«Εδώ επουλώνονται οι πληγές μας»: Στο Αιγινήτειο η εργοθεραπεία είναι κάτι παραπάνω από απλό εργαλείο
- 27 ΟΚΤ 2026
Στον διάδρομο ενός νοσοκομείου ή μιας δομής αποκατάστασης, η ψυχική νόσος δεν μοιάζει με τις δραματικές αναπαραστάσεις του κινηματογράφου. Στην πραγματικότητα, μοιάζει με τις μικρές, καθημερινές μάχες για πράγματα που οι περισσότεροι θεωρούμε δεδομένα: ένα πρωινό ξύπνημα με πρόγραμμα, ένας καφές φτιαγμένος με τα δικά σου χέρια, μια διαδρομή με το λεωφορείο, η τόλμη να κοιτάξεις τον άλλον στα μάτια και να μοιραστείς μια σκέψη.
«Η εργοθεραπεία ασχολείται με τον άνθρωπο από τη στιγμή που θα ξυπνήσει μέχρι τη στιγμή που θα κοιμηθεί», θα μου πει λίγο αργότερα η εργοθεραπεύτρια Χριστίνα Χρηστίδου. Και αυτή η απλή φράση συμπυκνώνει τα πάντα. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εργοθεραπείας, βρεθήκαμε σε 3 σταθμούς μιας για πολλούς αφανούς, αλλά σημαντικής αλυσίδας: στο Κέντρο Επαγγελματικής Προεργασίας και Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης (ΚΕΠ), στις πτέρυγες του ιστορικού Αιγινητείου Νοσοκομείου και στο Νοσοκομείο Ημέρας.
Αυτό που είδαμε δεν ήταν μια απλή «δημιουργική απασχόληση» για να περνά η ώρα. Ήταν μια βαθιά επιστημονική, επίμονη και βαθιά ανθρώπινη μάχη για την αξιοπρέπεια και τη λειτουργικότητα, δοσμένη μέσα από το καθημερινό «έργο».
Σταθμός 1: ΚΕΠ — 40 χρόνια προσφοράς και η δύναμη του «εμείς»
Στο ΚΕΠ, την πρότυπη μονάδα της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ που κλείνει αισίως 40 χρόνια λειτουργίας (από το 1984), η ατμόσφαιρα σφύζει από ενέργεια. Κάθε πρωί, από τις 8:30 έως τις 13:00, ενήλικες που παλεύουν με σοβαρές και συχνά χρόνιες ψυχικές διαταραχές βρίσκουν έναν ασφαλή χώρο αναφοράς. Έναν χώρο όπου δεν περισσεύει κανείς.
Εδώ συναντάμε την υπεύθυνη του Κέντρου, Ευγενία Τριανταφύλλου, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και την εργοθεραπεύτρια Χριστίνα Χρηστίδου. Μετά από 4 δεκαετίες αδιάλειπτης παρουσίας, βρίσκεται στο κατώφλι της συνταξιοδότησης. Όμως το βλέμμα της δεν έχει καμία διάθεση αποχώρησης: έχει ήδη αποφασίσει να συνεχίσει εθελοντικά με τις ομάδες της.
«Ο εργοθεραπευτής», εξηγεί η κ. Χρηστίδου, «μετά από λεπτομερή αξιολόγηση με συνεντεύξεις και παρατήρηση, διαμορφώνει ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο. Αξιοποιούμε τις ικανότητες του θεραπευόμενου, αφού πρωταρχικά εδραιώσουμε μια ουσιαστική θεραπευτική σχέση μαζί του. Εστιάζουμε σε 3 βασικούς πυλώνες: Αυτοφροντίδα, Απασχόληση, Διασκέδαση».
Όταν η συζήτηση πηγαίνει στο στίγμα, η ίδια στέκεται στην ουσία:
Χριστίνα Χρηστίδου, εργοθεραπεύτρια: «Το στίγμα στην ψυχική υγεία είναι η μεγαλύτερη πρόκληση. Αρχικά πρέπει να βοηθηθούν οι ίδιοι οι ασθενείς να αποβάλουν το βαθιά ριζωμένο στίγμα που τους φόρεσε η κοινωνία, καμιά φορά και η ίδια η οικογένεια. Μέσα από τα καθημερινά τους επιτεύγματα στην εργοθεραπεία, διαμορφώνουν σιγά-σιγά μια αξιοπρεπή εικόνα για τον εαυτό τους, απαλλαγμένη από ταμπέλες».
«Παράλληλα, εκπαιδεύουμε την οικογένεια, ενώ δράσεις στην κοινότητα —όπως μπαζάρ, εκθέσεις ζωγραφικής και θεατρικές παραστάσεις— τροποποιούν τη στάση του κόσμου απέναντι στην ψυχική νόσο».
