Μήπως η αγαπημένη σου σειρά σε περνάει για χαζό;

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε ένα reel με συνταγές και ένα story από τους κολλητούς σου, ακούς τον πρωταγωνιστή της σειράς που παρακολουθείς να λέει κάτι τόσο αυτονόητο που σε σχεδόν νιώθεις ότι η νοημοσύνη σου θεωρείται πλέον προαιρετική για να παρακολουθήσω τη σειρά σου. Ε λοιπόν, φίλη μου και φίλε μου, μάλλον έχεις δίκιο. Οι μεγάλες πλατφόρμες streaming έχουν πλέον ένα νέο δόγμα: σε θέλουν online, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να θυσιάσουν την ποιότητα του σεναρίου στον βωμό της δικής σου απόσπασης προσοχής.

Second screen viewing: Η θεωρία της δεύτερης oθόνης

Λέγεται ότι οι streamers ζητούν από τους σεναριογράφους να κάνουν τα έργα τους “Second Screen Enough”. Με απλά λόγια: «Κάν’ το τόσο απλό, ώστε να μπορεί να το καταλάβει και κάποιος που κοιτάει το κινητό του 90% της ώρας». Ο ανταγωνισμός για τα «μάτια» μας είναι τόσο άγριος, που οι παραγωγοί τρέμουν το παραμικρό ίχνος πολυπλοκότητας. Αν μια σκηνή απαιτεί να αφήσεις το κινητό για να την καταλάβεις, θεωρείται «ρίσκο». Γιατί; Γιατί αν μπερδευτείς, η πρώτη σου αντίδραση δεν είναι να το ξαναδείς, αλλά να πατήσεις το “back” και να πας στην επόμενη σειρά.

«Μην τους ζορίζετε, θα το κλείσουν!»

Ο βραβευμένος με Όσκαρ Σεναρίου, Matt Damon αποκάλυψε ότι η γραμμή είναι: «Επανάλαβε την πλοκή 3-4 φορές, γιατί ο κόσμος είναι στα κινητά του». Και η Jameela Jamil συμπλήρωσε το κερασάκι στην τούρτα, λέγοντας πως οι ηθοποιοί καλούνται να παίζουν με τρόπο που να αναγνωρίζει ότι οι θεατές ουσιαστικά δεν βλέπουν. Είναι αυτό σνομπισμός; Είναι κακό να θέλουμε κάτι χαλαρό για το βράδυ; Όχι βέβαια. Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο «χαλαρό» και στο «λοβοτομημένο».

Όταν βλέπεις τη Lindsay Lohan στο Irish Wish να εξηγεί στον εραστή της όλη τη δομή της πλοκής μέσα σε 2 προτάσεις, αρχίζεις να υποψιάζεσαι ότι οι διάλογοι δεν γράφτηκαν για τα βραβεία, αλλά για να μην μπερδευτείς την ώρα που τσεκάρεις εκπτώσεις στο κινητό σου.

Είναι η νέα τηλεοπτική πραγματικότητα: η εικόνα δεν αρκεί, πρέπει και να σου το «λένε» για να το εμπεδώσεις.

Από το Stranger Things στα exposition dumps

Ακόμα και τα «ιερά τέρατα» της πλατφόρμας δεν γλίτωσαν από την κριτική. Στο Reddit και το TikTok, οι φαν του Stranger Things έφτασαν κοντά στον νευρικό κλονισμό με το λεγόμενο expository dialogues στην τελευταία σεζόν της υπερεπιτυχημένης σειράς: Διαλόγους στους οποίους οι χαρακτήρες ανταλλάσσουν πληροφορίες απαραίτητες για την κατανόηση της πλοκής, του υπόβαθρου (backstory) ή του κόσμου της ιστορίας. Κάτι που στο πολυαναμενόμενο φινάλε της σειράς έγινε σε τέτοιο βαθμό που κούρασε πολλούς.

«Σταματήστε να μας ταΐζετε με το κουταλάκι λες και είμαστε 6 χρονών!» γράφει ένας εξοργισμένος χρήστης. Και έχει δίκιο. Η μαγεία της τηλεόρασης ήταν πάντα το “show, don’t tell”. Τώρα, το δόγμα φαίνεται να είναι: «Πες το, γιατί σιγά μην το είδαν».

