Στέφανος Ληναίος: 6 πράγματα που δεν ήξερες για τον σπουδαίο ηθοποιό που έφυγε από τη ζωή

Ο Στέφανος Ληναίος που το όνομά του είχε συνδεθεί άρρηκτα με εκείνο της συζύγου του, Έλλης Φωτίου, με την οποία ίδρυσαν μαζί το Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο και παρουσίασαν μαζί στο Θέατρο ΆΛΦΑ περισσότερα από 40 ελληνικά και ξένα θεατρικά έργα, αφήνει πίσω του μια πλούσια καλλιτεχνική κληρονομιά. Ο ίδιος χαρακτήριζε τον εαυτό του «έναν ηθοποιό που συνεργάζεται με τους ηθοποιούς και τον συγγραφέα» και όχι σκηνοθέτη. Κι όμως και ως σκηνοθέτης άφησε το δικό του στίγμα.

Ανάμεσα στα έργα που παρουσίασε ήταν τα Καληνύχτα Μαργαρίτα, Δεν πληρώνω- Δεν πληρώνω, Έμποροι της Δόξας, Οι εκατομμυριούχοι της Νάπολης, Παράσιτα. Συμμετείχε σε λίγες ταινίες όπως Μιας Πεντάρας Νιάτα, Η κόμισσα της Φάμπρικας κ.α. ενώ έκανε το πέρασμά του και από την τηλεόραση κι ακόμα περισσότερο από το ραδιόφωνο. Είχε επίσης εργαστεί στο B.B.C. (ελληνικό πρόγραμμα) αλλά και στα ραδιοφωνικά προγράμματα του Ραδιοσταθμού της Κολωνίας, του Καναδά, του Μονάχου και της Κύπρου. Υπήρξε επίσης βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

Καλλιτέχνης, ιδεολόγος, πολιτικό ον ακούραστο, ο Στέφανος Ληναίος ήταν κεφάλαιο στο ελληνικό θέατρο. Και αυτό το κεφάλαιο το αποχαιρετάμε με λίγα πράγματα που ίσως δεν ξέρεις για τη ζωή του.

Το αληθινό του όνομα δεν ήταν Στέφανος Ληναίος

Τον έλεγαν Διονύση Μυτιληναίο και γεννήθηκε στη Μεσσήνη. Εκεί πήγε σχολείο και στη συνέχεια βρέθηκε στην Αθήνα όπου σπούδασε στη Σχολή Θεάτρου του Σωκράτη Καραντινού και τον Μορφωτικό Σύλλογο Αθήναιον. Επιπλέον σπούδασε για έναν χρόνο στο Πάντειο Πανεπιστήμιο αλλά και στη Δραματική Σχολή R.A.D.A. στο Λονδίνο. Έκανε το ντεμπούτο του στο ελληνικό θέατρο ως Στέφανος Ληναίος το 1954 με τον θίασο της Κοτοπούλη. Τα υπόλοιπα είναι μία πολύ επιτυχημένη ιστορία.

Η γνωριμία του με την Έλλη Φωτίου ήταν καθοριστική

Στο σινεμά γύρισαν μαζί μόνο μια ταινία, το Μιας Πεντάρας Νιάτα, που ήταν ωστόσο αρκετή για να τους καθιερώσει ως κινηματογραφικό ζευγάρι στη μνήμη μας. Ως δίδυμο είχαν δουλέψει και στην τηλεόραση τη δεκαετία του 70, στο Άνθρωπος χωρίς πρόσωπο, Εφιάλτης και Ετυμηγορία. Περισσότερο απ’ όλα όμως ο Στέφανος Ληναίος και η Έλλη Φωτίου «συνεργάστηκαν» ως αχώριστο δίδυμο στη ζωή.