Η Ευγενία Τριανταφύλλου, επισημαίνει από τη μεριά της τη μεθοδικότητα του εγχειρήματος: στόχος δεν είναι μόνο η σταθεροποίηση της ψυχοπαθολογίας, αλλά η κοινωνική και εργασιακή προσαρμογή, η εκπαίδευση σε προγράμματα κατάρτισης (π.χ. ΔΥΠΑ/ΟΑΕΔ) και η προώθηση σε υποστηριζόμενη εργασία.
Οι φωνές των επωφελούμενων: «Εδώ επουλώνονται οι πληγές μας»
Τα πιο σημαντικά έχουν να πουν οι επωφελούμενοι του ΚΕΠ. Σε ένα κοινό κείμενο που συνέταξαν τα μέλη της ομάδας και μας διάβασαν, αποτυπώνεται όλη η αλήθεια της διαδρομής τους:
«Πρώτα απ’ όλα στο ΚΕΠ αποδεχόμαστε την ευαλωτότητα, γιατί έχουμε συνειδητοποιήσει ότι είναι ανθρώπινο χαρακτηριστικό».
«Έχουμε εξοικειωθεί με τα συμπτώματα της νόσου, δεν μας φοβίζουν πια. Η ασθένεια δεν καθορίζει την προσωπικότητά μας».
Επωφελούμενοι του ΚΕΠ: «Κάνουμε ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων, βιβλιοθεραπείας, εικαστικών, ζαχαροπλαστικής, χοροθεραπείας, κινητικής έκφρασης στο δάσος. Με την οικογενειακή θεραπεία μειώθηκαν οι συγκρούσεις στο σπίτι».
«Είμαστε πολύ τυχεροί που είμαστε μέλη του ΚΕΠ. Εδώ επουλώνονται οι πληγές μας. Αυτό τα λέει όλα!».
Σταθμός 2: Αιγινήτειο Νοσοκομείο, στις πτέρυγες της οξείας φάσης
Αφήνοντας το ΚΕΠ, περνάμε την πύλη του ιστορικού κτιρίου του Αιγινητείου. Εδώ ο ρυθμός αλλάζει· βρισκόμαστε στον πυρήνα των κλινικών 24ωρης νοσηλείας.
Μας υποδέχεται ο εργοθεραπευτής Σωτήριος Καρύκας. Καθώς περπατάμε στους διαδρόμους μάς εξηγεί τη φιλοσοφία της παρέμβασης σε αυτή τη φάση. Εδώ, η εργοθεραπεία αποτελεί ισχυρά προτεινόμενο κομμάτι του θεραπευτικού πρωτοκόλλου, αλλά υπάρχει ένας σημαντικός κανόνας:
«Για να έχει νόημα η θεραπεία, πρέπει να υπάρχει η συγκατάθεση και η επιθυμία του ανθρώπου. Δεν επιβάλλεις το έργο, το ανακαλύπτεις μαζί του», υπογραμμίζει τόσο ο ίδιος, όσο και άλλοι εργοθεραπευτές που μας μιλούν στο Αιγινήτειο.
Ρωτώ τον κ. Καρύκα για τις προκλήσεις που συναντούν οι νέοι θεραπευτές και οι φοιτητές που εκπαιδεύονται στην κλινική:
«Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να αφήσουν πίσω τις προκαταλήψεις τους και να δουν πρώτα απ’ όλα τον άνθρωπο που έχουν απέναντί τους. Οι λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας είναι άνθρωποι όπως όλοι: με οικογένειες, ενδιαφέροντα, ταλέντα, γνώσεις, επιθυμίες και στόχους.
Σωτήριος Καρύκας, εργοθεραπευτής: «Εδώ μαθαίνουμε πως όλοι είμαστε λίγο διαφορετικοί, αλλά κατά βάση μας ενώνουν πιο πολλά από όσα μας διαφοροποιούν. Η εργοθεραπεία βλέπει τον άνθρωπο μέσα από τα έργα του».
Ο κ. Καρύκας στέκεται ιδιαίτερα στη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης αντιμετώπισης:
«Το στίγμα έχει λειανθεί, αλλά δεν έχει σβήσει. Ο κόσμος πρέπει να μη φοβάται να απευθυνθεί άμεσα στις υπηρεσίες. Ο χρόνος της πρώτης παρέμβασης είναι καθοριστικός για την έκβαση. Το Αιγινήτειο, με πρωτοβουλία του καθηγητή Νικόλαου Στεφανή, πρωτοστάτησε στη δημιουργία της μονάδας έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση (Πειραιώς 33), όπου η εργοθεραπεία έχει καθοριστική συμβολή».