Oπτικό Muzak

Εδώ είναι το ζουμί της υπόθεσης. Ο pop culture αναλυτής Ryan Broderick επισημαίνει κάτι που πονάει: η τηλεόραση κάνει ένα τεράστιο πισωγύρισμα. Πριν την έλευση της εποχής των σειρών όπως The Sopranos, του The Wire ή του Mad Men, η τηλεόραση θεωρούνταν το «φτωχό παιδί» του σινεμά. Ήταν φτιαγμένη για να παίζει ενώ εσύ μαγείρευες, έτρωγες ή έκανες τέλος πάντων κάτι άλλο. Οι διάλογοι ήταν επεξηγηματικοί ακριβώς επειδή δεν μπορούσες να βλέπεις συνέχεια την οθόνη. Οι διάλογοι στις τηλεοπτικές σαπουνόπερες του Νίκου Φώσκολου είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σεναριακής τεχνικής.

Μετά ήρθαν οι streaming πλατφόρμες. Οι σειρές έγιναν τέχνη, απέκτησαν βάθος, κινηματογραφική αισθητική και απαίτησαν την απόλυτη προσοχή μας. Δεν μπορούσες να δεις το The Wire και να είσαι στο Instagram ταυτόχρονα κι αν το έκανες, απλά δεν έβγαζες άκρη.

Σήμερα, όμως, οι πλατφόρμες φαίνεται να επιστρέφουν σε εκείνη την παλιά, «προ-ποιοτική» εποχή. Αντί να μας προσφέρουν αριστουργήματα που μας καθηλώνουν, δημιουργούν «οπτικό Muzak». Όπως η μουσική στα ασανσέρ υπάρχει απλώς για να γεμίζει τη σιωπή, έτσι και οι σύγχρονες παραγωγές γίνονται ένας θόρυβος που απλώς παίζει κάπου στο βάθος ενώ όσο εσύ σκρολάρεις.

Τι λένε οι δημιουργοί;

Υπάρχουν βέβαια και οι ψύχραιμες φωνές. Ο Danny Brocklehurst, που γράφει τα θρίλερ του Harlan Coben, δηλώνει πως δεν δέχεται πιέσεις για «απλοποίηση». Από την άλλη, ο Joe Barton (Giri/Haji) παραδέχεται πως η τηλεόραση πλέον πρέπει να απευθυνθεί σε τεράστια, ετερόκλητα κοινά. Όσο μεγαλύτερο το κοινό, τόσο περισσότερες εξηγήσεις χρειάζονται.

Όμως, το πρόβλημα ξεκινά όταν η εξαίρεση γίνεται κανόνας. Όταν κάθε παραγωγή, από τη ρομαντική κομεντί μέχρι το πολιτικό θρίλερ, αρχίζει να υιοθετεί τη λογική του «ας το πούμε απλά για να το ακούσουν όσοι σκρολάρουν».

Μήπως να αφήσουμε το κινητό στην άκρη;

Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Είναι υπέροχο να υπάρχει το casual viewing για εκείνες τις μέρες που το μυαλό μας είναι πουρές. Αλλά είναι επικίνδυνο όταν αυτό γίνεται ο κανόνας.

Ο James Hamilton, σεναριογράφος του Dogs in Space, το θέτει σωστά: «Θα έπρεπε να αναρωτιόμαστε πώς θα ενθαρρύνουμε το κοινό να προσέχει περισσότερο, όχι λιγότερο». Οι άνθρωποι διψάνε για λεπτομέρεια, για συναίσθημα που δεν περιγράφεται με λόγια, για ιστορίες που σε αναγκάζουν να αφήσεις το smartphone στην άκρη του καναπέ.

Οι παραγωγοί μπορεί να φοβούνται μήπως φύγουμε από τις streaming πλατφόρμες, αλλά εμείς πρέπει να φοβόμαστε μήπως χάσουμε την ικανότητά μας να μαγευόμαστε από μια ιστορία.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα πατήσεις play, κάνε μια χάρη στον εαυτό σου: Κλείσε τα δεδομένα και το wi-fi σου, βάλ’ το κινητό σου σε λειτουργία πτήσης ή απλά κλείσ’ το.

Αν η σειρά είναι καλή, θα σε κρατήσει. Αν χρειάζεται να σου εξηγεί κάθε 5 λεπτά τι ακριβώς βλέπεις τότε κάτι έχει πάει εξαιρετικά πολύ λάθος με το σενάριο.