«Την Έλλη την περνάω 12 χρόνια. Εγώ ήθελα έναν άνθρωπο να πορευτώ. Το πρότυπό μου ήταν ο Lawrence Olivier και η Vivian Lee. Σε 2- 3 κοπέλες που είχα γνωρίσει, δυστυχώς, το εξωτερικό δεν είχε καμία σχέση με το εσωτερικό. Μέχρι που κάποια στιγμή έρχεται ένα κοριτσάκι 18 χρονών, η Έλλη, στα σκαλιά του Θεάτρου Μουσούρη κι αυτό ήταν: Έπαθα πλάκα μόλις την είδα. Απλώς επειδή αμέσως κατάλαβα ότι με την Έλλη δεν μπορούσα να παίξω την παίδεψα μέχρι να σιγουρευτώ ότι αυτή είναι ο άνθρωπος μου».

Η γνωριμία αυτή έγινε το 1957. Εκείνη είχε πάει να τον βρει στο θέατρο γιατί ήταν μακρινοί συγγενείς. Τελικά έμελε να αποκτήσουν την πιο στενή συγγένεια. Το 1963 παντρεύτηκαν. Απέκτησαν μαζί 2 παιδιά, τη ραδιοφωνική παραγωγό Μαργαρίτα Μυτιληναίου και τον Αλέξη, αλλά και εγγόνια.

Η περίοδος που βρέθηκαν αυτοεξόριστοι στο Λονδίνο

«Πώς κάναμε όλα αυτά τα πράγματα, τόσο ριψοκίνδυνα, σε δύσκολες εποχές; Τότε δεν μπορούσα να καταλάβω σε τι βάθος πηγαίναμε», έλεγε κάποτε σε κοινή τους συνέντευξη η Έλλη Φωτίου. Ο Στέφανος Ληναίος μιλούσε για τη δική της αποφασιστικότητα που τους έφερε να φεύγουν από την Ελλάδα λόγω της δικτατορίας.

«Πρέπει να πω ότι πολλές, αποφάσεις δεν τις πήρα εγώ, αλλά η Ελλη. Οταν έγινε η δικτατορία, ήμουν βέβαιος ότι θα με συλλάβουν. Η Ελλη όχι μόνο δεν είχε σχέση με την πολιτική, αλλά τότε ήταν και στις μεγάλες της δόξες, ήταν το νέο μεγάλο αστέρι. Μάλιστα, ήταν έτοιμη να πάει στην Σοβιετική Ενωση να γυρίσει ταινία με συμπρωταγωνιστή τον Ουλιάνοφ, σε σενάριο του Σεβαστίκογλου και σκηνοθεσία του Μάνου Ζαχαρία. Θα μπορούσε να μείνει πίσω· άλλωστε, δεν είχαμε κάνει ακόμη παιδιά, ήμασταν μόλις δυο χρόνια παντρεμένοι. Οχι μόνο δεν έμεινε, αλλά πήρε το αεροπλάνο, πήγε στο Παρίσι, συναντήθηκε με πολλούς αυτοεξόριστους και προσπάθησε να δει πού θα μπορούσαμε να εγκατασταθούμε. Μετά επέστρεψε στην Ελλάδα, τα μαζέψαμε και πήγαμε τελικά στο Λονδίνο».

Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Αυγή μιλούσε επίσης για εκείνη την εποχή:

«Έχω υπάρξει μετανάστης και μάλιστα λαθραίος, γιατί στη δικτατορία, όταν το σκάσαμε με την Έλλη, πήγαμε στην Αγγλία σαν τουρίστες, είχα όμως την τύχη να με αγκαλιάσει το Σωματείο Βρετανών Ηθοποιών, επειδή ήμουν γραμματέας του ΣΕΗ. Εμείς έξω αγωνιζόμασταν με 2 αιτήματα: Βοηθήστε μας να επιβιώσουμε και βοηθήστε μας να ξαναγίνει η πατρίδα μας δημοκρατία. Δεν ζητήσαμε πολιτικό άσυλο ούτε ιθαγένεια. Ο στόχος του πολιτικού εξόριστου είναι να φτιάξει μια καλύτερη πατρίδα, όχι να μείνει στο εξωτερικό», έλεγε χαρακτηριστικά ο ηθοποιός.

