Καθόλου «ευτυχισμένοι μαζί» του: Ο Γιάννης Μπέζος θεωρεί «ρετσινιά» τις απόπειρες βιασμού του Πέτρου Φιλιππίδη

Υπάρχει ένα συγκεκριμένο είδος άνεσης που απολαμβάνουν όσοι έχουν κατοχυρώσει στη συνείδηση του κοινού τον ρόλο εκείνου που «τα λέει έξω από τα δόντια». Μια ιδιότυπη ασυλία: ό,τι κι αν εκστομίσουν, όσο κι αν προσκρούει στη λογική, στη νομική πραγματικότητα ή στο τραύμα ανθρώπων, βαφτίζεται αυτομάτως «ειλικρίνεια», «αντισυμβατικότητα» ή «θάρρος της γνώμης». Μόνο που το να φοράς το κοστούμι του ανθρώπου χωρίς φίλτρα, δεν σου δίνει άφεση αμαρτιών για να ξεπλένεις ανεξέλεγκτα καταστάσεις, παίζοντας με τις λέξεις σαν να μην κουβαλούν κανένα βάρος. Ο Γιάννης Μπέζος κάθισε στον καναπέ εκπομπής της πρωινής ζώνης και αποφάσισε να μιλήσει για τον Πέτρο Φιλιππίδη. Όχι απλώς ως συνάδελφος που εκφράζει μια προσωπική επιθυμία («θα ήθελα να τον ξαναδώ στο θέατρο»), αλλά επαναφέροντας όλα εκείνα τα βαθιά προβληματικά αφηγήματα που επί δεκαετίες κρατούν κλειστές τις πόρτες της αλλαγής. Να πέσει το βίντεο:

Οι λέξεις έχουν σημασία: Από πότε η κακοποίηση λέγεται «ρετσινιά»;

Ας ξεκινήσουμε από τη γλώσσα. Γιατί η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά τη συνδιαμορφώνει. Ο Γιάννης Μπέζος αναφερόμενος στον Πέτρο Φιλιππίδη, μίλησε για έναν άνθρωπο που «προσπαθεί να βγάλει από πάνω του μια ρετσινιά» και αναρωτήθηκε αν «μας ενδιαφέρει το έργο των καλλιτεχνών και όχι η προσωπική τους ζωή».

Ας πάρουμε μια ανάσα και ας ξαναδιαβάσουμε αυτές τις λέξεις.

«Ρετσινιά» είναι ένας άδικος κοινωνικός στιγματισμός. Μια φήμη που σε ακολουθεί χωρίς αποδείξεις. Μια κακόβουλη κουβέντα στη γειτονιά. Μια πρωτόδικη καταδίκη για 2 απόπειρες βιασμού ΔΕΝ είναι ρετσινιά.

Είναι απόφαση ποινικού δικαστηρίου. Και οι πράξεις για τις οποίες καταδικάστηκε ένας άνθρωπος εντός των εργασιακών του χώρων, εκμεταλλευόμενος τη θέση εξουσίας του απέναντι σε νεότερες συναδέλφους του, δεν είναι «προσωπική ζωή».

Η σεξουαλική βία δεν ανήκει στη σφαίρα του ιδιωτικού. Δεν είναι ένα «παράξενο χόμπι», ούτε μια κακή συνήθεια πίσω από κλειστές πόρτες.

Το να υποβαθμίζονται καταγγελίες για κακουργήματα και καταδίκες σε «προσωπική ζωή» είναι η κλασική, δοκιμασμένη πατριαρχική μέθοδος αποπολιτικοποίησης της έμφυλης βίας. Είναι ο τρόπος να πούμε στα θύματα: «Εντάξει, τι μας νοιάζει τι κάνατε στο κρεβάτι σας; Εμείς ήρθαμε να δούμε τέχνη».

Τέχνη vs καλλιτέχνης και η παγίδα του «διαχωρισμού»

Φυσικά, δεν θα μπορούσε να λείπει η επίκληση στην αυθεντία: «Θα φέρω ως παράδειγμα τον Άκη Πάνου, ο οποίος είχε πάει φυλακή. Δηλαδή, δεν θα τραγουδάμε τα τραγούδια του επειδή πήγε φυλακή;».

Το δίλημμα «καλλιτέχνης ή έργο» είναι παλιό όσο και η ίδια η τέχνη. Και πράγματι, βασανίζει θεωρητικούς, κριτικούς και κοινό εδώ και αιώνες. Μόνο που υπάρχει μια λεπτομέρεια που συστηματικά παραλείπεται: στη συντριπτική, σχεδόν απόλυτη πλειοψηφία τους, τα παραδείγματα αυτά αφορούν άνδρες. Άνδρες δημιουργούς των οποίων το ταλέντο λειτούργησε ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ.

