Πού πάνε τα παιδιά των θυμάτων γυναικοκτονιών;

Την ώρα που στη χώρα μας ο όρος γυναικοκτονία παραμένει νομικά ανύπαρκτος, τα παιδιά των θυμάτων αφήνονται στην τύχη τους. Σε άλλα σημεία του κόσμου ωστόσο οι νόμοι προστατεύουν και τα αόρατα θύματα της έμφυλης βίας: τα παιδιά των δολοφονημένων γυναικών.

Όταν ένας άντρας αποφασίζει να αφαιρέσει τη ζωή της πρώην/νυν γυναίκας ή συντρόφου του, το έγκλημα δεν σταματά στη σκηνή του εγκλήματος. Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, γινόμαστε ξανά και ξανά μάρτυρες του ίδιου εφιαλτικού μοτίβου: γυναικοκτονία ακολουθούμενη από την αυτοκτονία του δράστη. Πίσω όμως από τους τίτλους των ειδήσεων, πίσω από τις σκληρές λεπτομέρειες, μένουν συχνά κι άλλα θύματα: τα παιδιά των δολοφονημένων γυναικών. Παιδιά που μέσα σε μια στιγμή χάνουν τη μητέρα τους, βλέπουν τον πατέρα τους να μετατρέπεται σε γυναικοκτόνο και καλούνται να επιβιώσουν σε ένα απόλυτο συναισθηματικό και οικονομικό κενό. Και το ερώτημα που καίει είναι αμείλικτο: Ποιος φροντίζει αυτά τα παιδιά την επόμενη μέρα;

Στην Ελλάδα, η συζήτηση ακόμα σκοντάφτει στα αυτονόητα. Ο όρος «γυναικοκτονία» δεν αναγνωρίζεται καν νομικά στο ποινικό μας σύστημα, ενώ επειδή δεν υπάρχει ένας αυτόματος, ειδικός κρατικός μηχανισμός που να αναλαμβάνει ακαριαία τη συνολική φροντίδα τους, η κρατική μέριμνα για τα ορφανά αυτών των εγκλημάτων εξαντλείται σε γραφειοκρατικές λαβυρινθώδεις διαδικασίες και στη θερμή αλλά θεσμικά απροετοίμαστη αγκαλιά συγγενικών προσώπων, όταν και εάν αυτά υπάρχουν. Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού αλλά και στην Ευρώπη, η Πολιτεία έχει αναλάβει την ευθύνη που της αναλογεί.

Νόμος Brisa: Όταν η Αργεντινή αποφάσισε να δει τα «αόρατα» θύματα των γυναικοκτονιών

Παρά το γεγονός ότι σήμερα στην Αργεντινή, η ακροδεξιά κυβέρνηση προσπαθεί να διαγράψει τον όρο «γυναικοκτονία» από τον ποινικό κώδικα, εξισώνοντάς τον με μια απλή ανθρωποκτονία, το 2018, η χώρα έκανε ένα τεράστιο θεσμικό άλμα: Θέσπισε τον περίφημο Νόμο Brisa (Ley Brisa), ο οποίος αναγνωρίζει επίσημα τα παιδιά των θυμάτων γυναικοκτονίας ως άμεσα θύματα της έμφυλης βίας.

Ο νόμος πήρε το όνομά του από τη μικρή Brisa, την κόρη της Daiana Barrionuevo, που δολοφονήθηκε από τον σύντροφό της. Τι ακριβώς προβλέπει;

Μηνιαία οικονομική αποκατάσταση: Το κράτος καταβάλλει στα παιδιά μηνιαίο επίδομα ισόποσο με την κατώτατη σύνταξη γήρατος.
Πλήρη υγειονομική κάλυψη: Παρέχεται δωρεάν ιατρική και ψυχολογική φροντίδα μέχρι την ηλικία των 21 ετών.
Ισόβια προστασία: Για τα παιδιά με αναπηρία, τόσο η οικονομική όσο και η υγειονομική στήριξη δεν έχουν ηλικιακό όριο.

Το κράτος στην Αργεντινή παραδέχεται έμπρακτα το σφάλμα του: όταν αποτυγχάνει να προστατεύσει μια γυναίκα, οφείλει τουλάχιστον να αναλάβει την ευθύνη των παιδιών που μένουν πίσω.

Τι συμβαίνει σε άλλες χώρες:

Η Αργεντινή δεν είναι η μόνη χώρα που φροντίζει τα παιδιά που έχουν χάσει έναν ή και τους 2 γονείς τους από ενδοοικογενειακή βία. Άλλες χώρες έχουν προχωρήσει σε εξειδικευμένες νομοθετικές παρεμβάσεις:

Ιταλία (Νόμος 4/2018): Παρέχει υποτροφίες, οικονομική ενίσχυση και δωρεάν ψυχολογική κάλυψη. Το σημαντικότερο; Επιτρέπει στα παιδιά να αλλάξουν άμεσα το επίθετο του δράστη- πατέρα, ενώ παγώνει κάθε κληρονομικό του δικαίωμα.
Χιλή (Νόμος 21.565/2023): Εκτός από το σταθερό μηνιαίο επίδομα, εισάγει ειδική εργασιακή προστασία για τους συγγενείς (π.χ. παππούδες) που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των ορφανών, απαγορεύοντας την απόλυσή τους για έναν χρόνο.
Περού & Ουρουγουάη: Έχουν θεσπίσει εξπρές διαδικασίες ένταξης στο σύστημα υγείας και ειδικές συντάξεις για τα εξαρτώμενα μέλη θυμάτων έμφυλης βίας.

Τα παιδιά δεν είναι «παράπλευρες απώλειες»

Στην Αργεντινή υπάρχει ο Νόμος Brisa, στην Ιταλία αλλάζουν επίθετο, στη Χιλή προστατεύουν τους παππούδες. Στην Ελλάδα, ο όρος γυναικοκτονία παραμένει νομικά ανύπαρκτος και τα ορφανά αόρατα.

Η γυναικοκτονία δεν τελειώνει τη στιγμή της δολοφονίας. Οι συνέπειές της τραυματίζουν ολόκληρες ζωές. Η αναγνώριση του όρου γυναικοκτονία δεν είναι μια θεωρητική ή γλωσσολογική διαμάχη. Είναι το πρώτο απαραίτητο βήμα για να υπάρξει πρόληψη, αυστηρή ποινικοποίηση, αλλά και ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο στήριξης για τα παιδιά που μένουν πίσω.

Τα ορφανά των γυναικοκτονιών δεν είναι παράπλευρες απώλειες μιας οικογενειακής τραγωδίας. Είναι ζώντα θύματα. Και η προστασία τους δεν είναι φιλανθρωπία, αλλά η ελάχιστη υποχρέωση μιας ευνομούμενης Πολιτείας.

ΣΧΕΤΙΚΟ ΘΕΜΑ