Η πολιτική που ήταν πάντα υποχρέωσή του

Η συνδικαλιστική δράση ήταν στην επαγγελματική του ζωή σχεδόν από την αρχή, αφού ήταν ιδρυτικό στέλεχος της πρωτοποριακής κίνησης Δωδέκατη Αυλαία, του πρώτου Εταιρικού Θιάσου του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (Σ.Ε.Η.) Άρμα Θεάτρου και γενικός Γραμματέας του Σ.Ε.Η. (1965-67) που διελύθη από τη δικτατορία. Στο εξωτερικό είχε αντιδικτατορική δράση. Επιστρέφοντας ασχολήθηκε πιο ενεργά με την πολιτική. Υπήρξε δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων (1986-1990) και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ (1989-1990). «Η πολιτική των ιδεών είναι υποχρέωση όλων μας», έλεγε σε συνέντεύξη του ο Στέφανος Ληναίος. Και δεν μετάνιωσε ποτέ για την περίοδο που υπήρξε βουλευτής.

«Ενα άλλο ΠΑΣΟΚ φτιάξαμε, στηρίξαμε, πιστέψαμε. Ομως, δεν μετάνιωσα καθόλου. Αντίθετα χαίρομαι γιατί μπαίνοντας στη Βουλή απέκτησα τεράστια εμπειρία. Κατάλαβα ότι η Βουλή είναι επάγγελμα και εγώ δεν είχα καμία διάθεση να το ακολουθήσω. Η πολιτική υπηρετεί την σκοπιμότητα και δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, ενώ η τέχνη υπηρετεί την αλήθεια», σημείωνε.

Ήταν φανατικός σκακιστής

«Στα χρόνια της Κατοχής, μικρό παιδί έμαθα σκάκι. Με “δάσκαλο” τον νονό μου και με το δώρο του, ένα πρωτόγονο σκάκι. Στο σκάκι χρωστάω πολλά. Έγινε ο οδηγός της ζωής μου. Με έμαθε να σκέφτομαι πολύ πριν πάρω οποιαδήποτε απόφαση. Να μελετάω σφαιρικά όλες τις πιθανές συνέπειες, πριν πω το ναι ή το όχι… Με έναν τέτοιο πανανθρώπινο οδηγό, ο κόσμος θα ήταν καλύτερος», είχε πει σε συνέντευξή του σε σκακιστική ιστοσελίδα.

Ο Στέφανος Ληναίος πίστευε ότι οι ρομαντικοί είναι εκείνοι που αλλάζουν τον κόσμο

«Για μένα οι ρομαντικοί είναι οι περισσότερο ρεαλιστές, γιατί ρομαντικοί είναι αυτοί που βλέπουν τα πράγματα όπως θα έπρεπε να είναι. Εμείς πρέπει να αγωνιζόμαστε γι’ αυτό που πιστεύουμε. Δεν έχει σημασία αν θα γίνουν σήμερα ή μετά από 5 ή 10 χρόνια… Από εκεί και πέρα, εσείς νέοι είστε, πάρτε τη σκυτάλη και προχωρήστε. Μόνο μην μένετε κολλημένοι στον καναπέ και την τηλεόραση», έλεγε σε συνέντευξή του ο Στέφανος Ληναίος.

Η ανακοίνωση του θεάτρου με το όνομά του

Το δικό τους ξεχωριστό «αντίο» είπαν την Τετάρτη 22 Απριλίου στον Στέφανο Ληναίο οι άνθρωποι του Θέατρου ΆΛΦΑ- Ληναίος Φωτίου.

«Το Θέατρο ΑΛΦΑ- Ληναίος Φωτίου οι εργαζόμενοι και συνεργάτες του αποχαιρετούν με θλίψη και ευγνωμοσύνη τον Στέφανο Ληναίο. Ο “δικός μας” κ. Στέφανος στη χώρα των αθανάτων πια μας αφήνει σπουδαία θεατρική παρακαταθήκη, παράλληλα με την ενεργή πολιτική του παρουσία και τα παρεμβατικά κείμενα- άρθρα του. Θα τον θυμόμαστε και θα τον αγαπάμε.

Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στην επί 63χρόνια σύντροφό του, Έλλη Φωτίου και τα παιδιά και εγγόνια του».