Μήπως, όμως, αυτό το «έτσι έχουμε μάθει» είναι η πιο επικίνδυνη παγίδα; Μήπως η διαρκής επίκληση παλαιότερων εποχών δεν αποδεικνύει τίποτα άλλο παρά το πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η αντίληψη ότι μια ανδρική ιδιοφυΐα υπερβαίνει κάθε ηθικό, κοινωνικό και ανθρώπινο όριο;

Δεν μπορώ παρά να σκέφτομαι, αν συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε ότι το ταλέντο εξαγοράζει την ασυλία απέναντι στην κακοποίηση, τότε πώς ακριβώς περιμένουμε να αλλάξουν οι βαθιά κακοποιητικές, βιομηχανίες; Πώς θα αλλάξει η κοινωνία προς το καλύτερο, αν ανακυκλώνουμε τα άλλοθι του προηγούμενου αιώνα;

Η καραμέλα του «ο κόσμος θα αποφασίσει»

Και μετά, έρχεται η επωδός. Η βολική απόσειση κάθε θεσμικής, συναδελφικής ή ηθικής ευθύνης: «Αυτό θα το αποφασίσει ο κόσμος».

Πόσο βολική φράση. Μια γλυκιά καραμέλα που πετάει το μπαλάκι στην κερκίδα. Ποιος κόσμος; Ένας κόσμος που έχει γαλουχηθεί μέσα στα ίδια πατριαρχικά στερεότυπα; Ένας κόσμος που επί δεκαετίες διδάχθηκε να χειροκροτεί το «ιερό τέρας» χωρίς να ξέρει ότι κατάπινε ανθρώπους στα παρασκήνια; Το «ο κόσμος θα αποφασίσει» δεν είναι δημοκρατική ευαισθησία. Είναι υπεκφυγή.

Οι άνθρωποι του χώρου, οι παραγωγοί, οι θίασοι και οι καταξιωμένοι πρωταγωνιστές διαμορφώνουν κουλτούρα και όρια.

Όταν ανοίγεις την αγκαλιά σου και προσκαλείς πίσω στη σκηνή έναν καταδικασμένο για σεξουαλικά αδικήματα, νομιμοποιώντας την επιστροφή του, στέλνεις ένα σαφέστατο μήνυμα σε όσες γυναίκες τόλμησαν να μιλήσουν: «Εσείς μείνατε με το τραύμα σας, εκείνος θα ξαναπάρει το χειροκρότημα».

Η «αδικία» και ο ρόλος των ΜΜΕ

Ο κ. Μπέζος θεώρησε επίσης «άδικο» το ότι δεν δόθηκε έκταση στη δικαίωση του Φιλιππίδη μετά την καταδίκη της γυναίκας που τον κατήγγειλε για βιασμό.Και ξέρεις κάτι; Θα δεχθώ ότι τα media συχνά κυνηγούν τον εντυπωσιασμό με άνισα μέτρα και σταθμά, ωστόσο υπάρχει κάτι που αξίζει να ειπωθεί:

Ίσως το μοναδικό πράγμα που έκαναν σωστά ορισμένα μέσα ενημέρωσης σε αυτή την υπόθεση, είναι ότι αρνήθηκαν να λειτουργήσουν ως πλυντήριο. Ότι δεν επέτρεψαν σε μια επιμέρους απόφαση να σβήσει μονοκοντυλιά το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος παραμένει πρωτόδικα ένοχος για δύο απόπειρες βιασμού.

Το να μην ξεπλένεις έναν θύτη δεν είναι έλλειμμα δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Είναι ασέβεια προς την αλήθεια και τα θύματα.

Στην τελική, οι πράξεις μιλούν πάντα πιο δυνατά από τα λόγια. Ό,τι κι αν πει ο Γιάννης Μπέζος, ό,τι κι αν γράψουν οι δημοσιογράφοι, το αν ένας άνθρωπος έχει πραγματικά κάνει αυτοκριτική, αν έχει αντιληφθεί το μέγεθος των πράξεών του ή αν απλώς περιμένει να κοπάσει η μπόρα για να ανακτήσει τα χαμένα του κεκτημένα, θα το δείξει ο χρόνος και η ιστορία.

Το ζήτημα είναι σε ποια πλευρά της ιστορίας επιλέγει να σταθεί ο καθένας από εμάς. Και σε ό,τι αφορά τη γράφουσα, επιλέγω την πλευρά εκείνων που έσπασαν τη σιωπή τους πληρώνοντας με τεράστιο προσωπικό και επαγγελματικό κόστος, σίγουρα όχι μόνο για να ακούν σήμερα πως ο αγώνας τους ήταν απλώς μια «περιπέτεια» και μια «ρετσινιά».