια «ατυχής στιγμή» επειδή κάποιος έχει μεγαλύτερο όγκο, αλλά ένα έγκλημα που πηγάζει από μια διεστραμμένη αίσθηση ιδιοκτησίας.

Μια τρύπα στο νερό

Αναγνωρίζουμε, ομολογουμένως, την πρόθεση του Υπουργείου να εντάξει την έμφυλη βία στη διδακτική ύλη. Μπράβο για την προσπάθεια. Αλλά όταν η προσέγγιση αναπαράγει τα ίδια τα στερεότυπα που υποτίθεται ότι θέλει να καταπολεμήσει, τότε κάνουμε μια τρύπα στο νερό.

Το βιβλίο αυτό, στην τωρινή του μορφή, δεν πρέπει να μπει σε καμία σχολική αίθουσα. Οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς και οι ίδιοι οι μαθητές αντιδρούν ήδη έντονα στα social media και ζητούν το αυτονόητο: άμεση απόσυρση και επανεξέταση των διατυπώσεων.

Δεν χρειαζόμαστε άλλη μια γενιά γυναικών που θα μεγαλώσει με τις ενοχές του «τι έκανα και μου συνέβη». Χρειαζόμαστε μια γενιά αγοριών και κοριτσιών που θα βλέπουν ο ένας τον άλλον ως ίσο.

Κύριες και κύριοι του Υπουργείου, διορθώστε το. Οι «κακοτοπιές» της δικής σας αναχρονιστικής σκέψης δεν έχουν χώρο ούτε στα θρανία, ούτε πουθενά.

ΕΔΩ μπορείς να διαβάσεις ολόκληρο το βιβλίο. (Το απόσπασμα βρίσκεται στην σελίδα 113-114).