Σταθμός 3: Νοσοκομείο Ημέρας
Ανάμεσα στην κλειστή 24ωρη νοσηλεία και την πλήρη επανένταξη στην κοινότητα, υπάρχει ένα απαραίτητο ενδιάμεσο σκαλοπάτι: το Νοσοκομείο Ημέρας.
Εδώ νοσηλεύονται άτομα ηλικίας 18 έως 50 ετών με σοβαρές διαταραχές (σχιζοφρένεια, διαταραχές διάθεσης και διαταραχές προσωπικότητας), σε φάση που δεν υπάρχει οξεία έξαρση. Το πρόγραμμα συνδυάζει βιολογικές παρεμβάσεις (φαρμακοθεραπεία), ψυχοθεραπεία και κοινωνικο-θεραπευτικές δράσεις: από εργοθεραπεία και εικαστική θεραπεία, μέχρι κινηματογράφο, λογοτεχνία και σωματική άσκηση.
Είναι ο χώρος όπου ο ασθενής επανακτά την «εναισθησία» —την κατανόηση δηλαδή της κατάστασής του— και επανασχεδιάζει ρεαλιστικά τα επόμενα βήματα της ζωής του. Η εργοθεραπεία εδώ λειτουργεί σαν δοκιμαστικός στίβος: πώς οργανώνεις το πρόγραμμά σου, πώς συνεργάζεσαι σε μια ομάδα, πώς διαχειρίζεσαι το άγχος μιας προθεσμίας.
Ανάγκες, εθελοντισμός και ένα κράτος που οφείλει να απλωθεί
Σε όλους τους σταθμούς μας, ένα πράγμα έγινε ξεκάθαρο: η κινητήριος δύναμη είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι. Αυτό που μένει δεν είναι μόνο ο θαυμασμός για τη βαθιά σχέση σεβασμού ανάμεσα σε θεραπευτές και θεραπευόμενους. Είναι και μια στυφή γεύση για το πόσο οριακά λειτουργούν όλα αυτά.
«Ο εθελοντισμός αποτελεί ένα πολύ δυνατό θεραπευτικό εργαλείο», επισημαίνει η Χριστίνα Χρηστίδου. «Βοηθάει και στηρίζει το έργο των μόνιμων θεραπευτών, αλλά ταυτόχρονα δίνει σημαντική αξία στους ασθενείς, καθώς οι εθελοντές έχουν επιλέξει από μόνοι τους να προσφέρουν αφιλοκερδώς». Παράλληλα, η ίδια θέτει και την ανάγκη για εξειδίκευση, σημειώνοντας πως θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να οργανωθεί Μεταπτυχιακή Εκπαίδευση στην Ψυχιατρική Εργοθεραπεία.
Ωστόσο, η δουλειά που κάνουν εργαζόμενοι και εθελοντές σε δομές ψυχικής υγείας, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις θεσμικές ελλείψεις. Το βασικότερο αίτημα έρχεται διά στόματος Σωτήριου Καρύκα:
«Από το κράτος χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη, τόσο θεσμική όσο και πρακτική. Περισσότερες υπηρεσίες στην κοινότητα που δεν θα περιορίζονται σε ένα γραφείο ή έναν θεραπευτικό χώρο, αλλά θα περιλαμβάνουν την κατοικία, την οικογένεια, τον χώρο εργασίας, τη γειτονιά και θα υποστηρίζουν την εκτέλεση έργου σε όλους αυτούς τους χώρους».
Αντί επιλόγου
Όπως επισημαίνει η κ. Χρηστίδου, σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα, 1 στους 7 ανθρώπους παγκοσμίως (14-15%) και 1 στους 5 στην Ευρώπη (20%) αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας μέσα σε ένα έτος —κυρίως αγχώδεις διαταραχές και κατάθλιψη, με τις γυναίκες να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά σε αυτές και τους άνδρες σε διαταραχές συμπεριφοράς και χρήσης ουσιών.
Στον φακό μας δεν αποτυπώθηκαν ασθενείς σε απόγνωση. Αποτυπώθηκαν χέρια που ζωγράφιζαν, άνθρωποι που συζητούσαν ισότιμα γύρω από ένα τραπέζι, βλέμματα που ξανάβρισκαν σιγά-σιγά τον σκοπό τους.
Η εργοθεραπεία στην ψυχική υγεία δεν υπόσχεται θαύματα. Υπόσχεται όμως κάτι πολύ πιο ιερό: να σε πάρει από το χέρι τη στιγμή που ξυπνάς και να σου ξαναμάθει πώς να ζεις μέσα στον κόσμο, με αυτονομία, νόημα και, πάνω απ’ όλα, αξιοπρέπεια.
